| ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporu’nda, bazı bölge müdürlüklerinin taşınmaz satışlarını kayıtlı değer yerine satış bedeli üzerinden muhasebeleştirdiği tespit edilmiştir. Bu durum, mali tabloların doğruluğunu olumsuz etkilemekte ve merkezi yönetim muhasebe yönetmeliğine aykırılık teşkil etmektedir. Kamu İdaresi, gerekli düzeltici işlemleri yapacağını belirtmesine rağmen, uygulamanın devam ettiği gözlemlenmiştir. Taşınmazların kayıtlı değerleri üzerinden izlenmesi önerilmektedir. |
BULGU: Taşınmaz Satışlarının Kayıtlı Değeri Yerine Satış Bedeli Üzerinden Muhasebeleştirilmesi
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Bazı Bölge Müdürlüklerince gerçekleştirilen taşınmaz satışlarının kayıtlı değer üzerinden muhasebeleştirilmesi gerekirken satış bedeli üzerinden muhasebeleştirildiği tespit edilmiştir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin arazi ve arsalar hesabına ilişkin “Hesabın İşleyişi” başlıklı 172’nci maddesinde, satılan arsa ve arazilerin, bir taraftan kayıtlı değeri bu hesaba, satış bedeli ile kayıtlı değeri arasındaki olumlu farkın 600-Gelirler Hesabına alacak, satış bedeli 100-Kasa Hesabı veya 102-Banka Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara, satış bedeli ile kayıtlı değeri arasındaki olumsuz farkın 630-Giderler Hesabına borç; diğer taraftan satış bedeli 800-Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805-Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedileceği, ayrıca taksitle satılan arsa ve arazilerin, kayıtlı değeri bu hesaba, satış bedeli ile kayıtlı değeri arasındaki olumlu farkın 600-Gelirler Hesabına alacak, satış bedelinden doğan alacaklar ilgisine göre 127-Diğer Faaliyet Alacakları Hesabı veya 227-Diğer Faaliyet Alacakları Hesabına, satış bedeli ile kayıtlı değeri arasındaki olumsuz farkın 630-Giderler Hesabına borç kaydedileceği ifade edilmiştir.
Yapılan incelemede ise, Bölge Müdürlükleri tarafından yapılan peşin arsa satışlarında arazi ve arsaların satış bedelleri üzerinden 250-Arsa ve Araziler Hesabına alacak yazıldığı, karşılığında ise 102-Banka Hesabı kullanılarak muhasebeleştirildiği görülmüştür. Yapılan bu kayıt nedeniyle idarenin 250 Arazi ve Arsalar Hesabı olumsuz etkilenerek mali tablolarda doğru olarak yer almayacaktır. Bu durum arsaların satış bedeli ile kayıtlı değeri arasındaki olumlu farkın 600 Gelirler Hesabına, olumsuz farkın da 630 Giderler Hesabına ayrıca satış bedelinin tamamının 800 Bütçe Gelirleri Hesabına yazılmamasına neden olmaktadır.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin faaliyet hesaplarına ilişkin işlemlerin düzenlendiği bölümünde kamu idaresinin bir faaliyet dönemi içinde elde ettiği her türlü gelir ve giderin faaliyet hesaplarında izlenmesi gerektiği düzenlenmiştir. Kamu İdaresi tarafından arazi ve arsaların satış bedeli üzerinden kayıtlara alınması Yönetmelik hükmüne aykırılık teşkil ederken faaliyet sonuçlarının da gerçek durumu yansıtmamasına neden olmaktadır.
Bu itibarla, İdarece taşınmaz envanterinin sağlıklı bir şekilde çıkarılması, muhasebe birimi ile taşınmaz bilgi sisteminin entegrasyonunun sağlanması, taşınmaz kayıt programları üzerinden taşınmazların kayıtlı değerlerinin açık bir şekilde yer almasını sağlayacak bilgilere yer verilmesi ve satışı yapılan taşınmazların kayıtlı değerleri üzerinden kayıtlardan çıkarılmasının sağlanması gerektiği düşünülmektedir.
Kamu İdaresi tarafından bulgu konusu hususa iştirak edilmiş olup gerekli düzeltme çalışmalarının yapıldığı ifade edilmiştir. Ancak, denetim görüşü verilen 2022 yılı bilançosunda yer alan hata mevcudiyetini korumaktadır.
Bahsi geçen husus, Karayolları Genel Müdürlüğü 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporunda da yer almaktadır. Kamu İdaresi tarafından söz konusu hususa ilişkin düzeltici işlem tesis edileceği ifade edilmesine rağmen, uygulamanın 2022 yılında da devam ettiği görülmüştür.
Dolayısıyla, hem taşınmazların kayıtlı değerleri üzerinden kayıtlarda izlenmesi, hem de taşınmazlara yönelik mali nitelikteki işlemlerin mevzuata uygun şekilde yerine getirilmesi açısından taşınmazların açıklandığı şekilde kayıtlara alınmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.