| ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, özel bütçeli idarelerde maddi duran varlıklar için yapılan değer artırıcı harcamalar, ilgili varlıkların maliyetine eklenmeyip doğrudan giderleştirilmiştir. Bu durum, muhasebe yönetmeliklerine aykırıdır ve toplamda 105.828.557,25 TL’lik bir eksikliğe yol açmıştır. Kamu İdaresi, 2023 yılında bu harcamaların doğru şekilde kaydedileceğini belirtmiş, ancak 2022 yılı bilançosundaki hata devam etmektedir. |
BULGU: Taşınmazlar İçin Yapılan Değer Artırıcı Harcamaların İlgili Taşınmazın Maliyetine Eklenmemesi
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Genel Müdürlük ve Bölge Müdürlüklerinde yıl içerisinde maddi duran varlıklar için yapılan değer artırıcı harcamaların ilgili maddi duran varlığın maliyetine eklenmeyip doğrudan giderleştirildiği görülmüştür.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Maddi duran varlıklar için yapılan değer artırıcı harcamalar” başlıklı 27’nci maddesine göre; maddi duran varlıklar için sonradan yapılan ve o varlığın değerini, kullanım süresini, ürün ve hizmet kalitesini, sağlanan faydayı artıran veya üretilen mal veya hizmetlerin üretim maliyetini azaltan her türlü maliyet, ilgili maddi duran varlığın kayıtlı değerine ilave edilmeli ve amortisman hesaplamasında dikkate alınmalıdır. Maddi duran varlıklar için yukarıda belirtilenler dışında yapılan her türlü normal bakım ve onarım harcamaları ise gider olarak kaydedilmelidir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Hesap grubuna ilişkin işlemler” başlıklı 170’inci maddesinde de maddi duran varlıklar için yapılan değer artırıcı harcamalara ilişkin benzer düzenlemeler yer almaktadır.
Amortisman ve Tükenme Payları konulu Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nin (Sıra No: 47) “Amortisman ve tükenme payı süre ve oranları” başlıklı 6’ncı maddesinde ise, hesaplarda kayıtlı taşınmazlar için yapılan harcamalardan 34.000 TL’yi aşanların değer artırıcı harcama olarak kabul edileceği ifade edilmiştir.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri doğrultusunda maddi duran varlıkların ekonomik değerini arttıracak harcamaların yapılması durumunda, bu harcamaların giderleştirilmeyip ilgili maddi duran varlığın maliyetine eklenmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemede, taşınmazlar için her biri Tebliğde belirtilen sınırı aşan Genel Müdürlükte 4.187.849,34 TL; 1’inci (İstanbul) Bölge Müdürlüğünde 30.040.924,52 TL; 2’nci (İzmir) Bölge Müdürlüğünde 22.686.700,91 TL; 3’üncü (Konya) Bölge Müdürlüğünde 2.098.106,91 TL; 4’üncü (Ankara) Bölge Müdürlüğünde 9.312.005,58 TL; 5’inci (Mersin) Bölge Müdürlüğünde 13.064.208,64 TL; 9’uncu (Diyarbakır) Bölge Müdürlüğünde 12.281.058,31 TL; 13’üncü (Antalya) Bölge Müdürlüğünde 776.748,75 TL; 14’üncü (Bursa) Bölge Müdürlüğünde 10.863.550,29 TL ve 18’inci (Kars) Bölge Müdürlüğünde ise 517.404,00 TL tutarında olmak üzere toplam 105.828.557,25 TL harcamanın yapıldığı ve söz konusu değer artırıcı harcamaların ilgili taşınmazın maliyetine eklenmeyip doğrudan giderleştirildiği tespit edilmiştir.
Söz konusu harcamaların ilgili maddi duran varlığın maliyetine eklenmeyip doğrudan giderleştirilmesi 251-Yer Altı ve Yer Üstü Düzenleri Hesabı ve 252-Binalar Hesabında yukarıda belirtilen tutarlar kadar eksikliğe ve 630-Giderler Hesabında aynı tutarlarda fazlalığa sebebiyet vermektedir.
Kamu İdaresince, bulgu konusu husus kabul edilmiş olup 2023 yılında maddi duran varlıklar için yapılan değer artırıcı harcamaların 251-Yer Altı ve Yer Üstü Düzenleri Hesabı ve 252-Binalar Hesabında takip edilmeye başlandığı belirtilmiştir. Ancak, denetim görüşü verilen 2022 mali yılı bilançosunda yer alan hata mevcudiyetini korumaktadır.
Bahsi geçen husus, Karayolları Genel Müdürlüğü 2019, 2020 ve 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporunda da yer almaktadır. Kamu İdaresi tarafından söz konusu hususa ilişkin düzeltici işlem tesis edileceği ifade edilmesine rağmen, uygulamanın 2022 yılında da devam ettiği görülmüştür.
Sonuç olarak, ilgili Bölge Müdürlüklerince maddi duran varlıklar için yapılan değer artırıcı harcamaların doğrudan giderleştirilmeyip ilgili maddi duran varlığın maliyetine eklenmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.