|
ÖZET: İdarenin tapuda kayıtlı taşınmazlarının değer tespit ve cins tashih işlemlerinin yapılmadığı, Sayıştay denetim raporlarında ortaya konmuştur. Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik hükümleri gereğince, taşınmazların envanterinin çıkarılması ve gerekli formların düzenlenmesi zorunludur. Ancak yapılan incelemelerde, ilgili idarenin bu işlemleri tamamlamadığı ve gerekli kayıtları tutmadığı belirlenmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 44. maddesi, taşınmazların kaydına ilişkin usul ve esasları belirlemekte, bu kapsamda taşınmazların mevcut durumlarıyla birlikte edinim ve elden çıkarma işlemlerinin takip edilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Yönetmelik, taşınmazların cins tashihinin yapılmasını da zorunlu kılmakta, bu işlemlerin tapu kayıtları ile mevcut kullanım şekilleri arasındaki farklılıkları gidermeyi amaçlamaktadır. İdare, taşınmaz envanterinin eksiksiz bir şekilde oluşturulması ve değerleme işlemlerinin gerçekleştirilmesi gerektiğini kabul etmekte, ancak bu süreçlerin henüz başlatılmadığı ifade edilmektedir. Taşınmazların doğru bir şekilde muhasebeleştirilmesi, mali tabloların gerçek değerleri yansıtması açısından kritik öneme sahiptir. Bu nedenle, ilgili yönetmelik hükümleri doğrultusunda gerekli adımların atılması elzemdir. |
BULGU: Taşınmazların Envanterinin Çıkarılmaması ve Cins Tashihleri ile Değerleme İşlemlerinin Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
İdarenin tapuda kayıtlı taşınmazlarının, “Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik” hükümlerine uygun olarak değer tespitinin ve cins tashihinin yapılmadığı, gerekli form ve cetvellerin düzenlenmediği görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Taşınır ve taşınmaz işlemleri” başlıklı 44’üncü maddesinde kamu idarelerinin taşınmazlarının kaydına ilişkin usul ve esasların çıkarılacak yönetmelik ile belirleneceği belirtilmiştir.
Buna istinaden çıkarılan Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’in “Kayıt ve kontrol işlemleri” başlıklı 5’inci maddesinin 1’inci fıkrasında Taşınmaz kayıt ve kontrol işlemlerinin, kamu idarelerine ait taşınmazların mevcutlarla birlikte içinde bulunulan yılda çeşitli yollarla edinilenlerin ve elden çıkarılanların miktar ve değer olarak takip edilmesi amacıyla kayıt altına alınması olduğu ifade edilmektedir.
Yönetmelik’in “Kayıt şekli” başlıklı 7’nci maddesinde, taşınmazların durumu ve özelliğine göre Yönetmelik ekinde gösterilen formlardan hangilerine kaydedileceği, bu formların oluşturulması neticesinde hazırlanacak taşınmaz icmal cetvelleri düzenlenmektedir.
Diğer taraftan, Yönetmeliğin “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesi (b) bendinde; cins tashihi, binalar, arazi ve arsalar ile yer altı ve yer üstü düzenlerinin mevcut kullanım şekilleri ile tapu kayıtlarının farklılık göstermesi durumunda tapu kayıtlarının mevcut kullanım şekli dikkate alınarak düzeltilmesi işlemi olarak tanımlanmakta ve 10’uncu maddesinde, cins tashihlerinin yapılmasına ilişkin ayrıntılı düzenlemeler yapılmaktadır.
Ayrıca, ilgili Yönetmelik’in geçici 1’inci maddesine göre, kamu idarelerinin taşınmazlarının 31.12.2017 tarihine kadar envanter işlemlerinin tamamlanması ve kayıt altına alınması işlemlerinin bitirilmesi gerekmektedir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “Hesap grubuna ilişkin işlemler” başlıklı 187’nci maddesinde de taşınmazların muhasebe kayıtlarına alınması hakkında Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik hükümleri ile bu maddede belirtilen hükümlere göre işlem yapılacağı belirtilmekte ve ayrıntılı düzenlemeler yapılmaktadır. Buna göre, edinilen maddi duran varlıkların, maliyet bedeli ile hesaplara alınması, bu Yönetmelik’in yürürlüğe girdiği tarihte mevcut olup hesaplarda yer almayan maddi duran varlıklardan envanter ve değerlemesi yapılanların ise muhasebe birimlerince ilgili maddi duran varlık hesabı alınması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, İdare’nin envanter işlemlerini tamamlamaması sebebiyle Yönetmelik gereği tutulması gereken form ve icmal cetvellerini tutmadığı, cins tashihlerini yapmadığı ve taşınmazlara ilişkin muhasebe kayıtlarını düzeltmediği anlaşılmıştır.
Maddi duran varlıkların tamamının gerçek bedeli ve değeri üzerinden muhasebeleştirilmesi esas olduğundan, envanteri tam çıkarılamayan ve değerlemesi yapılmayan maddi duran varlık kayıtları gerçeği yansıtmayacak, mali tablo ve raporlarda gerçek bilgileri ve değerleri ile yer almayacaktır. Tüm maddi duran varlıkların envanteri çıkarılıp, değerlemesi yapılmadığı takdirde 500 Net Değer Hesabı da gerçek değerini göstermeyecektir.
Kamu İdaresi cevabında, ilgili birimlerin envanter çalışmalarına başlamak için gerekli hazırlıkları yaptığı ifade edilmektedir.
Sonuç olarak 500 Net Değer Hesabı ve 25 Maddi Duran Varlıklar Hesap Grubundaki ilgili hesaplar bilançoda bu tutarlar kadar hatalı yer almaktadır. İdare taşınmaz envanterinin sağlıklı bir şekilde yapılarak, tapuda kayıtlı olan taşınmazların değer tespit ve cins tashihi işlemlerinin yapılması, anılan Yönetmelik hükümleri doğrultusunda ilgili form ve cetvellerde kayıt altına alınması ve bu kayıtların muhasebe sistemine tam ve doğru şekilde aktarılması gerekmektedir.