|
ÖZET: Taşınmazların envanterinin çıkarılmaması ve değerleme işlemlerinin yapılmaması, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda önemli bir bulgu olarak öne çıkmaktadır. Büyükşehir olmayan ilçe belediyeleri, “Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik” çerçevesinde gerekli taşınmaz kayıt formlarını düzenlememiş ve birçok taşınmazın muhasebe kaydı bulunmamaktadır. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 44. maddesi, kamu idarelerinin taşınmaz kayıt işlemlerinin usul ve esaslarını belirlemektedir. Bu doğrultuda, 2006/10970 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile çıkarılan yönetmelik, taşınmazların kaydının nasıl tutulması gerektiğini detaylandırmaktadır.
Yönetmelik, taşınmazların kayıt işlemlerinin, mevcut taşınmazlar ile yeni edinilen veya elden çıkarılanların takip edilmesini amaçladığını belirtmektedir. Taşınmazların kaydı, maliyet bedeli veya rayiç değer üzerinden yapılmalı ve bu işlemler belgelerle desteklenmelidir. Ancak yapılan incelemelerde, ilgili belediyenin taşınmaz envanter işlemlerini ve değerleme çalışmalarını gerçekleştirmediği tespit edilmiştir. Bu durum, mali tabloların doğruluğunu ve güvenilirliğini olumsuz etkilemekte, 250 Arazi ve Arsalar, 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri, 252 Binalar ve 500 Net Değer/Sermaye Hesapları gibi hesapların gerçek değerlerini yansıtmadığını göstermektedir. Kamu idaresi, bu bulgulara ilişkin gerekli çalışmaların başlatılacağını belirtmiştir. Ancak, taşınmaz kayıtlarının yönetmelik hükümlerine uygun olarak izlenmemesi, mali tabloların hatalı bilgi içermesine yol açmaktadır. Bu nedenle, taşınmazların envanter ve değerleme işlemlerinin bir an önce yapılması, mali raporların güvenilirliğini sağlamak açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Taşınmazların Envanterinin Çıkarılmaması ve Değerleme İşlemlerinin Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Kamu İdaresinin “Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik”in ekinde yer alan taşınmaz kayıt formlarını düzenlemediği ve birçok taşınmazının muhasebe kaydının bulunmadığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 44’üncü maddesinde kamu idarelerinin taşınmazlarının kaydına ilişkin usul ve esasların çıkarılacak yönetmelik ile belirleneceği belirtilmiştir.
Buna istinaden 2006/10970 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik çıkarılmıştır. Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’in 5’inci maddesinin birinci fıkrasında, taşınmaz kayıt ve kontrol işlemlerinin, kamu idarelerine ait taşınmazların mevcutlarla birlikte içinde bulunulan yılda çeşitli yollarla edinilenlerin ve elden çıkarılanların miktar ve değer olarak takip edilmesi amacıyla kayıt altına alınması olduğu, kayıtların belgeye dayanmasının esas olduğu,
İkinci fıkrasında, tapuda kayıtlı olan taşınmazların maliyet bedeli üzerinden, maliyet bedeli belirlenmeyenlerin rayiç değerleri üzerinden, ancak tapuda kayıtlı olan taşınmazlardan maliyet ve rayiç bedelleri belirlenemeyenler ile tapuda kayıtlı olmayan taşınmazlardan sadece ekonomik olarak değerlendirmeye konu olanlar ile kamusal ihtiyaçlarda kullanılanlar ve genel hizmet alanları niteliğindekilerin iz bedeli üzerinden kayıtlara alınacağı,
Dördüncü fıkrasında taşınmazların kayıtlara alınan değerinin, 3/5/2005 tarihli ve 2005/8844 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine göre güncelleneceği,
Beşinci fıkrasında kayıt işlemlerinin; taşınmaz giriş ve çıkış kayıtlarının tutulması ve ilgili cetvellere kaydedilmesi süreçlerini kapsadığı,
belirtilmiştir.
İlgili Yönetmelik’in 7’nci maddesinde yer alan hükümde ise, tapu kütüğünde kayıtlı olan veya olmayan taşınmazların kayıt usullerine ilişkin esaslar açıklanmış, buna göre, belediye taşınmazlarının söz konusu Yönetmelik eki Tapuda Kayıtlı Olan Taşınmazlar Formu’nda, Tapuda Kayıtlı Olmayan Taşınmazlar Formu’nda, Orta Malları Formu’nda, Genel Hizmet Alanları Formu’nda, Sınırlı Aynî Haklar ile Kişisel Haklar ve Tahsis Formu’nda yer alan bilgileri içerecek şekilde bilgisayarda veya deftere yazarak kaydının tutulması ve bu formlar esas alınarak taşınmaz icmal cetvellerinin oluşturulması gerekmekte olduğu belirtilmiştir. Dolayısıyla taşınmazlara ilişkin olarak envanter işlemlerinin yapılması, mali tabloların doğru ve tam bilgi üretebilmesi için önem arz etmektedir.
Yine anılan Yönetmelik’in 8’inci ve 9’uncu maddelerinde de taşınmazların numaralandırılarak, elde ediliş şekillerine göre hangi kayıt belgeleri ile birlikte dosyalanacağı açıklanmıştır.
Ayrıca Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 187’nci maddesinde maddi duran varlıklar hesap grubuna ait işlemlerin nasıl yapılacağı belirlenmiştir. Bu maddede yer alan hükümlere göre, maddi duran varlıklar, maliyet bedelleri ile hesaplara alınırlar. Maliyet bedeline varlıkların elde edilmesinde yapılan her türlü gider ilave edilir. Bağış veya hibe olarak edinilen maddi duran varlıklar, varsa bilinen değeri, yoksa değerlemesi yapıldıktan sonra tespit edilen değeri ile hesaplara alınır.
Maddi duran varlıkların tamamının gerçek bedeli ve değeri üzerinden muhasebeleştirilmesi esas olduğundan, envanteri tam çıkarılamayan ve değerlemesi yapılmayan maddi duran varlık kayıtları gerçeği yansıtmayacak, mali tablo ve raporlarda gerçek bilgileri ve değerleri ile yer almayacaktır. Tüm maddi duran varlıkların envanteri çıkarılıp, değerlemesi yapılmadığı takdirde 500 Net Değer Hesabı da gerçek değerini göstermeyecektir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 346’ncı maddesinde, 500 Net Değer Hesabıyla ilgili olarak hesaplarda kayıtlı olmayan varlık ve yabancı kaynaklardan kaydi envanteri yapılarak hesaplara alınanların izlenmesi için kullanılacağı hükmü gereği envanteri yapılan varlık karşılıkları bu hesaba alacak, ilgili varlık hesabına borç kaydedilmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemede, İdarenin mülkiyetinde, yönetiminde veya kullanımında bulunan taşınmazların envanter işlemlerinin, kayıt işlemleri ve bunlara ait icmal cetvellerinin Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik hükümleri gereğince düzenlenmediği ve bunlara ilişkin değerleme çalışmalarının yapılmadığı tespit edilmiştir. Taşınmazlara ilişkin olarak envanter ve değerleme işlemlerinin yapılmaması, mali tabloların doğru ve tam bilgi vermesini de engellemektedir.
Kamu idaresi cevabında, bulgu konusu hususa ilişkin gerekli çalışmalara başlanacağı ifade edilmiştir.
Bu itibarla söz konusu taşınmazlara ilişkin kayıtların Yönetmelik hükümlerine göre izlenmemesi nedeniyle mali tablolarda yer alan 250 Arazi ve Arsalar, 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri, 252 Binalar ve 500 Net Değer/Sermaye Hesapları gerçek değeri ile yer almamakta ve hatalı bilgi içermektedir.