BULGU: Taşınmazların Fiili Envanter Çalışmalarının Yapılmamış Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB
İdarenin mülkiyetinde, yönetiminde veya kullanımında bulunan taşınmazlara ilişkin olarak fiili envanter çalışmalarının yapılmamış olduğu tespit edilmiştir.
Taşınmazların yönetimi, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 44, 45, 47 ve 60’ıncı maddelerinde düzenlenmiştir. 5018 sayılı Kanun kapsamında olan kurum ve kuruluşların mülkiyetinde, yönetiminde ve kullanımında bulunan taşınmazların kaydına ve icmallerinin düzenlenmesine ilişkin usul ve esasları belirlemek üzere bu Kanun’un 44, 45 ve 60’ıncı maddelerine dayanılarak hazırlanan “Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik” 13.09.2006 tarih ve 2006/10970 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulmuştur.
Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’in “Mevcut taşınmazların kaydına ilişkin işlemler” başlıklı geçici 1’inci maddesinde;
“(1) Yönetmeliğin 5 inci maddesinin ikinci fıkrasına göre maliyet bedeli veya rayiç değerleri üzerinden muhasebe kayıtlarına alınması gereken taşınmazlar bu değerler üzerinden kayıtlara alınıncaya kadar emlak vergi değerleri üzerinden ve aşağıdaki şekilde kayıtlara alınır:
a) Taşınmazların fiili envanteri emlak vergi değerleri üzerinden kayıt ve kontrol işlemleriyle görevli birimlerince, mevcut kullanım şekilleri esas alınarak en geç 30/9/2014 tarihine kadar tamamlanır ve bu Yönetmelik ekinde yer alan formlara ve icmal cetvellerine kaydedilir.
b) Fiili envanteri yapılan taşınmazlara ait bilgiler muhasebe kayıtları yapılmak üzere ilgili muhasebe birimlerine verilir. Muhasebe birimleri, kayıtlı taşınmazları ilgili hesaplardan 1/10/2014 tarihi itibarıyla çıkarır ve aynı tarihte fiili envanter bilgileri üzerinden muhasebe kayıtlarını yapar.
(2) Yönetmeliğin 5 inci maddesine göre yapılması gereken işlemler 31/12/2017 tarihine kadar tamamlanır.” hükmü yer almaktadır.
Söz Konusu Yönetmelik’in 5’inci maddesinde ise taşınmaz kayıt ve kontrol işlemleri, kamu idarelerine ait taşınmazların mevcutlarla birlikte içinde bulunulan yılda çeşitli yollarla edinilenlerin ve elden çıkarılanların miktar ve değer olarak takip edilmesi amacıyla kayıt altına alınmasıdır şeklinde tanımlanmıştır. Ayrıca bu kayıtların belgeye dayanmasının esas olduğu vurgulanmıştır.
Yine söz konusu 5’inci maddeye getirilen ek ikinci fıkrada da kayıt işlemlerinde esas alınacak değerleme kriterleri belirlenmiştir. Buna göre tapuda kayıtlı taşınmazlardan maliyeti belirli olanların maliyet bedeli, maliyet bedeli belirlenemeyenlerin rayiç değeri, bu iki değeri belli olmayanlar ile fıkrada sayılan diğer taşınmazların ise iz bedeli üzerinden kayıtlara alınması gerekmektedir. Taşınmaz kayıtları bu şekilde yapıldıktan sonra bu kayıtlar muhasebe birimlerine gönderilerek ilgili varlık hesaplarına kaydedilmesi sağlanacaktır.
Mevzuat hükümlerinden anlaşıldığı üzere kamu idaresince 31.12.2017 tarihine kadar tüm taşınmazların tespiti, mevcut kullanım şekliyle kayda alınması, maliyet, rayiç ya da iz bedellerinin tespiti ile muhasebe birimlerince ilgili varlık hesaplarına kayıt ve güncelleme işlemlerinin tamamlanması gerekmektedir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin Maddi Duran Varlıklar Hesap Grubuna ilişkin 187’nci maddesinde;
“(1) Maddi duran varlıklar hakkında; Taşınır Mal Yönetmeliği ve 13/9/2006 tarihli ve 2006/10970 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmeliğin ilgili hükümleri ile aşağıdaki hükümlere göre işlem yapılır.
(2) Maddi duran varlıklar hesap grubuna ilişkin işlemler aşağıda gösterilmiştir:
a) Maddi duran varlıkların hesaplara alınması
1) Edinilen maddi duran varlıklar, maliyet bedeli ile hesaplara alınır. Maliyet bedeline varlıkların elde edilmesinde yapılan her türlü gider ilave edilir. Bağış veya hibe olarak edinilen maddi duran varlıklar varsa bilinen değeri, yoksa değerlemesi yapıldıktan sonra tespit edilen değeri ile hesaplara alınır. …” denilmektedir.
Bu kapsamda İdarenin sahip olduğu taşınmazların listesi istenmiş ve Kurumun 205 adet taşınmaza sahip olduğu görülmüştür.
Ancak 2024 yılı dönem sonu tapuda kayıtlı olan taşınmazlar icmal cetveli incelendiğinde, İdarenin 110 adet taşınmazı olduğu ve dolayısıyla Yatırım İzleme ve Koordinasyon Müdürlüğü tarafından kurumun mülkiyetinde, yönetiminde veya kullanımında bulunan 95 adet taşınmazın fiili envanter çalışmalarının tamamlanmadığı ve İdari ve Mali İşler Müdürlüğü tarafından ilgili varlık hesabına kaydedilmediği tespit edilmiştir.
Ayrıca Kurum tarafından taşınmazlara ilişkin envanter çalışmaları 2024 yılında tamamlanmadığından bilançoda yer alan taşınmazlara ilişkin tutarlar tam ve doğru olarak yer almamaktadır. Şöyle ki, Kurum bilançosunda var olan taşınmazların büyük bir kısmının satış, yok olma, elden çıkma gibi bir durum olmadığı halde çıkışı yapılıp yalnızca envanteri tamamlanan taşınmazlar muhasebeleştirilmiştir.
Kurum tarafından taşınmaz envanter çalışmalarının tamamlanmadığı ve bunun sonucunda ilgili varlıkların muhasebe kayıtlarına aktarılamadığı anlaşılmaktadır.
Kurumun 2024 yılı bilançosunda 250 Arazi ve Arsalar Hesabı, 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı, 252 Binalar Hesabı, 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabı ve 500 Net Değer Hesabında yer alan tutarlar gerçeğe uygun değildir.
Sonuç olarak 2024 yılı dönem sonu itibariyle İdarenin sahip olduğu taşınmazların çok büyük kısmının envanter kayıtları yapılmadığından ve envanter kayıtları yapılmış gözüken taşınmazlar emlak vergisi değerleri ile kayıt altına alındığından, Kurumun 2024 yılı bilançosunda taşınmazlar gerçeğe uygun değerleri yansıtmamakta olup, bu durum 2024 yılı bilançosunda 25-Maddi Duran Varlıklar Hesap Grubunun doğru ve güvenilir bilgi sunmamasına neden olmaktadır.
Kamu İdaresi cevabında, “… Taşınmazların ilgili oldukları Belediyelerin e-belediye sisteminden 2025 yılı itibariyle alınan maliyet değerleri üzerinden cari yıl içerisinde taşınmaz mal modülündeki güncellenmesi tamamlanmış olup, mali tablolarla da uyumun sağlanabilmesi amacıyla muhasebe kayıtları da güncellenmeye başlanmıştır.” denilmektedir. Ancak taşınmazların emlak vergisi değerleri ile değil, rayiç değerleriyle kayıt altına alınması gerekmektedir.
Kurum cevabında, mükerrer kayıtların gerekçesi, “Taşınmazların bir kısmının rayiç bedelleri sisteme yüklenirken, kullanım amaçlarının (kiralama, kendi kullanımında vs.) yanlış girilmesi ve yanlış verilerin düzeltilebilmesi için sistemde silme veya güncellemeye ilişkin bir menünün bulunmaması akabinde de taşınmazların doğru kullanım amacı ile sisteme tekrar girişi yapılınca sistemde mükerrer kayıt oluşmuştur.” şeklinde açıklanmış ve “Taşınmaz Mal Modülündeki mükerrer kayıtlar sistemden silinerek taşınmazlarımızın doğru sayısı tespit edilmiştir.” denilmiştir. Ancak taşınmaz sayısına ilişkin bu düzeltme işlemi, 2024 yılı mali tablolarını etkilememektedir.
İdarenin Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik doğrultusunda taşınmazları için fiili envanter çıkarması, değer tespiti, numaralandırma, dosyalama, cins tashihi işlemlerini yapması, ilgili formlar ile icmal cetvellerini oluşturarak muhasebe kayıtlarını güncellemesi gerekmektedir.