|
ÖZET: 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, özel bütçeli idarelerin kira gelirlerinin muhasebeleştirilmesinde bazı eksiklikler tespit etmiştir. Peşin tahsil edilen kira gelirleri için 380-480 Gelecek Aylara/Yıllara Ait Gelirler hesaplarının, peşin tahsil edilmeyen kira gelirleri ve irtifak hakkı tesis edilen taşınmazlar için ise 990-İrtifak Hakkı Tesis Edilen Maddi Duran Varlıkların Kayıtlı Değerleri Hesabı ve 993-Maddi Duran Varlıkların Kira ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabı gibi hesapların kullanılmadığı belirlenmiştir. Muhasebe mevzuatına göre, kira gelirleri peşin tahsil edilip edilmemesine göre farklı şekillerde kaydedilmelidir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’ne göre, peşin tahsil edilen kira gelirleri, 600-Gelirler Hesabı ve 380-Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabı üzerinden izlenmelidir. Peşin tahsil edilmeyen gelirler ise 990 ve 993 hesaplarıyla takip edilmelidir. Dönem sonlarında bu hesapların güncellenmesi ve tahsilatların kaydedilmesi gerekmektedir. Ayrıca, kiraya verilen veya irtifak hakkı tesis edilen taşınmazların muhasebeleştirilmesinde de benzer hesapların kullanılması önem arz etmektedir. Sonuç olarak, kurumların kira gelirlerini doğru bir şekilde muhasebeleştirebilmeleri için ilgili hesapların etkin bir şekilde kullanılması gerekmektedir. Peşin tahsil edilen gelirler için Gelecek Aylara/Yıllara Ait Gelirler Hesapları, peşin tahsil edilmeyenler ve irtifak hakkı tesis edilen taşınmazlar için ise uygun hesapların tercih edilmesi önerilmektedir. |
BULGU: Taşınmazların Gelecek Aylara/Yıllara Ait Kira Gelirleri ve İrtifak Hakkı Tesis Edilen Taşınmaz İşlemleri ile Bunların Gelir ve Alacaklarının İlgili Hesaplarda İzlenmemesi
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Kira gelirlerinin muhasebeleştirilmesinde, peşin tahsil edilen kira gelirleri için 380-480 Gelecek Aylara/Yıllara Ait Gelirler hesaplarının, peşin tahsil edilmeyen kira gelirleri ve irtifak hakkı tesis edilen taşınmazlar için ise 990- İrtifak Hakkı Tesis Edilen Maddi Duran Varlıkların Kayıtlı Değerleri Hesabı ve 993- Maddi Duran Varlıkların Kira ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabı ile bunların karşılığında 999- Diğer Nazım Hesaplar Karşılığı Hesabının kullanılmadığı tespit edilmiştir.
Muhasebe mevzuatı gereğince, kira gelirlerinin, peşin tahsil edilmesine veya edilmemesine göre farklı muhasebeleştirilmesi gerekmektedir.
Şöyle ki, peşin olarak tahsil edilen kira gelirleri için Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 480- Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabıyla ilgili olarak, “Hesabın niteliği” ve “Hesabın işleyişi” başlıklı 347 ve 348′ inci maddelerinde; gelecek yıllara ait gelirler hesabının, dönem içinde tahsil edilen ancak, gelecek yılların faaliyet hesaplarına dâhil edilecek olan gelirlerin izlenmesi için kullanılacağı, peşin tahsil edilen gelirlerin, içinde bulunulan aya ait olan kısmının 600-Gelirler Hesabına, gelecek aylarda tahakkuk ettirilmesi gerekenlerin 380- Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına, içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlerde tahakkuk ettirilmesi gerekenlerin ise bu hesaba alacak kaydedileceği; gelecek yıllara ait gelirler hesabında kayıtlı tutarlardan tahakkuk zamanına bir yıldan az süre kalanlar dönem sonunda bu hesaba borç, 380-Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına alacak kaydedileceği belirtilmiştir.
Ayrıca peşin tahsil edilmeyen kira gelirleri için, Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nde; 990-Kiraya Verilen, İrtifak Hakkı Tesis Edilen Maddi Duran Varlıkların Kayıtlı Değerleri Hesabı, 993-Maddi Duran Varlıkların Kira ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabı ve 999-Diğer Nazım Hesaplar Karşılığı Hesabı yer almaktadır.
Buna göre; kiraya verilen veya irtifak hakkı tesis edilen taşınmazlar sözleşmenin başında kayıtlı değerleri üzerinden 990- Kiraya Verilen, İrtifak Hakkı Tesis Edilen Maddi Duran Varlıkların Kayıtlı Değerleri Hesabına hesabına borç, 999-Diğer Nazım Hesaplar Karşılığı Hesabına alacak; diğer taraftan toplam kira gelirleri (peşin tahsil edilenler hariç) tahsil edileceği yıllara göre 993-Maddi Duran Varlıkların Kira ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabının bölümlenmiş yardımcı hesaplarına borç, 999-Diğer Nazım Hesaplar Karşılığı Hesabına alacak kaydedilecektir. Dönem sonlarında 993-Maddi Duran Varlıkların Kira ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabı yardımcı hesaplar bazında güncellenecek; kira gelirleri tahsil edildikçe 993-Maddi Duran Varlıkların Kira ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabı ve 999-Diğer Nazım Hesaplar Karşılığı Hesabına ters kayıt yapılacak; kira gelirlerinin tamamı tahsil edilince de 990-Kiraya Verilen, İrtifak Hakkı Tesis Edilen Maddi Duran Varlıkların Kayıtlı Değerleri Hesabı, 993-Maddi Duran Varlıkların Kira ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabı ve 999-Diğer Nazım Hesaplar Karşılığı Hesabı ters kayıtla kapatılacaktır.
Yapılan incelemede; kurum tarafından gerçekleştirilen kira gelirlerinin muhasebeleştirilmesinde, peşin tahsil edilen kira gelirleri için 380- 480 Gelecek Aylara/Yıllara Ait Gelirler hesaplarının, peşin tahsil edilmeyen kira gelirleri için ise 990- İrtifak Hakkı Tesis Edilen Maddi Duran Varlıkların Kayıtlı Değerleri Hesabı ve 993- Maddi Duran Varlıkların Kira ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabı ile bunların karşılığında 999- Diğer Nazım Hesaplar Karşılığı Hesabının; yine irtifak hakkı tesis edilen maddi duran varlıklar için de 990- İrtifak Hakkı Tesis Edilen Maddi Duran Varlıkların Kayıtlı Değerleri Hesabı 999- Diğer Nazım Hesaplar Karşılığı Hesabının kullanılmadığı görülmüştür.
Sonuç olarak; kurum kira gelirlerinden peşin tahsil edilenler için Gelecek Aylara/Yıllara Ait Gelirler Hesaplarının, peşin tahsil edilmeyenler ve irtifak hakkı tesis edilen taşınmazlar içinse ilgisine göre; İrtifak Hakkı Tesis Edilen Maddi Duran Varlıkların Kayıtlı Değerleri Hesabı, Maddi Duran Varlıkların Kira ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabı veya Diğer Nazım Hesaplar Karşılığı Hesabının kullanılması uygun olacaktır.