|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, özel bütçeli idare kurumlarının taşınmaz hesaplarının gerçeği yansıtmadığını ortaya koymaktadır. Yapılan incelemeler, kurumun mülkiyetinde bulunan taşınmazlara ilişkin formların uygun şekilde oluşturulmadığını, bedel belirleme çalışmalarının tamamlanmadığını ve muhasebe kayıtlarının mevcut durumu yansıtmadığını göstermektedir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, taşınmazların kamu kaynağı olduğunu ve bu kaynakların muhasebeleştirilmesi ile raporlanmasından sorumlu olanların hesap vermekle yükümlü olduğunu belirtmektedir.
Yönetmelik, taşınmazların kaydının ve icmal cetvellerinin oluşturulmasında özel bütçeli idarelerin de dahil olduğu genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerine yönelik düzenlemeleri içermektedir. Ancak, kurum tarafından 2014 ve 2017 yıllarına kadar yerine getirilmesi gereken yükümlülüklere uyulmadığı ve taşınmaz formlarının eksik hazırlandığı tespit edilmiştir. Taşınmaz bilgi sisteminde yer alan değerlerin hangi esasa göre belirlendiği konusunda belirsizlikler bulunmaktadır. Sonuç olarak, kurumun taşınmazlarının kayıt ve kontrol işlemlerinin acilen tamamlanması gerekmektedir. Tapuda kayıtlı taşınmazlar için maliyet bedelleri, rayiç bedel veya iz bedeli esas alınarak eksiksiz formlar oluşturulmalı ve bu formlar doğrultusunda mali hizmetler birimi tarafından icmal cetvelleri hazırlanmalıdır. Böylece, mali tablolardaki taşınmaz kayıtları güncellenerek fiili durum ile kaydi durum arasında uyum sağlanmalıdır. |
BULGU: Taşınmazların Kaydına İlişkin İşlemlerin Tamamlanmaması Nedeniyle Taşınmaz Hesaplarının Gerçeği Yansıtmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Kurum taşınmazlarına ilişkin muhasebe kayıtlarının incelenmesi sonucunda; Kurumun mülkiyetinde, yönetiminde veya kullanımında bulunan taşınmazlara ilişkin taşınmaz formlarının usulüne uygun olarak oluşturulmadığı, taşınmazlara ilişkin bedel belirleme çalışmalarının tamamlanmadığı ve muhasebede yer alan taşınmaz kayıtlarının fiili durumu yansıtmadığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nda taşınmazların kamu kaynağı olduğu belirtilmiş, kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların bu kaynakların muhasebeleştirilmesinden ve raporlanmasından sorumlu oldukları ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorunda oldukları hüküm altına alınmıştır.
Kanun’un “Malî hizmetler birimi” başlıklı 60’ıncı maddesinde, idarenin mülkiyetinde veya kullanımında bulunan taşınmazlara ilişkin icmal cetvellerini düzenleme görevi mali hizmetler birimine tevdi edilmiştir.
Aynı Kanun’un “Taşınır ve taşınmaz işlemleri” başlıklı 44’üncü maddesinde, taşınmazların kaydına ilişkin usul ve esaslar konusunda Cumhurbaşkanına (02.07.2018 öncesi Bakanlar Kurulu) yetki verilmiş, bu kapsamda hazırlanan Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik 02.10.2006 tarih ve 26307 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Söz konusu Yönetmelik’te özel bütçeli idarelerin de içinde yer aldığı genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin mülkiyetinde, yönetiminde veya kullanımında bulunan taşınmazların kaydının ve icmal cetvellerinin bu Yönetmelik uyarınca yapılacağı belirtilmiştir.
Yönetmelik’in ekinde taşınmazların cinslerine göre oluşturulmuş kayıt planına yer verilmiş, “Kayıt şekli” başlıklı 7’nci maddesinde ise, “Tapuda Kayıtlı Olan Taşınmazlar”, “Tapuda Kayıtlı Olmayan Taşınmazlar”, “Orta Malları” , “Genel Hizmet Alanları” ve “Sınırlı Aynî Haklar ile Kişisel Haklar ve Tahsisler” için Yönetmelik’in ekinde ayrı ayrı formlar bulunduğu, kamu idarelerinin taşınmaz kayıt ve kontrol işlemleriyle görevli birimlerince söz konusu formların hazırlanacağı ve mali hizmetler birimine gönderileceği, mali hizmetler birimince bu formların konsolide edilerek taşınmaz icmal cetvellerinin oluşturulacağı hüküm altına alınmıştır.
Yönetmelik’in “Kayıt ve kontrol işlemleri” başlıklı 5’inci maddesinin ikinci fıkrasında ise taşınmaz bedelinin her bir taşınmaz için nasıl tespit edileceği ayrıntılı bir şekilde düzenlenmiş, bu kapsamda tapuda kayıtlı olan taşınmazların maliyet bedeli üzerinden, bunun belirlenememesi durumunda ise sırasıyla rayiç bedel veya iz bedeli üzerinden kayıtlara alınacağı belirtilmiştir. Diğer taşınmazlar için ise maliyet bedeli ve rayiç bedel konusunda bir düzenleme yapılmamış, bu taşınmazların kaydında doğrudan doğruya iz bedelinin esas alınacağı ifade edilmiştir.
Maliyet bedeli ve rayiç bedelin belirlenmesinde yaşanılan sıkıntılardan dolayı Yönetmelik’in Geçici 1’inci maddesinde 2014 yılında değişikliğe gidilerek söz konusu değerler belirleninceye kadar emlak vergi değerleri üzerinden fiili envanterlerin ve icmal cetvellerinin hazırlanması öngörülmüş, bu işlemin en geç 30.09.2014 tarihine kadar tamamlanması zorunlu tutulmuştur. Aynı maddede muhasebe birimine de çeşitli yükümlülükler getirilmiş, icmal cetvellerinin hazırlanması üzerine muhasebe birimi tarafından muhasebede kayıtlı taşınmazların 01.10.2014 tarihine kadar ilgili hesaplardan çıkarılıp aynı tarihte fiili envanter bilgileri üzerinden yeni muhasebe kayıtlarının yapılması gerektiği hüküm altına alınmıştır. Maddenin ikinci fıkrasında ise maliyet bedeli ve rayiç değer konusunda yapılacak çalışmanın en geç 31.12.2017 tarihine kadar tamamlanması gerektiği vurgulanmıştır.
Yönetmelik’in Geçici 1’inci maddesinde yapılan düzenleme ile kamu idarelerine daha önceden muhasebe kayıtlarına giren hatalı taşınmaz kayıtlarını fiili duruma göre tamamen düzeltme imkânı getirilmiş, 2014 yılının Ekim ayına kadar bu işlemin emlak vergi değerleri üzerinden yapılma kolaylığı da sağlanmıştır. Maliyet bedeli ve rayiç değer belirlenmesi için 2017 yılının sonuna kadar kurumlara tüm işlemlerini ve muhasebe kayıtlarını Yönetmelik’e uygun hale getirmeleri için 3 yıllık ilave bir süre daha tanınmıştır.
Yapılan incelemelerde; Kurum tarafından 2014 yılı Ekim ayına ve 2017 yılının sonuna kadar yerine getirilmesi gereken zorunluluklara uyulmadığı, Kurum taşınmazlarına ilişkin formların Yönetmelik’in amir hükümlerine uygun hale getirilmediği görülmüştür. 2024 yılı sonu itibarıyla da gerekli çalışmaların henüz tamamlanmadığı, Kurum taşınmaz icmal cetveli düzenlenmesine rağmen taşınmaz formlarının doğru olarak tutulmaması nedeni ile fiili durum arasında bağlantının kurulmadığı tespit edilmiştir.
Kurum taşınmazlarının kayıt ve kontrol işlemleri İdari ve Mali İşler Dairesi Başkanlığı tarafından yerine getirilmektedir. Söz konusu Daire Başkanlığı tarafından Kurumun mülkiyetinde ve tasarrufunda olan taşınmazlara ilişkin çalışmalar yapılmış ve taşınmaz bilgi sistemi oluşturulmuştur. Ancak, taşınmaz bilgi sisteminde yer alan taşınmaz bedelinin hangi esasa göre belirlendiği; maliyet bedelinin mi, rayiç bedelin mi yoksa emlak vergi değerinin mi hesaplamaya esas alındığı tam olarak anlaşılamamıştır.
Bununla birlikte, Yönetmelik ekinde yer alan taşınmaz formları da usulüne uygun olarak hazırlanmamış, bu formlarda yer alan tapu detay bilgileri, mevcut kullanım şekli, edinme şekli ve tescil tarihi gibi önemli sütunlar boş bırakılmıştır.
Sonuç olarak; Kurum taşınmazlarının kayıt ve kontrol işlemleri ile görevli birim tarafından vakit kaybetmeksizin fiili envanter çalışmaları tamamlanmalı, tapuda kayıtlı taşınmazlar için maliyet bedelleri (bunun mümkün olmaması durumunda sırasıyla rayiç bedel veya iz bedeli), diğer taşınmazlar için ise iz bedelleri esas alınarak taşınmaz formları eksiksiz bir biçimde oluşturulmalıdır. Hazırlanacak bu formlar esas alınarak mali hizmetler birimi tarafından icmal cetvellerinin hazırlanması, mali tablolarda yer alan taşınmaz kayıtları bu yeni bilgilere göre güncellenerek fiilî durumla kaydî durumun eşitliğinin sağlanması gerekmektedir.