|
ÖZET: Kamu İdaresine ait taşınmazların kira süresinin sona ermesinin ardından, yeniden ihale yapılmaksızın encümen kararıyla aynı kişilere kiralanması durumu, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda tespit edilmiştir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun ilgili maddeleri, taşınmazların üç yıla kadar kiralanması yetkisini belediye encümenine verirken, üç yıldan fazla kiralamalarda belediye meclisinin onayını zorunlu kılmaktadır. Ayrıca, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu, kiralama işlemlerinin belirli ihale usullerine uygun olarak gerçekleştirilmesini şart koşmaktadır.
Yapılan incelemelerde, kira başlangıç tarihi on yıldan fazla olan ve uzatma süreleri sona ermiş 356 taşınmazın, yeniden ihale yapılmadan aynı kişilere kiralandığı belirlenmiştir. Kamu İdaresi, geçmişten gelen bu sorunun çözümü için tahliye işlemlerine başladıklarını, tahliye edilen taşınmazların ihale yoluyla kiraya verileceğini ve mahkemelerde kiracılar lehine çıkan kararlar nedeniyle bazı yerlerde süreçlerin devam ettiğini ifade etmiştir. Ancak, tahliye ve mahkeme süreçlerine dair Kamu İdaresi tarafından sunulan herhangi bir belge mevcut değildir. Sonuç olarak, Kamu İdaresi’nin, kira süreleri sona eren taşınmazları, üç yıla kadar olan kiralamalarda belediye encümeni, üç yıl ile on yıl arasında olan kiralamalarda ise belediye meclisi kararı ile ihale yoluyla kiraya vermesi gerekmektedir. Bu süreçlerin doğru bir şekilde yürütülmesi, yasal çerçeveye uygunluk açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Taşınmazların Kira Süresi Sonunda Yeniden İhale Düzenlenmeden Süre Uzatımı Yoluyla Aynı Kişilere Kiralanması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Kamu İdaresine ait taşınmazların kira süresinin bitiminde ihale yapılmaksızın encümen kararıyla süre uzatımı yoluyla aynı kişilere kiraya verildiği görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Encümenin görev ve yetkileri” başlıklı 34’üncü maddesinde belediyeye ait taşınmazların üç yıla kadar kiralanması yetkisinin belediye encümeninde olduğu, “Meclisin görev ve yetkileri” başlıklı 18’inci maddesinde ise, belediye taşınmazlarının üç yıldan fazla kiralanmalarında belediye meclisinin karar alması gerektiği hüküm altına alınmıştır.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde belediyelerin kira işlerinin 2886 sayılı Kanun’da yazılı hükümlere göre yürütüleceği, “İhale usulleri” başlıklı 35’inci maddesinde ise Kanun’un 1’inci maddesinde yazılı işlerin ihalelerinde kapalı teklif usulü, belli istekliler arasında kapalı teklif usulü, açık teklif usulü, pazarlık usulü ve yarışma usulünden birisinin, işin gereğine göre Kanun hükümlerine uyularak idarelerce tespit edileceği, “Kiralarda sözleşme süresi” başlıklı 64’üncü maddesinde ise kiraya verilecek taşınır ve taşınmaz malların kira süresinin on yıldan çok olamayacağı hüküm altına alınmıştır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun “Uygulama alanı” başlıklı 339’uncu maddesinde kamu kurum ve kuruluşlarının, hangi usul ve esaslar içinde olursa olsun yaptıkları bütün kira sözleşmelerine Kanun’un konut ve çatılı işyeri kiralarına ilişkin hükümlerinin uygulanacağı; “Konut ve çatılı işyeri kiralarında sözleşmenin sona ermesi” başlıklı 347’nci maddesinde ise, on yıllık uzama süresi sonunda kiraya verenin, bu süreyi izleyen her uzama yılının bitiminden en az üç ay önce bildirimde bulunmak koşuluyla, herhangi bir sebep göstermeksizin sözleşmeye son verebileceği hüküm altına alınmıştır.
Yukarıdaki mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, Kamu İdaresinin taşınmazları ile ilgili kiralama işlemlerinde işin süresine göre yetkinin belediye encümeni veya belediye meclisinde olduğu, bu kiralama işlerinin 2886 sayılı Kanun’a uygun olarak seçilecek ihale usullerinden birisi ile yapılması gerektiği, taşınmazların en fazla on yıllığına kiraya verilebileceği ve konut ve çatılı işyeri mahiyetinde olan işyerlerine ait kira sözleşmelerinin on yıllık uzama süresinin sonunda kamu idareleri tarafından sona erdirilebileceği anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede, Kamu İdaresinin mülkiyetinde bulunan, kira başlangıç tarihi geriye doğru on yıldan fazla olan ve on yıllık uzama süreleri bitiminde sözleşme fesih işlemleri ve yeni ihale yapılmayarak Belediye Encümeni kararıyla kira süresi uzatılarak aynı kişilere kiraya verilen ve aşağıdaki tabloda kullanım amaçları gösterilen 356 adet taşınmaz tespit edilmiştir.
Tablo 10: Süre Uzatımı Yolu ile Kiralanan Taşınmazlar
| Sıra | Taşınmazın Niteliği |
Taşınmazın Kullanım Amacı | Kiraya Verilen Taşınmaz Sayısı |
| Atm Alanı | A.T.M. | ||
| Bina | Dükkan | ||
| Bina | Büfe-Bakkal | ||
| Bina | Taksi Durağı | ||
| Bina | Çay Ocağı-Kahvehane | ||
| Bina | WC (Tuvalet) | ||
| Bina | Kafeterya | ||
| Bina | Lokanta |
| Akaryakıt İstasyonu | Akaryakıt İstasyonu | ||
| Havuz | Havuz İşletmeciliği | ||
| Bina | Düğün Salonu | ||
| Bina | Derihane | ||
| Konut | Mesken |
Kamu İdaresi cevabında özetle, kira süresi sonunda taşınmazların süre uzatımı yoluyla aynı kişilere yeniden kiralanması hususunun geçmişten gelen bir sorun olduğu, kira süresi sona eren kiracılar ile ilgili tahliye işlemleri yapılarak tahliye edilen taşınmazlar ihale yoluyla kiraya verildiği, tahliye edilemeyen yerlerle ilgili ise mahkeme süreçlerinin devam ettiği ve mahkemelerden kiracılar lehine kararlar çıktığı, bundan sonraki süreçte ise söz konusu taşınmazların ihale yoluyla kiraya verilmesi konusunda gerekli hassasiyetin gösterileceği ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında kira süresi sona eren kiracılarla ilgili tahliye sürecinin başlatıldığı ve bu yerlerin ihale ile kiraya verildiği, tahliye edilemeyen yerlerde ise mahkemelerde kiracılar lehine kararlar çıktığı belirtilmişse de, gerek tahliye süreçleri gerek mahkeme kararları ile ilgili Kamu İdaresince sunulmuş olan herhangi bir belge bulunmamaktadır.
Kamu İdaresi’nin, kira süreleri bitmiş olan taşınmazları süresi üç yıla kadar olan kiralamalarda belediye encümenin, süresi üç yıl ile on yıl arasında olan kiralamalarda ise belediye meclisinin alacağı karar ile birlikte ihale yoluyla kiraya vermesi gerekmektedir.