Taşınmazların Kiraya Verilmesinden Kaynaklanan Gelir ve Alacakların Tahakkuk, Tahsil ve Takip Süreçlerinde Birimler Arasında Koordinasyon Bulunmaması (Sayıştay)

BULGU: Taşınmazların Kiraya Verilmesinden Kaynaklanan Gelir ve Alacakların Tahakkuk, Tahsil ve Takip Süreçlerinde Birimler Arasında Koordinasyon Bulunmaması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi

Üniversiteye tahsisli taşınmazların kiraya verilmesine ilişkin ihale ve sözleşme işlemlerinin incelenmesinde; bunlardan kaynaklanan gelir ve alacakların tahakkuk, tahsil ve takip süreçlerinde birimler arasında koordinasyon bulunmadığı görülmüştür.
Kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde elde edilmesi ve kullanılmasını, hesap verebilirliği ve malî saydamlığı sağlamak üzere, kamu malî yönetiminin yapısını ve işleyişi ile tüm malî işlemlerin muhasebeleştirilmesi ve raporlanmasını düzenleyen 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Muhasebe sistemi” başlıklı 49’uncu maddesinde; kamu idarelerine ait varlıkların, borçların, gelir ve giderlerin muhasebeleştirilmesinde kamu hesaplarının belirli bir düzen içinde tutulmasını, yönetim ve denetim yetkilileriyle kamuoyuna gerekli bilgilerin sağlanmasını amaçlayan bir sistem öngörülmektedir.
Bu çerçevede “karar, kontrol ve hesap verme süreçlerinin etkili çalışmasını sağlayacak ve malî raporların düzenlenmesi ile kesin hesabın çıkarılmasına temel olacak şekilde kurulup yürütülecek bir muhasebe sistemi” ile bu sistem içerisindeki kamu hesaplarının “idarenin gelir, gider ve varlıkları ile malî sonuç doğuran ve öz kaynağın artmasına veya azalmasına neden olan her türlü işlemlerle garantilerin ve yükümlülüklerin belirlenmiş bir düzen içinde hesaplara kaydedilerek, yönetim ve denetim yetkilileriyle kamuoyuna gerekli bilgilerin sağlanması” gerekmektedir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesine göre; her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.
Kanun’un 11’inci maddesine göre; üst yöneticiler idarelerinin stratejik planlarının ve bütçelerinin kalkınma planına, yıllık programlara, kurumun stratejik plan ve performans hedefleri ile hizmet gereklerine uygun olarak hazırlanması ve uygulanmasından, sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan, kayıp ve kötüye kullanımının önlenmesinden, malî yönetim ve kontrol sisteminin işleyişinin gözetilmesi, izlenmesi ve kanunlar ile Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde belirtilen görev ve sorumlulukların yerine getirilmesinden sorumludur ve bu sorumluluğun gereklerini harcama yetkilileri, malî hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getirirler.
Üniversitenin kullanımında bulunan taşınmazlara ait tapuda kayıtlı tüm bilgiler, taşınmaz üzerinde bulunan bina ve tesisler, bu tesislerin türleri ve tesislerde bulunan bölümlere ve kiralanabilir alanların yüzölçümlerine ait detaylı bilgiler Yapı İşleri ve Teknik Daire Başkanlığında bulunmaktadır.
Kiralanmış alanlarda kullanılan elektrik, su ve ısınma gibi ortak giderlere ilişkin sayaçların okunması görev ve sorumluluğu ‘bünyesinde halihazırda kiraya verilmiş taşınmaz bulunan harcama birimleri’ ile ayrıca Yapı İşleri ve Teknik Daire Başkanlığına tevdi edilmiş olup, bu bilgiler İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığına havale edilmektedir.
Söz konusu taşınmazların kiraya verilmesi, bunlardan sözleşmesi devam eden ve biten işletmelerin sözleşme uygulamalarından kaynaklı kira, elektrik, su ve ısınma gibi ortak giderler, faiz, zam, ceza ve diğer çeşitli borçlarına ilişkin bilgiler ise İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığının uhdesindedir.
Üniversiteye tahsisli taşınmazlar ve bunların kiraya verilmesine ilişkin ihale ve sözleşmelerin uygulanması sürecinde yukarıda bahsi geçen birimlerin uhdesindeki her türlü bilgi ve işlemlerden kaynaklanan, ‘İdarenin gelir, gider ve varlıkları ile malî sonuç doğuran ve öz kaynağın artmasına veya azalmasına neden olan her türlü işlemlerle garantilerin ve yükümlülüklerin, belirlenmiş bir düzen içinde hesaplara kaydedilmesi’ sorumluluğu da Kanun’a göre Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı üzerindedir.
Yapılan incelemede; Üniversiteye tahsisli taşınmazların kiralanmasına ilişkin ihale ve sözleşme uygulamalarından kaynaklanan gelirlerin tahakkuk, tahsil ve takip süreçlerine ilişkin olarak Yapı İşleri ve Teknik Daire Başkanlığı, İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı, Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı ve Hukuk Müşavirliğinden elde edilen verilerin birbiriyle tutarlı olmadığı tespit edilmiştir.
Kiralanabilir alanların yüzölçümlerine ilişkin Yapı İşleri ve Teknik Daire Başkanlığından alınan verilere göre, İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığınca ihalesi yapılarak kiralanan yerler ile işletmeciler tarafından fiilen kullanılan yerlerin yüzölçümleri arasında farklılıklar bulunmaktadır. Nitekim, Terzioğlu Yerleşkesinde kiralanan kafeterya, büfe, kantin ve çay ocağı gibi yerlerin sözleşmelerinde kiralanmış alan yüzölçümleri ile bu yerlerin fiili- fiziki olarak yerinde tekrar yapılan ölçümlerden elde edilen verilerden, işletmecilerin fiilen kullandıkları alanların daha büyük olduğu görülmüştür. Bu durum, hem ihalelerden önce kiralanabilir alanlara ilişkin olarak Yapı İşleri Daire Başkanlığınca sahada fiilen çalışma yapılmamasından hem de sözleşmelerin uygulanması sürecinde İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığınca sahada gözlemlenen ilave kullanım alanlarına ilişkin gerekli iş ve işlemlerin yapılmamasından kaynaklanmakta olup, sonucunda da Üniversitenin gelir kaybına sebep olmaktadır.
Geçmiş yıllardan tahsil edilmemiş bulunan kira alacaklarına ilişkin sözleşmelerinde bulunan yaptırımlara dair iş ve işlemler İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığınca gereği gibi yapılmamaktadır. Bunların tutar ve ödeme vadelerine ilişkin bilgiler ile ortak giderlerin hesaplanmasında Yapı İşleri ve Teknik Daire Başkanlığı ile İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı arasında işletilen sürecin sonunda hesaplanan tutar ve ödeme vadelerine ilişkin bilgiler Strateji Geliştirme Daire Başkanlığına iletilmemektedir. Bu durum sözleşmesi devam eden ve/veya biten işletmelerin sözleşme uygulamalarından kaynaklanan kira ile elektrik, su ve ısınma gibi ortak giderlere ilişkin İdare alacaklarının hiç veya gereği gibi tahakkuk ettirilmemesine neden olmaktadır. Tahakkuk sürecindeki eksiklikler nedeniyle, vadesi geçtikten sonra Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı nezdindeki hesaplara intikal eden alacaklara ilişkin faiz, zam ve ceza gibi tutarlar hiç veya gereği gibi tahsil edilmemektedir. Bunlardan hiç ödenmemiş olanlara ilişkin takip işlemleri de hiç veya gereği gibi yapılmamaktadır.
Kamu İdaresi tarafından, söz konusu aksaklıkların Kira Takip Programından kaynaklandığı ve programda gerekli güncellemeler yapılarak birimler arası koordinasyonun da sağlanacağı, bu suretle takip/tahsil süreçlerinin gereği gibi işletileceği ifade edilmiştir.
Belirtilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar çerçevesinde; Üniversiteye tahsisli taşınmazların kiralanmasına ilişkin ihale ve sözleşme uygulamalarından kaynaklanan gelirlerin tahakkuk, tahsil ve takip süreçlerinde Üniversitenin farklı birimlerinin görev ve sorumlulukları göz önünde bulundurularak birimlerin koordinasyon içerisinde hareket etmelerini sağlayacak bir sistemin kurulması ve işletilmesi, bu bağlamda kamu gelirlerinin tahakkuk, tahsil ve takip işlemlerinin zamanında ve eksiksiz bir şekilde yapılmasının sağlanması gerekmektedir.