Taşınmazların Sevk ve İdaresinde Eksikliklerin Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Taşınmazların Sevk ve İdaresinde Eksikliklerin Bulunması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi

İdareye ait taşınmazların envanterinin çıkarılmamış ve icmal cetvellerinin düzenlenmemiş olduğu görülmüştür.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Malî hizmetler birimi” başlıklı 60’ıncı maddesinde; idarenin mülkiyetinde veya kullanımında bulunan taşınır ve taşınmazlara ilişkin icmal cetvellerinin düzenlenmesi mali hizmetler birimlerinin görevleri arasında sayılmıştır.

Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “Hesap grubuna ilişkin işlemler” başlıklı 187’nci maddesinde; edinilen maddi duran varlıkların hesaplara ne şekilde alınacağı, eksilme olması durumunda ne yapılacağı, diğer kamu kurumlarına tahsis edilen taşınmazların ne şekilde takip edileceği ve varlık değerinde artışa neden olan harcamaların nasıl kaydedileceği düzenlenmiştir.

Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’in “Kayıt ve kontrol işlemleri” başlıklı 5’inci maddesine göre; mevcut, edinilen ve elden çıkarılan taşınmazların giriş- çıkış kayıtlarının tutulması ve cetvellere kaydedilmesi gerekmektedir.

Yönetmelik’in “Kayıt şekli” başlıklı 7’nci maddesinde; tapuda kayıtlı olan veya olmayan taşınmazlar ile orta malları ve genel hizmet alanlarının için hangi formlar kullanılarak kayıt yapılacağı, bilgisayar veya deftere kaydedileceği belirtilmiştir. Ayrıca görevli birimlerce hazırlanan bu formların mali hizmetler birimine gönderileceği ve mali hizmetler birimince bu formların konsolide edilerek taşınmaz icmal cetvellerinin hazırlanacağı da devamında düzenlenmiştir.

Aynı Yönetmelik’in “Cins tashihlerinin yapılması” başlıklı 10’uncu maddesine göre idarelerin mülkiyetlerinde, yönetimlerinde ve kullanımlarında bulunan taşınmazların mevcut kullanım şekli ile tapu kaydının birbirine uygun olmaması durumunda, tapu kayıtlarında cins tashihinin yapılması, “Mevcut taşınmazların kaydına ilişkin işlemler” başlıklı geçici 1’inci maddesinde ise; maliyet bedeli veya rayiç değerleri üzerinden muhasebe kayıtlarına alınması gereken taşınmazların, bu değerler üzerinden kayıtlara alınıncaya kadar emlak vergi değerleri üzerinden; mevcut kullanım şekilleri esas alınarak fiili envanterin, en geç 30.09.2014 tarihine kadar tamamlanacağı ve Yönetmelik ekinde yer alan formlara ve icmal cetvellerine kaydedileceği, fiili envanteri yapılan taşınmazlara ait bilgilerin, muhasebe kayıtları yapılmak üzere ilgili muhasebe birimlerine verileceği, muhasebe birimleri tarafından kayıtlı taşınmazların ilgili hesaplardan 01.10.2014 tarihi itibarıyla çıkartılıp aynı tarihte fiili envanter bilgileri üzerinden muhasebe kayıtlarının yapılacağı, belirtilmiştir.

Ayrıca Yönetmelik’in 5 inci maddesine göre yapılması gereken işlemlerin 31.12.2016 tarihine kadar tamamlanması gerektiği düzenlenmiştir.

Anılan mevzuat hükümleri uyarınca, idarenin mevcut taşınmazlarının envanterini hazırlaması, edinilen veya elden çıkarılan taşınmazların ilgili formlara kaydedilmesi ve tapu kayıtları ile uyumsuzluk halinde bunun giderilmesi için gerekli işlemlerin yapılması gerekmektedir.

Yapılan incelemede, İdare tarafından taşınmazlara ilişkin envanter çalışmalarının tamamlanmadığı ve taşınmaz icmal cetvellerinin düzenlenmediği tespit edilmiştir.

Sonuç olarak, İdarenin uhdesindeki taşınmazlara ilişkin envanter çalışmalarının tamamlanarak ilgili formların doldurması ve icmal cetvellerinin hazırlanarak, taşınmaz kayıtlarının mevcut fiili durumu gösterir şekilde muhasebe kayıtlarıyla uyumlu hale getirilmesi gerekmektedir.

Yapılmakta Olan Yatırımlar hesabının kullanılmadığı tespit edilmiştir.

Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı” başlıklı kısmındaki “Hesabın niteliği” başlıklı 204’üncü maddesinde; yapımı süren maddi duran varlıklar için yapılan her türlü madde, malzeme, işçilik ve genel giderlerin, iş bitip de ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılıncaya kadar, bu hesapta izlenmesi gerektiği düzenlenmiştir. İş bitiş tarihleri, kabul usulüne tabi olan işlerde, geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın idarece onaylandığı tarih veya işin fiilen tamamlandığını gösteren belgenin düzenlendiği tarih olarak düzenlenmiştir.

Aynı kısımdaki “Hesabın işleyişi” başlıklı 205’inci maddesinde de bu hesaba borç- alacak kayıtlarının ne şekilde yapılacağı izah edilmiştir.

Mevzuat hükümleri uyarınca, yapımına başlanan kapsam dahilindeki işlerin öncelikle 258 no.lu hesaba kaydedilmesi gerekmektedir. Takibi bu hesapta yapılan işlerden geçici kabulü yapılan veya fiilen tamamlananlar ise bu hesaba alacak ve ilgili varlık hesabına borç kaydı yapılmak suretiyle 258 no.lu hesap kaydı kapatılmalıdır.

Yapılan incelemede, yılı içerisinde tamamlanan çeşitli yapım işleri mevcut olmasına rağmen, 258 no.lu hesap kullanılmadan doğrudan ilgili varlık hesabına kayıt yapıldığı görülmüştür.

Sonuç olarak İdarenin, yapılmakta olan yatırımlara ilişkin olarak ilgili mevzuatında belirtilen muhasebe kayıt kurallarını uygulaması gerekmektedir.

Değer artırıcı faaliyetlerin, ilgili taşınmaz hesabına kaydının her zaman yapılmadığı veya bazen yanlış yapıldığı tespit edilmiştir.

Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin maddi duran varlıklara ilişkin “Hesap grubuna ilişkin işlemler” başlıklı 187’nci maddesinde; maddi duran varlıklar için sonradan yapılan ve o varlığın değerini, kullanım süresini, ürün ve hizmet kalitesini, sağlanan faydayı artıran veya üretilen mal veya hizmetlerin üretim maliyetini azaltan her türlü maliyetin, ilgili maddi duran varlığın kayıtlı değerine ilave edileceği ve amortisman hesaplamasında dikkate alınması gerektiği düzenlenmiştir.

Yönetmelik’in “251 Yeraltı ve yerüstü düzenleri hesabı” başlıklı kısmındaki “Hesabın işleyişi” başlıklı 191’inci maddesine göre bu hesapta kayıtlı varlıkların iyileştirilmesi, ömrünün veya veriminin arttırılması için yapılan harcamaların bu hesaba borç olarak kaydedilmesi gerekmektedir.

Yönetmelik’in “252 Binalar hesabı” başlıklı kısmındaki 192’nci maddesinde ise; bu hesabın, eklenti ve bütünleyici parçaları dâhil olmak üzere, kamu idarelerinin mülkiyetinde bulunan binalar ile bunlardan tahsise konu edilenlerin izlenmesi için kullanılacağı hüküm altına alınmıştır.

Yukarıdaki mevzuat hükümleri uyarınca, bir taşınmazın ömrünü uzatan veya değerini artıran her türlü maliyetin, taşınmazın kayıtlı değerine ilave edilmesi gerekir. Her türlü maliyet ifadesi sadece mal/malzeme maliyetlerini değil işçilik ve diğer tür maliyetleri de kapsamaktadır.

Yapılan incelemede ise;

-Yapım işlerinde kullanılmak üzere alınan mal/malzeme alımlarının 150 no.lu İlk madde ve malzeme hesabına kaydı yapılmadan doğrudan ilgili varlık hesabına kaydedildiği,

-Her bir yapım işine ilişkin işçilik bedellerinin maliyet hesabının yapılarak ilgili varlık hesabına kaydedilmediği,

-Bazı yapım işlerine ilişkin mal/malzeme alım bedellerinin, ilgili varlık hesabına kaydedilmediği tespit edilmiştir.

İdarenin, taşınmazlarında değer artışına yol açan yapım işleri için alınan mal/malzeme ve işçilik bedelinin maliyetinin hesaplanarak ilgili varlık hesaplarına kaydedilmesi gerekmektedir.