|
ÖZET: Taşınmazların taksitli satışlarında, alacakların tahsilatına yönelik kontrol mekanizmasının eksikliği, 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda ortaya konmuştur. Hazineye ait taşınmazların taksitli satışlarında, sözleşmelerde belirtilen taksit ödeme sürelerine uyulmaması nedeniyle fesih şartlarının oluşmasına rağmen, bazı sözleşmelerin feshedilmediği tespit edilmiştir. 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ve Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik, müteahhit veya müşterinin taahhütlerini yerine getirmemesi durumunda sözleşmenin feshedilmesini öngörmektedir.
Denetim sonuçları, taksitli satışların tahsilatlarının MEOP sistemi üzerinden düzenli olarak takip edilmediğini ve bu nedenle fesih şartlarının denetlenemediğini göstermektedir. İlgili mevzuat, müşterinin taahhütlerini yerine getirmemesi durumunda sözleşmenin feshedileceğine dair hükümler içermektedir; ancak uygulamada bu süreçlerin yeterince etkin bir şekilde yürütülmediği anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, fesih şartlarının gerçekleştiği sözleşmelerin mevzuata uygun olarak feshedilmesi ve Hazineye ait taşınmazların taksitli satışlarının tahsilatlarının sistematik bir şekilde takip edilebilmesi için gerekli kontrol mekanizmasının kurulması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu durum, ilgili bakanlık tarafından bilişim sistemleri altyapısının güçlendirilmesi ile mümkün olacaktır. |
BULGU: Taşınmazların Taksitli Satışlarında Alacakların Tahsiline İlişkin Kontrol Mekanizmasının Kurulmaması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazların taksitli satışlarında, ilgili mevzuatta ve sözleşmelerde belirtilen sürelerde taksitlerin ödenmemesi sebebiyle fesih şartları gerçekleştiği halde feshedilmeyen sözleşmelerin olduğu tespit edilmiştir.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Müteahhit veya müşterinin sözleşmenin bozulmasına neden olması” başlıklı 62’nci maddesinin birinci fıkrasında, sözleşme yapıldıktan sonra müteahhit veya müşterinin taahhüdünden vazgeçmesi veya taahhüdünü, şartname ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi üzerine, idarenin ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi halinde, ayrıca protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın sözleşmenin feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edileceği hüküm altına alınmıştır.
Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik’in “Müşterinin sözleşmenin bozulmasına neden olması” başlıklı 52’nci maddesinde, sözleşme yapıldıktan sonra müşterinin taahhüdünden vazgeçmesi veya taahhüdünü, şartname ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi durumunda, ayrıca protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın kesin teminatı Hazineye gelir kaydedileceği ve sözleşmenin feshedilerek hesabın genel hükümlere göre tasfiye edileceği düzenlenmiştir.
Bununla beraber, Yönetmeliğin “Kullanılacak formlar” başlıklı 95’inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen ve Yönetmelik ekinde “Ek-2 Taksitli satış sözleşmesi” olarak yer alan sözleşme taslağının “Satış bedelinin tahsili ve ödenme şekli” başlıklı 2’inci maddesinde; satış bedelinin iki taksitle ödenecek olması halinde, taksitlerden herhangi birinin veya satış bedelinin ikiden fazla taksitle ödenecek olması halinde ise, üst üste iki taksitin vadesinde ödenmemesi durumunda, alıcıya borcunu ödeme tarihine kadar tahakkuk edecek faizi ile birlikte 15 gün içinde ödemesi, aksi takdirde sözleşmenin feshedileceğinin idarece bildirileceği ifade edilmiştir.
Yine Taksitli Satış Sözleşmesinin “Sözleşmenin feshi” başlıklı 4’üncü maddesinde, tebligata rağmen borcun ödenmemesi halinde, taşınmaz Hazine mülkiyetinde ise sözleşme feshedilerek, ihale ile yapılan satışlarda geçici teminat olarak belirlenmiş tutar, doğrudan satışlarda ise satış bedelinin % 10’u, Hazineye irat kaydedilir ve satış bedeli olarak tahsil edilen tutarlardan mahsup edilerek kalanı faizsiz olarak alıcıya aynen iade edileceği ve taşınmaz, teminat mektubu veya ipotek tesis edilerek alıcı adına tescil edilmiş ise teminat mektubu veya ipotek paraya çevrilerek, kalan borç faizi ile birlikte tahsil edileceği hüküm altına alınmıştır.
Öte yandan, Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazların satılmasına ilişkin olarak çıkarılan 313 Sıra No’lu Milli Emlak Genel Tebliği’nin “Özel ödeme araçları ve satış bedelinin tahsili” başlıklı IX’uncu bölümünün 7’nci maddesinde; satış bedelinin taksitle ödenmesinin talep edilmesi ve üst üste iki taksitin vadesinde ödenmemesi halinde, idarece, alıcıya borcunu onbeş gün içerisinde ödemesi, borcunu bu süre içinde de hesaplanacak faizi ile birlikte ödememesi durumunda, sözleşmenin feshedileceğinin bildireleceği, tebligata rağmen borcun ödenmemesi halinde, taşınmaz Hazine mülkiyetinde ise sözleşme feshedilerek, ihale ile yapılan satışlarda geçici teminat olarak belirlenmiş tutar, doğrudan satışlarda ise satış bedelinin yüzde onu, bütçeye irat kaydedilecek ve satış bedeli olarak tahsil edilen tutarlardan mahsup edilerek kalanı faizsiz olarak alıcıya iade edileceği belirtilmiştir.
Devamında ise, taşınmazın, banka teminat mektubu veya ipotek tesis edilerek alıcı adına tescil edilmiş olması durumunda ise teminat mektubunun veya ipoteğim paraya çevrilerek, kalan borç faizi ile birlikte tahsil edileceğine yer verilmiştir.
Söz konusu mevzuatta; müşterinin taahhüdünü, şartname ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi durumunda sözleşmenin feshedileceğine ilişkin hükümlere yer verildiği görülmektedir.
Yapılan incelemede, Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazların taksitli satışlarında, ilgili mevzuatta ve sözleşmelerde belirtilen sürelerde ödenmeyen taksitler olduğu, bu sözleşmelerde taksitlerin ödenmemesi sebebiyle fesih şartlarının gerçekleştiği ve buna rağmen feshedilmeyen sözleşmelerin olduğu görülmüştür.
Yapılan taksitli satışların tahsilatlarının MEOP sistemine personel tarafından ayrıca girilmediği sürece, vadesinde ödenmeyen taksitlerin MEOP üzerinden takip edilemediği, yapılan tahsilatlara ilişkin düzenli veri girişinin olmadığı ve bu sebeple fesih şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediğinin takibinin yapılamadığı anlaşılmıştır.
Sonuç olarak, fesih şartları gerçekleşmiş olan sözleşmelerin mevzuata uygun şekilde fesih işlemlerinin yapılması ve Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazların taksitli satışlarının tahsilatlarının takibinin sistematik biçimde yapılabilmesine olanak sağlayan bilişim sistemleri alt yapısı ile konuya ilişkin kontrol mekanizmasının Bakanlık tarafından kurulmasının gerektiği düşünülmektedir.