|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, tek kaynaktan temin edilen mal ve hizmetlere ilişkin piyasa fiyat araştırmasının yapılmadığını ortaya koymuştur. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesi gereğince, doğrudan temin yöntemleriyle gerçekleştirilen alımlarda, mevzuatın belirlediği piyasa fiyat araştırmasının eksik olduğu tespit edilmiştir. İlgili tebliğde, ihtiyaçların yalnızca gerçek veya tüzel tek bir kişi tarafından karşılanması durumunda, alım öncesinde bu durumu destekleyen belgelerin hazırlanması gerektiği vurgulanmaktadır. Ancak denetimlerde, bu belgelerin eksik olduğu ve yalnızca proforma faturalarının dikkate alındığı görülmüştür.
Ayrıca, tek kaynaktan alınacak mal veya hizmetlerin fiyatlarının belirlenmesinde, diğer firmaların fiyatları, katalog fiyat tarifeleri ve geçmiş alımlar gibi unsurların göz önünde bulundurulmadığı anlaşılmıştır. Kamu idaresi, bu durumun nedenlerini açıklarken, geçmiş alımların karşılaştırılmasının zorluğuna ve orijinal parçaların kullanılmasının gerekliliğine işaret etmiştir. Ancak, bu açıklamalara rağmen, eksikliklerin giderileceğine dair herhangi bir düzeltici adım atılmadığı belirtilmiştir. Sonuç olarak, tek kaynaktan yapılan alımlarda, ilgili tebliğ hükümlerine uygun olarak piyasa fiyat araştırmasının gerçekleştirilmesi gerektiği önemle vurgulanmaktadır. Bu süreç, alımların şeffaflığı ve rekabetin sağlanması açısından kritik bir öneme sahiptir. |
BULGU: Tek Kaynaktan Temin Edilen Mal ve Hizmetlere İlişkin Piyasa Fiyat Araştırması Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesinin (a), (b) ve (c) bentleri gereğince yapılan alımlarda mevzuatın öngördüğü şekilde piyasa fiyat araştırmasının yapılmadığı görülmüştür.
Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılacak Alımlara İlişkin Tebliğ’in “İhtiyacın gerçek veya tüzel tek kişiden temini” başlıklı 11’nci maddesinde; ihtiyacın sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğinin tespit edilmesi halinde, Kanun’un 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında alım yapılabileceği; alım yapılmadan önce, alımın gerçek veya tüzel tek kişiden yapılma nedenlerinin ayrıntılı, net ve objektif bir biçimde ortaya konularak, anılan bentte belirtilen hükümlerin uygulanabilir olmasını sağlayan nedenlerin ayrıntılı şekilde belirtileceği ve bu nedenlere ilişkin belgelerin onay belgesine ekleneceği; mal alımları için ihtiyacın niteliği, ihtiyaç konusu malın ayrıntılı teknik özellikleri ve ne amaçla kullanılacağı, bu amacı en az aynı verimlilik, etkinlik ve fonksiyonellikle karşılayabilecek diğer ürün/model/marka vb. bulunup bulunmadığı ile bulunmuyorsa nedenleri, ihtiyaç konusu malı satan başka firmaların olup olmadığı gibi hususların tespit edileceği ve bunlara ilişkin belgelerin de onay belgesine ekleneceği hüküm altına alınmıştır.
Aynı Tebliğ’in 12’nci maddesi; ihtiyacın özel bir hakka sahip gerçek veya tüzel tek kişiden temini, 13’ncü maddesi ise; mal ve hizmetlerin ilk alım yapılan gerçek veya tüzel kişiden teminini düzenlemektedir. Tebliğ’e göre bu nitelikteki alımlar için de ihtiyacın gerçek veya tüzel tek kişiden teminindeki alım süreci izlenecektir.
Denetimlerde; doğrudan temin kapsamında yapılan bu alımların ödeme bedeli belirlenirken sadece alım yapılacak tek kaynağın proforma faturası dikkate alınmaktadır. Bununla birlikte tek kaynaktan satın alınacak mal veya hizmetin ilgili tek kaynak tarafından diğer gerçek veya tüzel kişilere satışına ilişkin faturalara yansıyan fiyatlar, ilgili tek kaynağın internette veya sair şekilde ilan ettiği katalog fiyat tarifesi, aynı verimlilik, etkinlik ve fonksiyonellikle karşılayabilecek diğer ürün/model/marka vb. bulunup bulunmadığı, bulunmuyorsa nedenleri, ihtiyaç konusu malı satan başka firmaların olup olmadığı, diğer kamu/özel kurumlar da dâhil daha önce alım yapılmış ise Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) veya döviz cinsinden güncellenen fiyatlar ve ticaret/sanayi odalarından fiyat soruşturulması yoluyla elde edilen fiyatların dikkate alınmadığı görülmüştür.
Kamu idaresi cevabında, tek kaynak alımlarında söz konusu malzeme ve/veya hizmet fiyatlarının TÜİK enflasyon verilerine göre güncellendiği, özellikle tamir ve arızalara yönelik alımlarda geçmiş alımların benzerlik taşımadığı, bu sebeple diğer Kurumlarla karşılaştırma imkanı bulunmadığı, cihazların marka, model, edinim yılları ve versiyonlarının farklı olması nedeniyle doğru bir piyasa araştırması yapılamadığı, yetkili olmayan firmalardan temin durumunda ise cihazlarda telafisi olmayan arızalara sebep olunduğu, dolayısıyla hizmet süreçlerinin verimli ve sağlıklı sürdürülebilmesi için orijinal parça kullanılması gerektiğinden dağıtıcı bayilerden alım yapılmasının zorunlu olduğu ifade edilmiştir.
Bulguda tek kaynaktan yapılacak alımlara ilişkin tebliğ hükümlerinin tam olarak yerine getirilmediği ve onay belgelerinde olması gereken açıklamaların bulunmadığı belirtilmiş olmasına rağmen idarenin cevabında bu konudaki eksiklik ile ilgili herhangi bir düzeltici işlem yapılacağı belirtilmemiştir.
Sonuç olarak; tek kaynaktan alım yapılırken yukarıda belirtilen Tebliğ hükümlerine uygun şekilde ihtiyacın gerçek veya tüzel tek kişiden temini sürecinde yer alan açıklamalara uygun olarak piyasa fiyat araştırması yapılması gerektiği değerlendirilmektedir.