|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, bazı mal ve hizmet alımlarının doğrudan temin yöntemiyle, ihale yapılmaksızın kısımlara bölünerek gerçekleştirildiğini ortaya koymuştur. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 18. maddesi, açık ihale, belli istekliler arasında ihale ve pazarlık usulü gibi ihale yöntemlerini tanımlarken, doğrudan temin yöntemini bu kapsamda değerlendirmemektedir. Ayrıca, 5. maddede idarelerin şeffaflık, rekabet, eşit muamele ve kaynakların verimli kullanımı gibi temel ilkelere uyması gerektiği vurgulanmıştır. Bu bağlamda, mal ve hizmet alımlarının kısımlara bölünerek, belirlenen parasal limitlerin altında kalacak şekilde temin edilmesi yasaklanmıştır.
İncelemeler sonucunda, idarenin taşıt sigorta hizmetleri ve bakım-onarım gibi alımları, ihale usullerine başvurmak yerine, belirlenen limitin altında kalmak amacıyla doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirdiği tespit edilmiştir. Kamu İdaresi, ihtiyaçların açık ihale usulü ile karşılanmasının esas olduğunu belirtirken, acil durumlarda diğer yöntemlere başvurulabileceğini ifade etmiştir. Ancak, 2024 yılı içinde yapılan doğrudan temin alımlarının tamamının, ihale süreçlerinin uzamasından kaynaklanmadığı anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, açık ihale usulü ile karşılanması gereken ihtiyaçların doğrudan temin yöntemiyle kısımlara bölünerek alınması, Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkelerine aykırıdır. Bu nedenle, mal ve hizmet alımlarının ilgili mevzuata uygun şekilde gerçekleştirilmesi gerekmektedir. |
BULGU: Tek Seferde İhale ile Temin Edilebilecek Bazı Mal ve Hizmet Alımlarının Kısımlara Bölünmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda öngörülen ihale usulleriyle yapılması gereken bir kısım mal ve hizmet alımlarının ihale yapılmaksızın, parçalara bölünerek doğrudan temin yoluyla karşılandığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Uygulanacak İhale Usulleri” başlıklı 18’nci maddesinde; açık ihale, belli istekliler arasında ihale, pazarlık usulü, ihale usulleri olarak sayılmış; ancak doğrudan temin suretiyle satın alma bir ihale usulü olarak sayılmamıştır.
Aynı Kanun’un “Temel İlkeler” başlıklı 5’nci maddesinde ise, idarelerin bu Kanun’a göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu belirtilmiş olup aynı zamanda eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği hükmüne yer verilmiştir.
Nitekim 11.07.2023 tarihli ve 32245 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılacak Alımlara İlişkin Tebliğ’in “Parasal limitler kapsamında yapılacak alımlar ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak alımlar” başlıklı 14’üncü maddesinde; “Kanun’un 18’inci maddesinde öngörülen ihale usulleriyle temin edilmesi gereken ihtiyaçlar, parasal limitlerin altında kalacak şekilde adet, kısım veya gruplara bölünmek suretiyle temin edilemez.” denilmiştir.
Yapılan incelemede, İdarenin, taşıtların sigorta hizmet alımları, tesislerin ve taşıtların çeşitli bakım, onarım, malzeme ve hizmet alımları gibi bazı mal ve hizmet alımlarını, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda sayılan ihale usullerine başvurmak yerine, belirlenen parasal limitin altında kalmak amacıyla kısımlara bölerek aynı Kanun’un 22/d maddesi kapsamında doğrudan temin usulü ile gerçekleştirdiği tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, ihtiyaçların açık ihale usulü ile giderilmesinin esas olduğu ancak mecbur kalınması durumunda diğer usullere başvurulduğu, Destek Hizmetleri Daire Başkanlığı’nın çalışma yönergesi hükümleri gereği, Genel Müdürlüğün tüm ihtiyaçları için mal ve hizmet alımları gerçekleştirdiği, Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Süreklilik arz eden mal ve hizmet alımlarının kesintiye uğratılmadan temini” başlıklı 20’nci maddesinde “… Ancak yılın sonunda ya da ertesi yılın başında çıkılan ihalelerde önceden öngörülemeyen nedenlerle ihale sürecinin uzadığı durumlarda süreklilik arz eden bu alımların kesintiye uğratılmamasını teminen, ihale sonuçlandırılıncaya kadar geçecek süre içindeki ihtiyaçların 4734 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin (b) bendindeki “idare tarafından önceden öngörülemeyen olaylar” kapsamında değerlendirilerek, anılan madde hükmü ve 62 nci maddenin (ı) bendinde yer alan esaslar da dikkate alınarak aynı Kanunun 21 inci maddesinin (f) bendi ya da 22 nci maddesinin (d) bendinde belirtilen tutarlara kadar olanların bu maddelere göre temin edilebilmesi idarenin yetki ve sorumluluğundadır.” denildiği, ihale itirazlarının süreci uzatması ve iptal edilen ihalelerden dolayı İdarenin süreklilik arz eden acil ihtiyaçları için 4734 sayılı Kanunun 22’nci maddesinin “d” bendi kapsamında alım yapıldığı ve ilgili mevzuata ve bulgumuzda belirtilen hususlara titizlikle uyulacağı belirtilmiştir.
Kamu İdaresi bulgumuza iştirak etmekle birlikte; doğrudan temin yöntemiyle yapılan bulgumuza konu alımların Kamu İhale Genel Tebliği’nin 20’nci maddesinde belirtilen kapsamda yapıldığını belirtmişse de 2024 yılı içerisinde doğrudan temin yöntemiyle yapılan alımların tamamının, yılın sonunda ya da ertesi yılın başında çıkılan ihalelerde önceden öngörülemeyen nedenlerle ihale sürecinin uzamasından kaynaklı olmadığı, yapılan alımların yılın farklı dönemlerine isabet ettiği görülmektedir.
Sonuç olarak, açık ihale usulü ile karşılanması gereken ihtiyaçların, kısımlara bölünerek doğrudan temin yöntemiyle alınması açıklanan mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil ettiğinden; mal ve hizmet alımlarının 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkelerine uygun olarak gerçekleştirilmesi gerekmektedir.