Tek Seferde İhale ile Temin Edilmesi Gereken Bazı Mal ve Hizmet Alımlarının Kısımlara Bölünmesi (Sayıştay)

BULGU: Tek Seferde İhale ile Temin Edilmesi Gereken Bazı Mal ve Hizmet Alımlarının Kısımlara Bölünmesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi

4734 sayılı Kanun’da öngörülen ihale usulleriyle yapılması gereken mal ve hizmet alımlarının ihale yapılmaksızın, kısımlara bölünerek doğrudan temin yoluyla yapılmıştır.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Uygulanacak İhale Usulleri” başlıklı 18’inci maddesinde; açık ihale, belli istekliler arasında ihale, pazarlık usulü, ihale usulleri olarak sayılmış; ancak doğrudan temin suretiyle satın alma bir ihale usulü olarak sayılmamıştır.

Aynı Kanun’un “Temel İlkeler” başlıklı 5’nci maddesinde ise, idarelerin bu Kanun’a göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu belirtilmiş olup aynı zamanda eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği hükmüne yer verilmiştir.

Nitekim Kamu İhale Genel Tebliği’nin 22.5.1.2. maddesinde de; “Ayrıca, 4734 sayılı Kanunun 19 uncu maddesine göre açık ihale usulü ile temini gereken ihtiyacın, Kanunun 22 nci maddesinin (d) bendi için öngörülen parasal sınırların altında kalacak şekilde, adet bazında veya aynı ihale konusu içinde yer alabilecek nitelikteki mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin, kalemlere veya gruplara bölünmek suretiyle aynı Kanunun 22 nci maddesinin (d) bendine göre temini, 4734 sayılı Kanunun temel ilkelerine aykırılık teşkil ettiğinden, bu yönde uygulamaların sorumluluk doğuracağı hususuna dikkat edilmesi gereklidir.” açıklaması yapılmıştır.

Yukarıda yer verilen yasal düzenlemelerden anlaşılacağı üzere, temel ihale usulleri dışında yer alan doğrudan temin yöntemi ile ihtiyaçların karşılanması ancak kanunda belirtilen özel hallerde mümkün olabilmektedir. Kanun’da bu özel hallerden biri olarak “Büyükşehir belediyesi sınırları dâhilinde bulunan idarelerin on beş milyar, diğer idarelerin beşmilyar Türk Lirasını aşmayan ihtiyaçları…” şeklinde belirtilmiştir. (2024 yılında Büyükşehir Belediyeleri için söz konusu limit tutarı 622.756,00TL’dir.)

Yapılan incelemede; 2024 yılında İdarenin yeterli ödeneği bulunduğu halde birbirine yakın zaman diliminde veya aynı gün gerçekleştirilen toner, kırtasiye alımı, elektrik malzemesi gibi mal alımları ile resmi araç ve iş makinası sigorta poliçeleri ve çeşitli yapım, bakım ve onarım işlerine ilişkin hizmet alımlarının kısımlara bölünerek, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22/d maddesi uyarınca doğrudan temin usulü ile alındığı görülmüştür.( Tablo örnekleme olarak seçilen bazı alımlardır.)

Süreklilik gösteren alımlarda, önceki yıllar alım miktarları ve tutarları dikkate alınmak suretiyle, her yılbaşında ihtiyaç planlaması yapılarak tespit edilen ihtiyacın yaklaşık maliyetine göre Kanunda yer alan ihale usullerinin uygulanması ve istisnai olarak öngörülen doğrudan temin yöntemine şartları gerçekleştiğinde başvurulması gerekmektedir.

Kamu idaresi tarafından verilen cevapta özetle; bulgu konusu edilen hususa ilişkin olarak devam eden süreçte gerekli hassasiyetin gösterileceği uygulamanın tamamen zorunluluk ve mecburiyetten yapıldığını ifade edilmiştir.

İhale yoluyla edinilmesi gereken söz konusu işlerin kısımlara bölünmesi sonucunda Kamu İhale Kanunu’nun rekabet ve eşit muamele ilkelerine uyulmadığı görülmektedir.

Sonuç olarak; mal ve hizmet alımlarının 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkelere uygun olarak gerçekleştirilmesi, açık ihale usulü ile karşılanması gereken ihtiyaçların, kısımlara bölünerek doğrudan temin yöntemiyle alınmaması uygun olacaktır.

Tablo 9: Kısımlara Bölünerek Doğrudan Temin Usulüyle Yapılan Bazı Alımlar