|
ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir İlçe Belediyesinin telekomünikasyon altyapı ve şebekelerinden alınması gereken geçiş hakkı bedellerinin takip ve tahsil edilmediğini ortaya koymaktadır. Belediyenin gelir tarifesinde, sabit ve mobil haberleşme altyapısında kullanılan kablo ve benzeri malzemelere ilişkin geçiş hakkı ücretlerine yer verilmemiştir. 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’na göre, geçiş hakkı, işletmecilere kamu ve özel mülkiyet alanlarından geçiş izni tanıyan bir haktır. Ancak, bu hakla ilgili anlaşmaların yapılması ve gerekli bilgilerin Kuruma bildirilmesi işletmecilerin yükümlülüğündedir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, geçiş hakkı ücret tarifesinin belirlenmesine yönelik bir yönetmelik çıkarmıştır. Bu yönetmelik, geçiş hakkı kullanımına dair ücretlerin üst sınırlarını düzenlemekte ve her mali yıl başında Türkiye İstatistik Kurumu tarafından belirlenen Üretici Fiyatları Endeksi oranında artırılmasını öngörmektedir. Ancak, Mustafakemalpaşa Belediyesi, kendi mülkiyetinde bulunan taşınmazlardan geçiş hakkı talep eden işletmecilerden bu ücretleri tahsil etmek için gerekli tarife düzenlemesini yapmamış ve gelir kaleminin takip edilmesine yönelik bir çalışma gerçekleştirmemiştir. Sonuç olarak, belediyenin mülkiyetinde bulunan taşınmazlardan geçirilen telekomünikasyon altyapısına ilişkin geçiş hakkı ücretlerinin tespit edilmesi ve tahsil edilmesi, gelir kaybının önlenmesi açısından kritik öneme sahiptir. Bu bağlamda, sahada yapılacak incelemelerle, kullanılan kablo ve benzeri malzemelerin eksiksiz bir şekilde tespit edilmesi gerekmektedir. |
BULGU: Telekomünikasyon Altyapı ve Şebekelerinden Alınması Gereken Geçiş Hakkı Bedellerinin Takip ve Tahsilinin Yapılmaması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediyenin yetki ve sorumluluk alanı içinde kalan sabit ve mobil haberleşme altyapısı veya şebekelerinde kullanılan her türlü kablo ve benzeri gerece ilişkin geçiş hakkı ücretlerine Belediye gelir tarifesinde yer verilmediği, söz konusu gelir kaleminin takip ve tahsilinin yapılmadığı görülmüştür.
5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun “Tanımlar ve Kısaltmalar” başlıklı 3’üncü maddesine göre;
“…Geçiş hakkı: İşletmecilere, elektronik haberleşme hizmeti sunmak için gerekli şebeke ve altyapıyı kurmak, kaldırmak, bakım ve onarım yapmak gibi amaçlar ile kamu ve özel mülkiyet alanlarının altından, üstünden, üzerinden geçmeleri için tanınan hakları,
Geçiş hakkı sağlayıcısı: Geçiş hakkına konu olan kamuya ait ya da kamunun ortak kullanımında olan taşınmazlar da dahil olmak üzere, taşınmaz sahipleri ve/veya taşınmaz üzerindeki hak sahiplerini,
İşletmeci: Yetkilendirme çerçevesinde elektronik haberleşme hizmeti sunan ve/veya elektronik haberleşme şebekesi sağlayan ve altyapısını işleten şirketi,
… ifade etmektedir.”,
Aynı Kanun’un “Anlaşma serbestisi” başlıklı 25’inci maddesinde; “İşletmeci ile geçiş hakkı sağlayıcısı, ilgili mevzuata ve Kurum düzenlemelerine aykırı olmamak koşulu ile geçiş hakkına ilişkin anlaşmaları 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu hükümleri saklı kalmak üzere serbestçe yapabilirler. İşletmeciler, Kurum tarafından istenmesi halinde yapılan anlaşma ile ekleri ve değişikliklerini, her türlü bilgi, belge ile yazışmaları Kuruma bildirmekle yükümlüdürler.” Denilmektedir.
Öte yandan Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından, geçiş hakkı ve bu hakka ilişkin uygulanacak ücret tarifesine ilişkin usul ve esasların belirlenmesi amacıyla “Sabit ve Mobil Haberleşme Altyapısı veya Şebekelerinde Kullanılan Her Türlü Kablo ve Benzeri Gerecin Taşınmazlardan Geçirilmesine İlişkin Yönetmelik” çıkarılmıştır.
Bu Yönetmelik’in “Geçiş hakkı ücretleri” başlıklı 9’uncu maddesinde;
“(1) Geçiş hakkı kullanımında gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerine ait mülkiyet alanları dışında kalan yerler için Geçiş Hakkı Sağlayıcısı tarafından, geçiş hakkını kullanan işletmeciden talep edilen geçiş hakkı ücreti, Geçiş Hakkı Ücret Tarifesinde belirtilen fiyatları aşamaz.
(2) Tapuda kamu kurum ve kuruluşları adına kayıtlı taşınmazlar için belirtilen ücret üst sınırı hariç olmak üzere, Geçiş Hakkı Ücret Tarifesinde yer alan üst sınırları belirten fiyatlar, her mali yılın başında Türkiye İstatistik Kurumunca yayımlanan Üretici Fiyatları Endeksi (ÜFE) oranında artırılarak tespit edilir.
(3) İlk yıldan sonraki geçiş hakkı ücretleri; bir önceki yıl geçiş hakkı ücretine en fazla Türkiye İstatistik Kurumunca yayımlanan Üretici Fiyatları Endeksi (ÜFE) oranında artırım yapılması suretiyle tespit edilir.” Düzenlemesi yer almaktadır.
Söz konusu düzenlemeye istinaden Yönetmelik ekinde yer alan tabloda aşağıda belirtilen şekilde tarife belirlenmiştir.
Tablo 9: Geçiş Hakkı Ücret Tarifesi Üst Sınırları
| Geçiş Hakkına Konu Taşınmazların ve Yerlerin Niteliği | Ücret Üst Sınırı (Yıllık) | |
| 1 | Tapuda kamu kurum ve kuruluşları adına kayıtlı taşınmazlar | Metrekaresi, taşınmazın emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin yüzde 2’si |
| 2 | Büyükşehir belediyeleri sınırları içerisinde kalan ve büyükşehir belediyelerinin tasarrufunda ve/veya sorumluluğunda olan yerler |
Metresi 1,00.-TL |
| 3 | Büyükşehir belediyeleri sınırları içerisinde kalan ve ilçe belediyelerinin tasarrufunda ve/veya sorumluluğunda olan yerler | Metresi 0,70.-TL |
| 4 | Büyükşehir belediyeleri dışında kalan il belediyelerinin belediye ve mücavir alan sınırları içerisinde kalan ve il belediyelerinin tasarrufunda ve/veya sorumluluğunda olan yerler | Metresi 0,70.-TL |
| 5 | İlçe belediyeleri (büyükşehir belediyesi kapsamında kalan belediyeler hariç) ile belde belediyelerinin belediye ve mücavir alan sınırları içerisinde kalan ve ilçe veya belde belediyelerinin tasarrufunda ve/veya sorumluluğunda olan yerler | Metresi 0,50.-TL |
| 6 | Devlet karayolları, Devlet demiryolları, doğalgaz boru hatları, elektrik iletim hatları, su isale hatları ve benzeri tesislerin geçtiği güzergâhlarda kalan yerler | Metresi 0,50.-TL |
| 7 | Köy yolları, Devletçe yapılan sulama tesisleri ve benzeri güzergâhlarda kalan yerler | Metresi 0,5.-TL |
| 8 | Orman sayılan yerler | Metresi 1,00.-TL |
| 9 | Deniz, tabii ve suni göller ile akarsular ve kıyı alanları | Metresi 3,00.-TL |
| 10 | Türk Boğazları | Metresi 20,00.-TL |
| 11 | Metro, tramvay, tünel ve benzeri tesislerin sınırlarındaki yerler | Metresi 10,00.-TL |
| 12 | Yukarıdaki alanların dışında kalan yerler | Metresi 0,10.-TL |
Yukarıda belirtilen mevzuat gereği, geçiş hakkı sağlayıcısı konumunda olan Mustafakemalpaşa Belediyesinin, (Yönetmelik ekinde yer alan tarifede tavan olarak belirtilen miktarlara da riayet edilmek suretiyle) kendi mülkiyetinde, tasarrufunda ve/veya sorumluluğunda bulunan taşınmazlardan geçiş hakkı talep eden işletmecilerden tahsil edilmek üzere geçiş hakkı ücret tarifesini belirlemesi ve bu doğrultuda gerekli tahsilatları yapması gerekmektedir.
Kamu idaresinin hesap ve işlemleri incelendiğinde; Belediyenin yetki ve sorumluluk alanı içinde sabit ve mobil haberleşme altyapısı veya şebekelerinde kullanılan her türlü kablo ve benzeri gerece ilişkin olarak geçiş hakkı ücretlerini gösterir herhangi bir tarife düzenlemesi yapılmadığı, söz konusu gelir kaleminin takip ve tahsiline ilişkin bir çalışma bulunmadığı tespit edilmiştir.
Yukarıdaki mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere, Belediye tarafından gelir kaybının önlenmesi için Belediye mülkiyetinde, tasarrufunda ve/veya sorumluluğunda bulunan taşınmazlardan geçirilen; elektronik haberleşme hizmeti sunan ve/veya elektronik haberleşme şebekesi sağlayan ve altyapısını işleten şirketlerin kullandığı her türlü kablo vb. gereçlerin, sahada inceleme yapılmak suretiyle eksiksiz olarak tespit edilmesi veya ettirilmesi, bu suretle de geçiş hakkı ücretlerinin takip ve tahsilinin yapılması gerekmektedir.