|
ÖZET: 2022 yılı Sayıştay denetim raporlarında, Büyükşehir İlçe Belediyesi’nin bazı mal ve hizmet alımlarını doğrudan temin yöntemiyle kısımlara bölerek gerçekleştirdiği tespit edilmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5’inci maddesi, idarelerin ihalelerde saydamlık, rekabet ve eşit muamele gibi temel ilkelere uyması gerektiğini belirtmektedir. Bu bağlamda, mal ve hizmet alımlarının kısımlara bölünerek doğrudan temin yöntemiyle yapılması, yasal düzenlemelere aykırılık teşkil etmektedir. Kanun’un 22’nci maddesi, doğrudan temin usulünün hangi durumlarda kullanılabileceğini açıkça tanımlamaktadır.
İdarenin 2022 yılı içinde gerçekleştirdiği harcamalar incelendiğinde, benzer nitelikteki alımların kısımlara bölünerek farklı tarihlerde ve yüklenicilerden temin edildiği görülmüştür. Örneğin, araç giydirme, elektrikli araç alımı ve temizlik malzemeleri gibi çeşitli alımların doğrudan temin yöntemiyle yapıldığı belirlenmiştir. Ayrıca, sürekli ihtiyaç duyulan mal ve hizmet alımlarının da ihale usulleri yerine doğrudan teminle gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. Bu durum, Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkelerinin ihlaline yol açmakta ve idarenin kaynaklarının verimli kullanılmasını engellemektedir. İdare, gelecekte tüm mal ve hizmet alımlarını, birimlerden gelen talepler doğrultusunda, sağlıklı bir planlama ile 4734 sayılı Kanun çerçevesinde ihale usulleriyle gerçekleştireceğini taahhüt etmiştir. Bu sayede, kamu kaynaklarının etkin kullanımı ve yasalara uygunluk sağlanacaktır. |
BULGU: Temel İhale Usulleri ile Yapılması Gereken Bazı Mal ve Hizmet Alımlarının Doğrudan Temin Yöntemiyle Kısımlara Bölünerek Yapılması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İdare tarafından yıl içerisinde temel ihale usulleri ile gerçekleştirilmesi gereken bazı mal ve hizmet alımlarının doğrudan temin yöntemiyle kısımlara bölünerek gerçekleştirildiği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde, idarelerin, bu Kanun’a göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu oldukları; eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği; bu Kanun’a göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulünün temel usuller olduğu, diğer ihale usullerinin Kanun’da belirtilen özel hallerde kullanılabileceği ifade edilmiştir.
Aynı Kanun’un “Uygulanacak ihale usulleri” başlıklı 18’inci maddesinde de, idarelerce mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalelerinde açık ihale, belli istekliler arasında ihale ve pazarlık usullerinden birinin uygulanacağı belirtilmiştir.
Anılan Kanun’un “Doğrudan temin” başlıklı 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde ise aynen;
“Aşağıda belirtilen hallerde ihtiyaçların ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulüne başvurulabilir:
d) Büyükşehir belediyesi sınırları dâhilinde bulunan idarelerin onbeş milyar (2022 yılı için 218.395,00 TL), diğer idarelerin beşmilyar (2022 yılı için 72.752,00 TL) Türk Lirasını aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar
….” hükümlerine yer verilmiştir.
Söz konusu yasal düzenlemelerden anlaşılacağı üzere, idarelerce mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalelerinde uygulanabilecek usuller sayma suretiyle belirlenmiş ve doğrudan temin yoluyla bir ihtiyacın karşılanması uygulanabilecek ihale usulleri arasında sayılmamıştır. Bununla birlikte, yine Kanun’un 22’nci maddesinde hangi hallerde ihtiyaçların ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temin usulüyle karşılanabileceği hüküm altına alınmıştır.
Diğer yandan, Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Doğrudan temine ilişkin açıklamalar” başlıklı 22.5.1.2. maddesinde; parasal limitlere bağlı olarak yapılacak ihtiyaç teminlerinde, piyasada yapılan fiyat araştırması sonucunda öngörülen parasal limitin aşılacağının tespit edilmesi halinde, ihtiyacın Kanun’un ilgili hükümlerine göre ihale yoluyla temin edilmesi gerektiği, açık ihale usulü ile temini gereken ihtiyacın, doğrudan temin için öngörülen parasal sınırların altında kalacak şekilde, adet bazında veya aynı ihale konusu içinde yer alabilecek nitelikteki mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde, kalemlere veya gruplara bölünmek suretiyle doğrudan temin usulünün kullanılmasının, 4734 sayılı Kanun’un temel ilkelerine aykırılık teşkil ettiği ve bu yönde uygulamaların sorumluluk doğuracağı belirtilmektedir.
İdarenin 2022 yılı içerisinde 4734 sayılı Kanun’un 22/d bendi kapsamında gerçekleştirdiği harcamaların incelenmesi neticesinde; aynı veya birbirine yakın tarihlerde, aynı nitelikteki bazı alımların aynı ya da farklı yüklenicilerden kısımlara bölünerek gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. İdarenin kısımlara bölerek gerçekleştirdiği alımlara ilişkin bazı örneklere aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
Tablo 10:İdarenin Kısımlara Bölerek Gerçekleştirdiği Bazı Alımlar
| İlgili Müdürlük | İşin Adı | Alım Tarihi | Sözleşme Bedeli (TL) |
| Makine İkmal Bakım ve Onarım Müdürlüğü | Araç Giydirme İşi | 17/01/2022 | 117.000,00 |
| Makine İkmal Bakım ve Onarım Müdürlüğü | Araç Giydirme İşi | 14/02/2022 | 201.500,00 |
| Makine İkmal Bakım ve Onarım Müdürlüğü | Elektrikli Araç Alımı | 24/02/2022 | 186.450,00 |
| Makine İkmal Bakım ve Onarım Müdürlüğü | Elektrikli Araç Alımı | 31/03/2022 | 186.450,00 |
| Park ve Bahçeler | Ahşap Oturma Birimi Alımı İşi | 01/02/2022 | 210.000,00 |
| Müdürlüğü | Ahşap Piknik Masası Alımı İşi | 01/02/2022 | 213.000,00 |
| İşletme ve İştirakler Müdürlüğü | Temizlik Malzemeleri Alım İşi | 18/04/2022 | 105.290,00 |
| İşletme ve İştirakler Müdürlüğü | Temizlik Malzemeleri Alım İşi | 18/04/2022 | 105.290,00 |
| İşletme ve İştirakler Müdürlüğü | Sosyal Tesislerde Kullanılmak Üzere Tavuk Ürünleri Alımı | 03/01/2022 | 113.657,00 |
| İşletme ve İştirakler Müdürlüğü | Sosyal Tesislerde Kullanılmak Üzere Tavuk Ürünleri Alımı | 28/02/2022 | 216.320,00 |
| İşletme ve İştirakler Müdürlüğü | Sosyal Tesislerde Kullanılmak Üzere Tavuk Ürünleri Alımı | 28/02/2022 | 216.320,00 |
Diğer yandan ayrıntısı aşağıdaki tabloda gösterilen ve yıl boyunca süreklilik arz eden
bazı mal ve hizmet alımlarının (çay ve su alımları, yazıcı ve toner alımları vs.) ihale usulleri yerine doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.
Tablo 11:Süreklilik Arz Eden Alımlar
| Sıra No | İşin Adı | Yıl Boyunca Tekrarlanan Alım Sayısı |
Toplam Tutarı (TL) |
| 1 | Su Alımları | 10 | 517.377,00 |
| 2 | Ana Hizmet Binası Ve Ek Hizmet Binaları Kırık Cam Değiştirme Ve Tadilat İşi | 5 | 1.052.100,00 |
| 3 | Çay Alımları | 6 | 452.137,00 |
| 4 | Yazıcı ve Toner Alımları | 6 | 469.362,00 |
Doğrudan temin yöntemi, kanuni limitler dâhilinde günlük ihtiyaçların karşılanmasında kolaylık sağlanması için başvurulması gereken bir yöntem olmalıdır. İdare tarafından aynı ihalede gerçekleştirilebilecek işlerin kısımlara bölünerek 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin (d) bendinde belirtilen parasal limitlerin altında kalmak suretiyle doğrudan temin yönteminin kullanılması, Kanun’da belirtilen temel ilkelerin göz ardı edilmesine neden olacaktır.
Yukarıda yer verilen denetim tespitine istinaden, İdare tarafından; bulguda yer hususa iştirak edilmiş ve bundan sonra tüm müdürlüklerin her yıl tekrarlanan mal/malzeme ve hizmet ihtiyaçlarının birimlerden gelen talepler doğrultusunda belirleneceği ve alımların sağlıklı bir planlamayla 4734 sayılı Kanun kapsamında belirtilen temel ihale usulleriyle yapılacağı ifade edilmiştir.
İdarenin saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamak için tek seferde yapabileceği aynı nitelikteki mal ve hizmet alımlarını doğrudan temin yerine ihale yoluyla gerçekleştirmesi gerekmektedir.