|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Üniversite Sağlık Uygulama ve Araştırma Hastanesi’nin bazı mal alımlarını, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen temel ihale usullerine uygun olmaksızın parçalara bölerek doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirdiğini ortaya koymaktadır. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 32. maddesi, harcama yetkililerinin bütçe ilkelerine ve mevzuata uygun hareket etme sorumluluğunu vurgulamaktadır. Ayrıca, 4734 sayılı Kanun’un 5. maddesi, idarelerin şeffaflık, rekabet ve kaynakların verimli kullanımı gibi temel ilkelere uyması gerektiğini belirtmektedir.
Kanun’un 22. maddesi, belirli parasal sınırlar içinde doğrudan temin yapılabileceğini öngörse de, Kamu İhale Genel Tebliği, aynı ihale konusu altında yer alabilecek mal ve hizmetlerin kalemlere veya gruplara bölünerek doğrudan temin edilmesinin yasak olduğunu ifade etmektedir. Bu durum, hukuki sorumluluk doğurabileceği için dikkatle ele alınmalıdır. Rapor, Ondokuz Mayıs Üniversitesi tarafından gerçekleştirilen mal alımlarının, aynı gün içinde tekrarlanan ve benzer nitelikteki alımların parçalara bölünerek yapıldığını göstermektedir. Kamu İdaresi, bu uygulamanın rutin bir işlem olmadığını ve istisnai durumlar için gerçekleştirildiğini savunsa da, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkelerine aykırı olan bu uygulamaların, ilgili ihale usulleri çerçevesinde gerçekleştirilmesi gerektiği açıktır. |
BULGU: Temel İhale Usulleri Kullanılmaksızın Mal Alımlarının Parçalara Bölünerek Doğrudan Temin İle Alınması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Sağlık Uygulama ve Araştırma Hastanesi tarafından gerçekleştirilen bazı mal alımlarının 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda öngörülen temel ihale usulleri kullanılmaksızın parçalara bölünerek doğrudan temin ile yaptırıldığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Harcama Talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesinde; harcama yetkililerinin, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, Kanun ve diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumlu oldukları belirtilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde; idarelerin bu Kanun’a göre yapılacak ihalelerde saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarda ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu oldukları belirtilmiş, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği ifade edilmiştir.
Aynı Kanun’un “Doğrudan Temin” başlıklı 22’nci maddesinin (d) bendinde; Büyükşehir belediyesi sınırları dâhilinde bulunan idarelerin 2024 yılı için 622.756,00 TL, diğer idarelerin 207.453,00 TL’yi aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımların ilan yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulüne başvurulabileceği belirtilmiştir.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “4734 sayılı Kanunun 22’nci maddesinin (d) bendi gereğince ihtiyaçların temini” başlıklı 22.5.1.2. numaralı maddesinde ise;
“Ayrıca, 4734 sayılı Kanunun 19 uncu maddesine göre açık ihale usulü ile temini gereken ihtiyacın, Kanunun 22 nci maddesinin (d) bendi için öngörülen parasal sınırların altında kalacak şekilde, adet bazında veya aynı ihale konusu içinde yer alabilecek nitelikteki mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin, kalemlere veya gruplara bölünmek suretiyle aynı Kanunun 22 nci maddesinin (d) bendine göre temini, 4734 sayılı Kanunun temel ilkelerine aykırılık teşkil ettiğinden, bu yönde uygulamaların sorumluluk doğuracağı hususuna dikkat edilmesi gereklidir.”
Denilmiştir.
Hem Kanun hem Genel Tebliğ uyarınca, adet bazında veya aynı ihale konusu içinde yer alabilecek nitelikteki mal, hizmet ve yapım işlerinin kalemlere veya gruplara bölünmek suretiyle doğrudan temin ile karşılanması Kanun’un temel ilkelerine aykırılık teşkil etmekte olup, bu yönde uygulamaların sorumluluk doğuracağı da Genel Tebliğ’de ayrıca belirtilmiştir.
Tablo 1: Doğrudan Temin ve Parçalara Bölünerek Yapılan Mal Alımları Listesi
| İşin Adı ve Yaklaşık Maliyeti | Bakım Onarımın Yapıldığı Tarih | Yüklenici Firma / Kişi | Satın Alımın Tutarı |
| Malzeme Alımı | 29.12.2024 | Firma1 | 406.884,02 TL |
| Malzeme Alımı | 29.12.2024 | Firma1 | 505.994,79 TL |
| Malzeme Alımı | 29.12.2024 | Firma1 | 512.042,65 TL |
Buna göre 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkeleri gereği İdarelerce alımı yapılacak mal ve hizmetler ile gerçekleştirilecek yapım işlerinde, aynı ihale kapsamında yer alabilecek olanların, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla kalemlere veya gruplara bölünmemesi gerekmektedir. Adet bazında veya aynı ihale kapsamında yer alabilecek olanların kalemlere veya gruplara ayrılarak doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilmesi Kanun’un temel ilkelerine aykırılık teşkil etmekle birlikte sorumluluk da doğuracağı açıktır.
Yukarıdaki tabloda da görüleceği üzere 622.756,00 TL doğrudan temin sınır değerinin altında Ondokuz Mayıs Üniversitesi tarafından alınan, niteliği itibariyle aynı mahiyette olan ve aynı gün içerisinde tekrarlanan mal alımları, parçalara bölünerek doğrudan temin ile gerçekleştirilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında; Söz konusu uygulama idareye ait rutin bir uygulama olmayıp istisnai ve öngörülemeyen bu durum için gerçekleştirildiği, bunun dışında parçalara bölünmek suretiyle doğrudan temin mal alımı yapılmadığı ifade edilmiştir.
Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen temel ihale usullerinin kullanılmayarak mal alımlarının kısımlara ayrılması Kanun’un temel ilkelerine aykırılık teşkil ettiğinden, bu kapsamda gerçekleştirilen yapım işlerinin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun öngördüğü ihale usulleri kullanılarak yaptırılması gerekmektedir.