|
ÖZET: Üniversite tarafından yürütülen bazı yapım işlerinin, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen temel ihale usulleri yerine doğrudan temin yöntemiyle parçalara bölünerek gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun ilgili maddeleri, harcama yetkililerinin bütçe ilkelerine uygun hareket etmesini ve kaynakların etkin bir şekilde kullanılmasını zorunlu kılmaktadır. Ayrıca, Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkeleri, idarelerin ihale süreçlerinde saydamlık, rekabet ve eşit muamele gibi unsurları gözetmesini gerektirir.
Kanun, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal ve hizmet alımlarının kısımlara bölünmesini yasaklamaktadır. 2023 yılı için belirlenen doğrudan temin sınırları, belirli ihtiyaçların ilan yapılmaksızın karşılanmasına olanak tanırken, bu sınırların altında kalmak için yapılan bölme işlemleri, yasalara aykırılık teşkil etmektedir. Sinop Üniversitesi’nin gerçekleştirdiği benzer yapım işlerinin, farklı zamanlarda ortaya çıkan ihtiyaçlar doğrultusunda doğrudan temin ile yapılması, bu uygulamanın genel bir hale geldiğini göstermektedir. Sonuç olarak, Kamu İhale Kanunu’na uygun olarak, yapım işlerinin ihale usulleri çerçevesinde gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde, bu tür uygulamalar yasal sorumluluk doğurabilir ve kamu kaynaklarının etkin kullanımı açısından olumsuz sonuçlar doğurabilir. |
BULGU: Temel İhale Usulleri Kullanılmaksızın Yapım İşlerinin Parçalara Bölünerek Doğrudan Temin ile Yaptırılması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
Üniversite tarafından gerçekleştirilen bazı yapım işlerinin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda öngörülen temel ihale usulleri kullanılmaksızın parçalara bölünerek doğrudan temin ile yaptırıldığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Harcama Talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesinde; harcama yetkililerinin, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun ve diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumlu oldukları belirtilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde; idareler bu Kanun’a göre yapılacak ihalelerde saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarda ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu oldukları belirtilmiş, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği ifade edilmiştir.
Aynı Kanun’un “Doğrudan temin” başlıklı 22’nci maddesinin d bendinde; Büyükşehir belediyesi sınırları dâhilinde bulunan idarelerin 2023 yılı için 431.810,00 TL, diğer idarelerin 143.845,00 TL’yi aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımların ilan yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulüne başvurulabileceği belirtilmiştir.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “4734 sayılı Kanunun 22’nci maddesinin (d) bendi gereğince ihtiyaçların temini” başlıklı 22.5.1.2. numaralı maddesinde ise;
“Ayrıca, 4734 sayılı Kanunun 19 uncu maddesine göre açık ihale usulü ile temini gereken ihtiyacın, Kanunun 22 nci maddesinin (d) bendi için öngörülen parasal sınırların altında kalacak şekilde, adet bazında veya aynı ihale konusu içinde yer alabilecek nitelikteki mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin, kalemlere veya gruplara bölünmek suretiyle aynı Kanunun 22 nci maddesinin (d) bendine göre temini, 4734 sayılı Kanunun temel ilkelerine aykırılık teşkil ettiğinden, bu yönde uygulamaların sorumluluk doğuracağı hususuna dikkat edilmesi gereklidir.”denilmiştir.
Hem Kanun hem Genel Tebliğ uyarınca, adet bazında veya aynı ihale konusu içinde yer alabilecek nitelikteki mal, hizmet ve yapım işlerinin kalemlere veya gruplara bölünmek suretiyle doğrudan temin ile karşılanması Kanun’un temel ilkelerine aykırılık teşkil etmekte olup bu yönde uygulamaların sorumluluk doğuracağı da Genel Tebliğ’de ayrıca belirtilmiştir.
Buna göre 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkeleri gereği İdarelerce alımı yapılacak mal ve hizmetler ile gerçekleştirilecek yapım işlerinde, aynı ihale kapsamında yer alabilecek olanların, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla kalemlere veya gruplara bölünmemesi gerekmektedir. Adet bazında veya aynı ihale kapsamında yer alabilecek olanların kalemlere veya gruplara ayrılarak doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilmesi Kanun’un temel ilkelerine aykırılık teşkil etmekle birlikte sorumluluk doğuracağı da açıktır.
143.845,00 TL doğrudan temin sınır değerinin altında Sinop Üniversitesi tarafından yaptırılan niteliği itibariyle aynı mahiyette olan ve yıl içerisinde tekrarlanan yapım işleri, parçalara bölünerek doğrudan temin ile gerçekleştirilmiştir.
Kamu idaresi cevabında, bulguda belirtilen yapım işleri incelendiğinde bu işlerin benzerlik göstermesine rağmen farklı zamanlarda doğan ihtiyaca yönelik talepler doğrultusunda yapılan harcamalar olduğu, önceki benzerlik gösteren işin sonraki dönemde doğan ihtiyacın ortaya çıkacağının bilinmesinin mümkün olmadığı, farklı zamanlarda fakülte, enstitü, yüksekokul ve diğer idari birimlerden gelen yapım ve onarım taleplerinin ihale yapılmak için bekletilmesi, yıl içerisinde belli bir dönemde eğitim öğretim veren Üniversitede hizmetlerin aksamasına ve öğrencilerin mağduriyet yaşamasına sebebiyet verebileceği ifade edilmektedir.
Her ne kadar İdare tarafından, belirtilen yapım işlerinin farklı zamanlarda doğan ihtiyaca yönelik olduğu ve ihtiyacın ortaya çıkacağının bilinmesinin mümkün olmadığı ve ortaya çıkan ihtiyacın acil olduğu ifade edilmiş ise de söz konusu uygulamanın istisnai bir durum olma niteliğini kaybetmiş ve genel bir uygulamaya dönüşmüş olduğu anlaşıldığından yapılan açıklamalar yerinde görülmemiştir.
Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen temel ihale usullerinin kullanılmayarak yapım işlerinin kısımlara ayrılması Kanun’un temel ilkelerine aykırılık teşkil ettiğinden, bu kapsamda gerçekleştirilen yapım işlerinin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun öngördüğü ihale usulleri kullanılarak yaptırılması gerekmektedir.