|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, kamu idarelerinin ihalelerde temel usuller yerine pazarlık usulünü tercih ettiğini ortaya koymaktadır. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5’inci maddesi, açık ihale ve belli istekliler arasında ihale usullerinin esas olduğunu belirtirken, diğer yöntemlerin yalnızca özel durumlarda kullanılabileceğini vurgulamaktadır. Kamu idarelerinin, rekabet, şeffaflık, eşit muamele ve kamu denetimi gibi temel ilkeleri gözetmesi gerekmektedir.
Denetim bulgularına göre, 2023 yılında yapılan ihalelerin tamamı pazarlık usulü ile gerçekleştirilmiş ve bu süreçte iki ihale yeterli rekabet koşulları sağlanmadığı için iptal edilmiştir. İdare, bu durumu daha hızlı karar alma ve kamu yararını gözetme amacıyla pazarlık usulünü tercih ettikleri şeklinde açıklamıştır. Ancak, açık ihale usulünün kullanılmadığı ve bu durumun uzun süredir devam ettiği gözlemlenmiştir. Sonuç olarak, kamu idarelerinin ihalelerde açık ihale ve belli istekliler arasında ihale usulünü uygulamaları, Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkelerine uygunluk açısından zorunludur. İdarelerin, bu ilkelere riayet etmesi, kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanımını sağlamak adına kritik bir öneme sahiptir. |
BULGU: Temel İhale Usullerinden Olan Açık İhale Usulü Yerine Pazarlık Usulünün Uygulanması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Düzenleyici ve Denetleyici Kurum
İdarenin, yaptığı tüm ihalelerde temel ihale usulleri yerine pazarlık usulü ile ihale yöntemini kullandığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinin dördüncü fıkrasında, açık ihale usulü ile belli istekliler arasında ihale usulünün temel ihale usulleri olduğu ve diğer ihale usullerinin sadece Kanun’da belirtilen özel hallerde kullanılabileceği ifade edilmiştir.
Kamu idarelerinin temel sorumluluğu 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun ‘Temel İlkeler’ i olan İhalelerde rekabeti, saydamlığı, eşit muameleyi ve kamuoyu denetimini sağlamaktır. Kanun koyucu idarelerin bu görevini yerine getirirken asıl olarak açık ihale usulü ile belli istekliler arasında ihale usulünün kullanılması gerektiğini, pazarlık ve doğrudan temin usullerinin ise belli şartlar altında ve istisnai hallerde kullanılacağını hüküm altına almıştır.
4734 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinde ise temel ihale usulleri arasında sayılmayan pazarlık usulü ile ihale yapılabilecek haller sayılmıştır. Mezkûr maddenin birinci fıkrasının (f) bendinde, 2023 yılında geçerli olmak üzere idarelerin yaklaşık maliyeti 1.439.543,00 TL’ye kadar olan mamul mal, malzeme veya hizmet alımlarını pazarlık usulü ile ihale yapılabileceği belirtilmiştir.
Yapılan inceleme neticesinde, 2023 yılında yapılan tüm ihalelerin temel ihale usulleri yerine pazarlık usulü (21/f) ile yapıldığı bu ihalelerden 2 tanesinin de yeterli rekabet koşulları sağlanmadığı için iptal edildiği tespit edilmiştir.
Denetim tespitimiz üzerine idare tarafından verilen cevapta, kurum görev ve yetkileri kapsamına giren konularda daha hızlı karar ve tedbirler almak ya da kamu yararı ve hizmet gerekleri de dikkate alınarak kamu refleksi ile süratle karar almak ve uygulamak adına bu dönem itibariyle pazarlık usulü ile alım uygulandığı, bunun dışındaki durumlar için açık ihale usulüyle hizmet alımına devam edildiği belirtilmiştir. Ancak yukarıda da belirtildiği üzere İdarenin 2023 yılında gerçekleştirdiği ihalelerde herhangi bir açık ihalenin olmaması ve bulguda eleştiri konusu edilen hususun yıllardır süregelen ve bu sebeple öngörülebilir olan bazı ihaleler için kanunda belirtilen şartları taşımadan açık ihale yerine doğrudan pazarlık usulü ile ihalenin yapılmasıdır.
Sonuç olarak yapılan tüm ihalelerin Kanun’un temel ihale usulleri olan açık ihale usulü ile belli istekliler arasında ihale usulü yerine pazarlık usulü ile yapılması, Kanun’un temel ilkelerine aykırılık teşkil etmektedir. Bu sebeple idarenin yapmış olduğu ihalelerde Kanun’un temel ilkelerine riayet etmesi gerekmektedir.