| ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın teminat mektuplarının sayım tutanakları ile bilanço tutarının teyit edilemediğini ortaya koymaktadır. 910 No.lu Teminat Mektupları Hesabı’ndaki 848.186.052,69 TL tutarının doğrulanması için gerekli tutanaklar düzenlenmemiştir. Ayrıca, bazı teminat mektuplarının kayıtları çelişkili bilgiler içermekte ve bu durum, muhasebeleştirme süreçlerinde sorunlar yaratmaktadır. |
BULGU: Teminat Mektuplarının Tam Olarak Raporlanmaması ve Mali Tablolardaki Teminat Mektubu Mevcudunun Tutanaklarla Teyit Edilememesi
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Teminat mektupları sayım tutanakları ile 31.12.2022 tarihli bilanço tutarı teyit edilememektedir.
910 No.lu Teminat Mektupları Hesabı, Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’ne göre muhasebe birimlerine teminat ve depozito olarak teslim edilen teminat ve garanti mektupları ile şahsi ve garantiye ilişkin belgeler ve bunlardan ilgililerine geri verilenler veya paraya çevrilenlerin izlenmesi için kullanılır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 61’inci maddesinde; “Muhasebe hizmeti; gelirlerin ve alacakların tahsili, giderlerin hak sahibine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen değerlerin alınması saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm mali işlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması işlemleridir. Bu işlemleri yürütenler muhasebe yetkilisidir Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin muhasebe
hizmetleri Hazine ve Maliye Bakanlığınca yürütülür. Muhasebe yetkilileri gerekli bilgi ve raporları düzenli olarak kamu idarelerine verirler.” denilmektedir.
Muhasebeleştirme işlemleri ise Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’ne göre yürütülmekte olup, Yönetmelik’in 543 ve 544’üncü maddelerine göre, hazır değerlerin mali yılın son günü itibarıyla muhasebe yetkilisinin başkanlığındaki sayım kurulları tarafından sayılacağı, kişilere ait olanlar dâhil menkul kıymet ve varlıklar ve teminat mektupları sayımında “Menkul Kıymet ve Varlıklar/Teminat Mektupları Sayım Tutanağı” (Örnek:49/Ç) Numaralı Teminat Mektupları Sayım Tutanağının düzenleneceği ve bu tutanakların muhasebe birimlerinde muhafaza edileceği düzenlenmiştir.
Tarım ve Orman Bakanlığı 1261 adet harcama birimi ile 1010 adet muhasebe birimi eliyle mali işlemlerini muhasebeleştirmektedir. 31.12.2022 tarihi itibarıyla Tarım ve Orman Bakanlığı bilançosu ile raporlanan toplam 848.186.052,69 TL teminat mektupları bakiyesi ise 1010 adet muhasebe birimindeki bakiyelerden oluşmaktadır.
910 Teminat Mektupları Hesabında izlenen 848.186.052,69 TL tutarın teyidi amacıyla düzenlenmesi gereken teminat mektubu sayım tutanaklarının ilgili muhasebe birimlerince düzenlenmediği anlaşıldığından, teminat mektupları mevcudunun tutanaklarla teyidi yapılamamıştır. Bahse konu tutanaklar dönem sonunda mali tabloları hazırlamakla mükellef olan Bakanlık Strateji Geliştirme Başkanlığından istenmiş, ancak temin edilememiştir.
Ayrıca Hazine ve Maliye Bakanlığı Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Bilişim Sisteminden idareye raporlama yapan Yönetim Bilgi Sisteminden Teminat Mektupları Raporu dönemler itibarıyla raporlamaya elverişli olmadığından 2023 yılında alınan Teminat mektupları Raporu üzerine yapılan çalışma ile de bilançodaki 910 Teminat Mektupları Hesabında izlenen 848.186.052,69 TL tutarlar teyit edilememiştir.
Yine teminat mektupları raporu üzerinden yapılan incelemede, vade tarihi 2099, 9999 yılı olarak kaydedilen, kabul tarihi vade tarihinden sonra olan teminat mektuplarının bulunduğu, vade tarihi geçen ve iade edilen teminat mektuplarının yer aldığı tespit edilmiştir.
Bu konuya 2020 ve 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporlarında da yer verilmiş ve bunun üzerine Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından Bakanlığa bir yazı gönderilerek söz konusu hususla ilgili olarak; YBS’den alınan söz konusu raporlar ile mizan arasındaki uyumsuzluğun, teminat mektuplarına ait kısmi iadelerin mizana yansıdığı halde harcama birimleri tarafından YBS’den alınan teminat mektubu raporlarına yansımamasından kaynaklandığı tespiti yapılarak, söz konusu bulguyu çözüme kavuşturmak amacıyla, harcama birimleri tarafından YBS’den alınan Teminat Mektubu Raporuna kısmi iade no, kısmi iade açıklama, kısmi iade tarihi, kısmi iade tutarı vb. parametrelerin 2023 yılında eklendiği ifade edilmiştir. Yapılan çalışmalar 2023 yılında olup, halen 2022 yılı sonu itibarıyla bilançoda kayıtlı teminat mektuplarını teyit edecek bir Teminat Mektupları listesi sunulamamıştır.
Bu sebeple, teminat mektubu mevcutlarının noksansız ve uygun değerle raporlanabilmesi, gerçek durumları ile kayıtlı değerleri arasındaki uygunluğun sağlanması ve halen teminat niteliğini koruyup korumadıklarının belirlenebilmesi amacıyla;
-Kayıt dışında kalan tüm teminat mektuplarının muhasebe birimleri ile ilişkilendirilerek muhasebeleştirilmesi ve bilançoda raporlanması,
-Kayıt altında bulunan teminat mektuplarının Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin ekinde düzenlenen Örnek 49/Ç numaralı Teminat Mektubu Sayım Tutanaklarının düzenlenmesi,
-Geçerli teminat mektubunda bulunması mümkün olmayan, kabul tarihi, vade vb. çelişkili kayıtların düzeltilmesi,
-Mali raporlar düzenlenirken gerçeğe uygun verilerin kullanılması, gerekmektedir.