|
ÖZET: Yapılan incelemelerde, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları çerçevesinde, Büyükşehir İlçe Belediyesi tarafından gerçekleştirilen Temizlik İşlerinde Kullanılmak Üzere Araç Kiralama İhalesi’nin teknik şartnamesinde rekabeti engelleyici unsurların bulunduğu tespit edilmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkeleri gereği, ihalelerde saydamlık, rekabet ve eşit muamele sağlanması zorunludur. Ancak, ihale şartnamesinde yer alan belirli teknik kriterler, özellikle araç model yılı ve spesifik özellikler gibi kısıtlamalar, potansiyel katılımcıların sayısını azaltmakta ve rekabeti olumsuz etkilemektedir.
İhale kapsamında istenen araçların model yılına dair şartlar, örneğin 2022 model yılı talebi, katılımı kısıtlamakta ve bu durum, yalnızca belirli firmaların teklif vermesine olanak tanımaktadır. Ayrıca, teknik şartnamede belirtilen bazı özelliklerin gereksiz yere detaylandırılması, piyasada temin edilebilecek alternatif araçların kullanılmasını engellemektedir. İhale sürecinde yalnızca bir firmanın teklifinin geçerli sayılması, bu durumun somut bir göstergesidir. Sonuç olarak, Kamu İdaresi’nin ihale şartnamelerinde rekabeti artıracak ve fırsat eşitliğini sağlayacak düzenlemelere yer vermesi gerekmektedir. Temizlik işlerinde kullanılacak araçların kiralanması ve akaryakıt alımının ayrı ayrı ihale edilmesi, daha sağlıklı tekliflerin oluşmasına katkı sağlayacaktır. |
BULGU: Temizlik İşlerinde Kullanılmak Üzere Araç Kiralama İşinde Rekabeti Engelleyici Hükümler Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediye tarafından ihale edilen Temizlik İşlerinde Kullanılmak Üzere Araç Kiralama İşinin teknik şartnamesine rekabeti engelleyici şartlar konularak ihaleye girişin sınırlandırıldığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun ‘Temel İlkeler’ başlıklı 5’inci maddesinde, İdarelerin bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu oldukları hüküm altına alınmıştır.
Aynı Kanunun ‘Şartnameler’ başlıklı 12’nci maddesinde ise, İhale konusu mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin teknik kriterlerine ihale dokümanının bir parçası olan teknik şartnamelerde yer verileceği, belirlenecek teknik kriterlerin, verimliliği ve fonksiyonelliği sağlamaya yönelik olacağı, rekabeti engelleyici hususlar içermeyeceği ve bütün istekliler için fırsat eşitliğini sağlayacağı belirtilmektedir.
Yine Mezkur Kanun’un “Görevlilerin ceza sorumluluğu” başlıklı 60’ıncı maddesinde;
“İhale yetkilisi ile ihale komisyonlarının başkan ve üyeleri ile ihale işlemlerinden sözleşme yapılmasına kadar ihale sürecindeki her aşamada görev alan diğer ilgililerin; 17 nci maddede belirtilen fiil veya davranışlarda bulunduklarının, görevlerini kanuni gereklere uygun veya tarafsızlıkla yapmadıklarının, taraflardan birinin zararına yol açacak ihmalde veya kusurlu hareketlerde bulunduklarının tespiti halinde, haklarında ilgili mevzuatları gereğince disiplin cezası uygulanır. Ayrıca, fiil veya davranışlarının özelliğine göre haklarında ceza kovuşturması da yapılır ve hükmolunacak ceza ile birlikte tarafların uğradıkları zarar ve ziyan genel hükümlere göre kendilerine tazmin ettirilir. (Değişik son cümle: 30/7/2003-4964/36 md.) Bu Kanuna aykırı fiil veya davranışlardan dolayı hüküm giyen idare görevlileri, bu Kanun kapsamına giren işlerde görevlendirilemezler.
(Değişik üçüncü fıkra: 30/7/2003-4964/36 md.) 5 inci maddede belirtilen ilkelere ve 62 nci maddede belirtilen kurallara aykırı olarak ihaleye çıkılmasına izin verenler ve ihale yapanlar hakkında da yukarıda belirtilen müeyyideler uygulanır.” denilmiştir.
Buna göre Kanun’un 5’inci maddesinde belirtilen ilkelere aykırı olarak ihaleye çıkılmasına izin verenler ve ihale yapanlar hakkında mevzuatları gereğince disiplin cezası uygulanacağı veya fiil ve davranışlarının özelliğine göre haklarında ceza kovuşturması da yapılacağı belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, Temizlik İşlerinde Kullanılmak Üzere Araç Kiralama İşinin teknik şartnamesine rekabeti engelleyici şartlar konularak ihaleye girişin sınırlandırıldığı görülmüştür. İhale kapsamında istenen araçlar incelendiğinde araçlardan yol süpürme araçları, hidrostatik yol yıkama ve süpürme araçları, sıkıştırmalı çöp kamyonu araçları için en az 2022 model yılı; damperli kamyon, büyük damperli kamyon ve kazıcı yükleyici için en az 2018 model yılı şartı konulmuştur. 2024 yılında ihalesi yapılan kiralama işi için istenen bazı araçların 2022 model yılı istenmesi ihaleye katılımı ve rekabeti engellemektedir. Yine teknik şartname incelendiğinde bazı araçlar için dönüş yarıçapı, paslanmaz çelik emiş borusunun çapı, su yıkama sisteminin basıncı, arka dingil genişliği gibi özelliklerin belirtilmesi ihaleye teklif edilebilecek araçları kısıtlamakta ve rekabeti engellemektedir. İhale aşamasında istekli olabilecekler tarafından “sıkıştırmalı çöp kamyonları, hidrostatik vakumlu yol süpürme araçlarının özellikleri itibariyle piyasadan temininin çok güç olduğu, işin ifasına katkısı olmayacak teknik özelliklerin belirlendiği, işte mutlaka bu özellikleri sağlayan araçların çalıştırılmasını gerektirecek bir durumun söz konusu olmadığını ve piyasadan temini kolay araçlar ile işin yerine getirilebileceği, bazı araçların 2018 model yılı bazı araçların ise 2022 model yılı istenerek belli bir firmanın araç envanterinin tarif edildiği ve 2022 model yılın söz konusu araçların teminin güçleştireceği” gibi nedenlerle itirazda bulunmuşlardır. İdarenin ihale aşamasında itiraz konusu hususları değerlendirerek zeyilname düzenlemesi mümkünken ihale mevcut şartnameye göre sonuçlandırılmıştır. Nitekim ihalede sadece 1 firmanın teklifi geçerli olarak değerlendirilmiştir.
Ayrıca söz konusu ihalenin teknik şartnamesinde kiralanan araçların yakıtının yüklenici tarafından karşılanacağı belirtilmiştir. İhale birim fiyat teklif alınmak suretiyle ihale edilmiş olup, birim fiyatlar araçların çalıştığı saat miktarı göz önünde tutularak oluşturulmuştur. Ancak söz konusu ihale kapsamında yer alan araçlara ilişkin ortalama yakıt sarfiyatı saat hesabına göre değil kilometre hesabına dayanılarak belirlenmektedir. Temizlik işlerinde kullanılacak araçlarla birlikte yakıtında aynı ihalede istenmesi sebebiyle araçların ne kadar yakıt harcayacağı konusunda belirsizliklere neden olmakta ve istekliler tarafından teklif edilecek bedelin belirlenmesinde belirsizliklere neden olarak teklif vermeyi güçleştirmektedir. Bu nedenle rekabetin ve öngörülebilirliğin sağlanması amacıyla yapılan temizlik işlerinde kullanılacak araçların kiralanması ve akaryakıt alımının ayrı ayrı ihale edilmesi durumunda tekliflerin daha sağlıklı oluşturulabilmesine imkan sağlanması gerekmektedir. Nitekim Belediye yıllık olarak akaryakıt alım ihalesi yapmakta olup, temizlik araçlarının da akaryakıtlarının bu ihale kapsamında temin edilmesi uygun olacaktır.
Kamu İdaresi cevabında şartnamede yer alan bu teknik özelliklerin, kamu hizmetinin etkin şekilde sunulması için gerekli olan minimum şartlar olarak değerlendirildiği ve ihale sürecinde birden fazla firmanın teklif vermesinin bu teknik detaylar ile piyasada rekabetin oltuğunu ifade etmiştir. İhale komisyon kararı incelendiğinde 4 teklifin aşırı düşük teklif olarak, 1 teklifin ise geçerli teklif olarak değerlendirildiği görülmüştür. Aşırı düşük teklif veren firmalardan 2’si herhangi bir açıklama sunmadığı için teklifi reddedilmiş, 1 firmanın açıklaması ise uygun görülmediğinden reddedilmiştir. Aşırı düşük teklif veren diğer Firma ile de sözleşme imzalanmıştır. Görüleceği üzere söz konusu yapım işinde sadece 1 geçerli teklif bulunmaktadır. Nitekim bazı araçların 2018 model yılı bazı araçların ise 2022 model yılı istendiği, özellikle yüksek model yılına ilişkin araçların istenmesinin rekabeti engelliği, bazı araçlar spesifik dönüş yarı çapı gibi özellikler istenmesinin birçok aracın ihale kapsamında teklif edilebilmesini engellediği görülmüştür. Yine bulguda bahsedilen araçların akaryakıt dahil ihaleye çıkılmasına ilişkin İdarece herhangi bir cevap verilmemiştir.
Sonuç olarak, Kamu İdaresinin teknik şartnamede rekabeti engelleyici, ihaleye girişleri sınırlayıcı ve fırsat eşitliğini bozan hükümlere yer vermemesi gerekmektedir.