|
ÖZET: Sosyal Güvenlik Kurumları 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, özel sektör işverenleri tarafından çalıştırılan sigortalılara yönelik teşvik tutarlarının ilgili Bakanlıklardan eksik tahsil edildiğini ortaya koymuştur. Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi işveren hissesine ilişkin teşvikler, çeşitli mevzuatlar çerçevesinde düzenlenmektedir. Bu teşvikler, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından belirli şartlar altında karşılanmaktadır.
2020-2024 döneminde Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndan talep edilmesi gereken toplam teşvik tutarı 412.38 milyar TL iken, tahsil edilen tutar 403.07 milyar TL olmuştur. Bu durumda 9.31 milyar TL’lik bir eksik tahsilat söz konusudur. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’ndan ise 31.90 milyar TL talep edilmesi gerekirken, tahsilat 30.75 milyar TL olarak gerçekleşmiştir; bu da 1.16 milyar TL’lik bir eksiklik anlamına gelmektedir. Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan ise 18.41 milyon TL talep edilmiş, ancak 18.19 milyon TL tahsil edilmiştir, bu da 220.038 TL’lik bir eksik tahsilat göstermektedir. Kamu İdaresi, muhasebe kayıtları ile veri kaynakları arasındaki uyumsuzlukları gidermek amacıyla yazılım geliştirme çalışmalarına devam etmektedir. Bu çalışmaların tamamlanmasının ardından, ilgili Bakanlıklardan eksik tahsil edilen teşviklerin talep edilmesi planlanmaktadır. Kurumun, gerekli yazılım güncellemelerini tamamlayarak doğru teşvik taleplerinde bulunması önem arz etmektedir. |
BULGU: Teşvik Tutarlarının İlgili Bakanlıklardan Eksik Tahsil Edilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Sosyal Güvenlik Kurumları
Özel sektör işverenleri tarafından çalıştırılan sigortalılara ilişkin sigortalının prime esas kazancı üzerinden hesaplanan malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi işveren hissesinin belirli bir kısmına isabet eden teşvik tutarlarının ilgili Bakanlıklardan eksik tahsil edildiği görülmüştür.
Mevzuatta teşviklerle ilgili düzenlemeler farklı kanunlarda yer almaktadır:
-Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Kararlar Uyarınca Uygulanan Teşvik, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun Ek 2’nci maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından düzenlenen teşvik belgeleri kapsamında gerçekleştirilecek yatırımlarda istihdam edilen sigortalılar için sağlanan teşvikler bu Bakanlıkça karşılanmaktadır.
-Kültür Yatırımları ve Girişimlerine Yönelik Sigorta Primi Teşviki, 5225 sayılı Kültür Yatırımları ve Girişimlerini Teşvik Kanunu’nun 5’inci maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre
Kültür Yatırım Belgesi almış olan işyerleri için sağlanan teşvikler Kültür ve Turizm Bakanlığınca karşılanmaktadır.
-Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerine İlişkin Teşvik, 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun’un 3’üncü maddesinde düzenlenmiş olup, bu maddeye göre Ar-Ge/Tasarım ve destek personeli ile 4691 sayılı Kanun’un geçici 2’nci maddesi uyarınca ücreti gelir vergisinden muaf olan personel için sağlanan teşvikler Hazine ve Maliye Bakanlığı bütçesine konan ödenekten karşılanmaktadır.
-5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 81’inci maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen “Bölgesel İndirim Teşviki”, 81’inci maddesinin birinci fıkrasının (k) bendinde düzenlenen “Genç Girişimci Teşviki”, geçici 95’inci maddesinde düzenlenen “Sosyal Güvenlik Destek Primi İşveren Hissesinden 5 Puanlık İndirim Teşviki”, 81’inci maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde düzenlenen “Yurtdışına Götürülen Sigortalılara Uygulanan 5 Puanlık İndirim Teşviki”, 81’inci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde düzenlenen “5 Puanlık İndirim Teşviki”, Geçici 95’inci maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen “EYT’li (Emeklilikte Yaşa Takılanlar) Çalışana Sağlanacak 5 Puanlık Prim Teşviki”, 4857 Sayılı Kanun’un 30’uncu maddesinde düzenlenen “Engelli Sigortalı İstihdamına Yönelik Teşvik” ve 2828 sayılı Kanun’un Ek 1’inci Maddesinde düzenlenen “Sosyal Hizmetlerden Faydalananların İstihdamı Halinde Uygulanan Teşvikler” Hazine ve Maliye Bakanlığı bütçesine konan ödenekten karşılanmaktadır.
Kurumun işveren sisteminde yapılan inceleme neticesinde ilgili Bakanlıklardan talep edilmesi gereken teşvik tutarları ile talep edilen tutarların farklı olduğu tespit edilmiştir. Buna göre:
-2020- 2024 döneminde Hazine ve Maliye Bakanlığından talep edilmesi gereken toplam teşvik tutarı 412.381.969.876,45 TL iken tahsil edilen tutarın 403.073.945.276,77 TL olduğu görülmüştür. Dolayısıyla ilgili dönemler arasında 9.308.024.599,68 TL eksik tahsil edilmiştir.
-Aynı dönemler arasında Sanayi ve Ticaret Bakanlığından tahsil edilmesi gereken teşvik tutarı 31.904.952.688,43 TL iken tahsil edilen tutarın 30.747.222.865,82 TL olduğu görülmüştür. Dolayısıyla ilgili dönemler arasında 1.157.729.822,61 TL eksik tahsil edilmiştir.
-Aynı dönemler arasında Kültür ve Turizm Bakanlığından tahsil edilmesi gereken teşvik tutarı 18.413.818,36 TL iken tahsil edilen tutarın 18.193.780,08 TL olduğu görülmüştür. Dolayısıyla ilgili dönemler arasında 220.038,28 TL eksik tahsil edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından, muhasebe kayıtları ile veri kaynakları arasındaki uyumsuzluğun giderilmesi için gerekli yazılım çalışmalarına devam edildiği, bu çalışmaların tamamlanması ile ilgili bakanlıklardan eksik tahsil edilen teşviklerin talep edileceği ifade edilmiştir.
Kurumun gerekli yazılım çalışmalarını tamamlayarak ilgili Bakanlıklarca karşılanması gereken teşvik tutarlarını doğru talep etmesi gerekmektedir.