Tıbbi Cihaz Hizmet Alımlarının Sağlık Uygulama Tebliğinde Belirlenen Fiyatların Üzerinde İhale Edilmesi ve Sözleşmede Özel Aykırılık Hallerinin Belirlenmemesi (Sayıştay)

BULGU: Tıbbi Cihaz Hizmet Alımlarının Sağlık Uygulama Tebliğinde Belirlenen Fiyatların Üzerinde İhale Edilmesi ve Sözleşmede Özel Aykırılık Hallerinin Belirlenmemesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi

Tıbbi cihaz hizmet alımı ihalelerinde ve imzalanan sözleşmelerde mevzuat hükümlerine aykırı davranıldığı görülmüştür.
A) Tıbbi Cihaz Hizmet Alımı İhalelerinde Genelgede Belirtilen Sınırın Aşılması
Tıbbi cihaz hizmet alımı ihalelerinde, Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliği (SUT)’nde belirlenen fiyatların aşılarak sözleşme imzalandığı görülmüştür.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ nin 352’nci maddesinde sağlık hizmetlerinde kullanılan ilaçlar ve tıbbî cihazların güvenli ve kaliteli bir şekilde piyasaya sunulması, halka ulaştırılması ve fiyatlarının belirlenmesi için çalışmalar yapmak Sağlık Bakanlığının görevi olarak düzenlenmiştir. 355’inci maddesinde ise her türlü koruyucu, teşhis, tedavi ve sağlık
hizmetlerini planlamak, teknik düzenleme yapmak, standartları belirlemek, kamu ve özel hukuk tüzel kişileri ile gerçek kişilere ait sağlık kurum ve kuruluşlarına izin vermek ve ruhsatlandırmak, bu izin ve ruhsatları gerektiğinde süreli veya süresiz iptal etmek, sağlık hizmetlerinin ücret tarifelerini belirlemek veya tasdik etmek Bakanlığın hizmet birimlerinden Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün görevi ve yetkisine verilmiştir.
3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’ nun 2’nci maddesinde bu Kanun’un, Milli Savunma Bakanlığı hariç, bütün kamu kurum ve kuruluşları ile özel hukuk tüzelkişilerini ve gerçek kişileri kapsadığı, temel esasların düzenlendiği 3’üncü maddesinin (b) fıkrasında ise koruyucu sağlık hizmetlerine öncelik verilmek suretiyle kamu ve özel bütün sağlık kurum ve kuruluşlarının kurulması ve işletilmesinde kaynak israfı ve atıl kapasiteye yol açılmaksızın gerektiğinde hizmet satın alınarak kaliteli hizmet arzı ve verimliliğinin esas olduğu, Sağlık Bakanlığının, kamu ve özel bütün sağlık kurum ve kuruluşlarına koruyucu sağlık hizmeti görevi vereceği ve bu kurum ve kuruluşların bütün sağlık hizmetlerini denetleyeceği ifade edilmiştir.
Mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere, Sağlık Bakanlığının kamu ve özel tüm sağlık kurum ve kuruluşlarının dolayısıyla üniversite hastanelerinin verdikleri sağlık hizmetlerine ilişkin teknik düzenlemeleri, standartları ve bu hizmetlerin ücretlerini belirleme yetkisine haiz görülmektedir.
Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, anılan görev ve yetkilerine istinaden 27.04.2022 tarihinde Tıbbi Cihazlarla ilgili mal ve hizmet alımı işlemlerine dair 2022/2 sayılı Genelgesi ile Sağlık Bakanlığına bağlı sağlık kuruluşlarının tıbbi cihaz, mal ve hizmet alımı, kit veya sarf karşılığı cihaz kullanma uygulaması ile kamu sağlık tesislerinin tıbbi cihaz tahsisine ilişkin karşılaşılan sorunların giderilmesi ve uygulama birliğinin sağlanması amacıyla tıbbi cihazlarla ilgili mal ve hizmet alımı işlemlerine ilişkin usul ve esasları belirlemiştir.
Genelgenin “Atıflar ve Yürürlükten Kaldırılan Düzenlemeler” bölümünde ilde bulunan tüm sağlık kuruluşlarına duyurulması ile Bakanlık ve üniversitelere ait sağlık kuruluşlarının tıbbi cihaz, tıbbi cihaz hizmet alımı ve hizmet alımı işlemlerinin iş bu genelge kapsamında yürütülmesi hususu Yükseköğretim Kurumuna bildirilmiş ve Bakanlığın resmi internet sitesinde ilan edilmiştir.
24.03.2013 tarih ve 28597 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliği (SUT)’nin 2’nci maddesinin on beşinci fıkrasında finansmanı sağlanan sağlık hizmetleri için sağlık hizmetleri fiyatlandırma komisyonu tarafından belirlenen kurumca ödenecek bedellerin SUT ve eki listelerinde yer aldığı ifade edilmektedir.
Ayrıca Tebliğ ve eklerinde her bir işlem için puanlar ve katsayı (0,593) belirlenmiştir. Buna göre ödemeye esas işlem bedeli ekli listede yer alan işlem puanı ile katsayının çarpımı sonucu bulunacak tutardır.
Anılan Genelgenin “Tıbbi Cihaz ve Tıbbi Hizmet Alımları” bölümünde idarece yapılan değerlendirme sonucu tıbbi cihazın hizmet alımı yoluyla temini uygun görülüyorsa; hizmet satın alımı, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümleri çerçevesinde yapılacaktır. Tıbbi cihaz hizmet alımında yükleniciye, SUT’da belirlenen fiyatları geçmemek üzere cihazın özelliğine göre çekim, tetkik, tahlil veya test gibi her işlem başına (ihalede oluşan) bir bedelin ödenmesi ve ihale dokümanlarına ödemelerin bu yönde yapılacağına dair hükümlerin konulması gerekmektedir.
Buradan anlaşılacağı üzere, puan karşılığı tıbbi cihaz hizmet alımı yapılması durumunda; alınacak tıbbi cihaz hizmetinin özelliğine göre her işlem başına SUT eki olan listelerde bu işlemler için belirlenen puanların 0,593 katsayısı ile çarpılması sonucu bulunacak tutarı geçemeyeceğine ilişkin ihale dokümanlarında hüküm konulması gerekmektedir
Ancak Trakya Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi(hastane) tarafından puan usulü ile ihale edilen 2023/824219 ihale kayıt numaralı Radyoterapi Hizmeti Alımında (0,63 TL) SUT’ ta belirlenen katsayının üzerinde teklif veren firma ile sözleşme imzalandığı görülmüştür.
Dolayısıyla bu durum mevcut ihalede yükleniciye ödenen tutarın Genelge hükmüne göre ödenmesi gereken tutardan fazla ödeme yapılması sonucunu doğurmaktadır.
Kamu idaresi cevabında, sağlık sektöründeki yaşanan maliyet artışlarının serbest piyasada yaşanan bozulmaya neden olması sebebiyle ihalelerine yeteri sayıda teklifin gelmediğini, bu yüzden konu edilen Radyoterapi Hizmet Alımı ihalesine sadece tek firmanın katıldığını ve 0,63 TL teklifinin bulunduğunu ve bu teklifin 2022/2 sayılı Sağlık Bakanlığı genelgesi kapsamında SUT’da geçen 0,593 katsayısının üniversite hastanelerinde %10 fazla olarak hesaplanır ibaresi nedeniyle üst sınırın altında olduğunu ifade etmiştir.
İdare cevabında her ne kadar piyasa şartları nedeniyle ihalelerine katılım olmadığını ifade etmiş olsalar da, Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından Tıbbi Cihazlarla ilgili mal ve hizmet alımı işlemlerine dair 2022/2 sayılı Genelgesindeki Tıbbi cihaz hizmet alımında yükleniciye, Sağlık Uygulama Tebliğinde belirlenen fiyatları geçmemek üzere cihazın özelliğine göre çekim, tetkik, tahlil veya test gibi her işlem başına (ihalede oluşan) bir bedelin ödenmesi ve ihale dokümanlarına ödemelerin bu yönde yapılacağına dair hükümlerin konulması gerektiği ifade edilmiş olup bu durum idarenin taktir yetkisinde olan bir durum değildir. Ayrıca idare cevabında belirtilen Sağlık Uygulama Tebliğinde yazılı olduğu ifade edilen “üniversite hastanelerinde %10 olarak hesaplanır” ibaresi SUT eki olan bazı listelerde ödemeye esas puanlar için ifade edilmiş olup işlem katsayısı için böyle bir ifade bulunmamaktadır.
Sonuç olarak, Genelge hükmüne uygun olarak hizmet alımlarının SUT’ ta belirlenen fiyatları aşmayacak şekilde temin edilmesi gerekmektedir.
B) Sözleşmede Özel Aykırılık Hallerinin Belirlenmemesi
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 53’üncü maddesinde bu Kanuna ilişkin bütün mevzuatı, standart ihale dokümanlarını ve tip sözleşmeleri hazırlamak, geliştirmek ve uygulamayı yönlendirmek Kamu İhale Kurumunun görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
Buna istinaden Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği 04.03.2009 tarih ve 27159 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe konulmuştur.
Anılan Yönetmelik’ in 13’üncü maddesinin ikinci fıkrasında İdare tarafından ihale dokümanının hazırlanmasında, bu Yönetmelik ekinde yer alan; tip şartnameler, standart formlar, tip sözleşme, Hizmet İşleri Genel Şartnamesi ve Kurum tarafından yayımlanan diğer mevzuatın esas alınacağı hükme bağlanmıştır.
Aynı Yönetmelik’in 17’nci maddesinde ise İdarenin sözleşme tasarısını bu Yönetmeli’ in ekinde yer alan tip sözleşmeyi esas alarak hazırlayacağı, cezalar, aykırılık halleri ve sözleşmenin feshine ilişkin hususlarla ilgili olarak sözleşme tasarısı dışındaki diğer ihale dokümanında yapılan düzenlemelerin dikkate alınmayacağı ifade edilmiştir. Buna istinaden Yönetmelik eki tip sözleşmelerin maddelerinde ve dipnotlarında sözleşmelerde yer alacak hususlar düzenlenmiştir.
Yönetmelik eki Hizmet Alımlarına Ait Tip Sözleşme’nin 16’ncı maddesinde sözleşmeye aykırılık halleri, cezalar ve sözleşmenin feshi düzenlenmiştir. 18.05.2022-tarihinde yapılan değişiklik ile 16.1.2 numaralı kısmında ise özel aykırılık halleri, kesilecek ceza oranı ve aykırılık sayısının yer aldığı tabloya yer verilerek bu tabloda yer alan özel aykırılık hallerinde aynı satırda belirtilen oranda ceza uygulanacağı, aykırılık sayısının tabloda belirtilen sayıya ulaşması ve toplam aykırılık halinin de otuzdan az olmamak üzere İdarece belirlenen sayıya ulaşması hali koşullarının birlikte gerçekleşmesi durumunda, 4735 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin (b) bendine göre protesto çekmeye gerek kalmaksızın sözleşmenin feshedileceği belirtilmiştir.
Yani idareler, hizmet alımlarında Yönetmelik eki tip sözleşmede belirlenen zorunlu hususları ve dipnotları referans alarak sözleşmelerini düzenleyip imza altına alacaklardır.
2023/824219 ihale kayıt numaralı Radyoterapi Hizmeti ile 2023/824226 ihale kayıt numaralı BT Hizmeti ve Dijital Röntgen Çekimi hizmeti alımının incelenmesinde, sözleşmeye ilişkin tip sözleşme hükümlerine uyulmayarak özel aykırılık hallerine yer verilmediği tespit edilmiştir.
Kamu İdaresince söz konusu hususa ilişkin olarak bundan sonraki yapılacak ihalelerde azami özen gösterileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, İdarece tip sözleşmenin öngördüğü şekilde hizmet alımı sözleşmelerinde özel aykırılık halleri ile yaptırımlarının belirlenmesi gerekmektedir.