| ÖZET: Genel Müdürlük tarafından ticari balon işletme sahalarında özel taşımacılık yapan işletmelere 2886 sayılı Kanun hükümlerine aykırı olarak ihalesiz ve süresiz slot tahsisi yapıldığı tespit edilmiştir. Daha önce verilmiş olan slot tahsisleri kazanılmış hak gibi değerlendirilerek süresiz tahsis devam ettirilecektir, yeni tahsis edilecek slotlar için ihale düzenlenecektir. Anılan mevzuat hükümlerine uygun olarak kullanımdaki slotların 2886 sayılı Kanun hükümlerine göre ihalesi yapılarak Kurumun gelir elde edilmesi sağlanmalı, ayrıca slot tahsis edilen şirketlere de her yıl SHGM’nin belirlediği tarife üzerinden çalışma ruhsatı verilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. |
BULGU: Ticari Balon İşletme Sahalarındaki Slot Tahsislerinin İhalesiz Yapılması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Genel Müdürlük tarafından ticari balon işletme sahalarında özel taşımacılık yapan işletmelere 2886 sayılı Kanun hükümlerine aykırı olarak ihalesiz ve süresiz bir şekilde slot tahsisi yapıldığı tespit edilmiştir.
Havacılık literatüründe slot terimi; Bir hava aracına belirli hava sahalarını belirli zaman dilimlerinde kullanabilmesi şeklinde verilen izindir. Slot’un amacı, kapasite sorunu yaşanan hava sahalarını düzenlemektir. Ticari balon işletme sahasında faaliyet göstermek isteyen firmalara bu işletme sahalarında sınırlı sayıda olan slot tahsisi yapılmaktadır.
SHGM tarafından, 16.05.2021 tarihinde çıkarılan Ticari Balon İşletmeleri Talimatnamesine kadar balon işletme sahalarında faaliyet izni ve ruhsat almış firmalara sınırlı sayıda olan slot tahsisleri tek tek ya da blok tahsisler şeklinde (5 slot gibi) ihalesiz ve süresiz verilmiştir. Kurum sadece yıllık olarak ruhsat bedeli tahsil etmiştir.
16.05.2021 tarihinde çıkarılan Ticari Balon İşletmeleri Talimatnamenin “Balon slot haklarının dağıtılması” başlıklı 43’üncü maddesinde:
“ (1) Bakanlık tarafından her bir balon uçuş sahası için slot tahsisine yönelik 2 (iki) yıllık taban fiyat belirlenir ve Genel Müdürlük hizmet tarifesinde yayımlanır.
İşletmenin iflası, işletme ruhsatının iptal edilmesi, işletmeye tahsis edilen slotun idari işlem kapsamında azaltılması, işletme tarafından kullanımına tahsis edilen slotları kullanmayacağının yazılı olarak Genel Müdürlüğe bildirilmesi, atıl slot veya ilave slot oluşma-sı, yeni balon uçuş sahası açılması gibi durumlar neticesinde elde edilen slotlar, ilgili balon uçuş sahası veya sahalarına yönelik, Genel Müdürlük tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde ilgili taban fiyat üzerinden yapılacak ihale yöntemiyle 2 (iki) yıl süreyle tahsis edilir.
Balon uçuş sahası değerlendirme başvurusunda bulunan, bu süreci tamamlayan ve tamamlandıktan sonraki 6 (altı) ay içerisinde bu Talimat kapsamında ön izin alan işletmeye, ihale yapılmaksızın taban fiyat üzerinden ilgili balon uçuş sahasında azami 2 (iki) adet slot tahsis edilir. İşletmenin işletme ruhsatı alamaması durumunda ise bu slot veya slotlar, bu maddenin ikinci fıkrasına göre değerlendirilir.
İhale yöntemi ile bir balon uçuş sahasında slotun veya slotların, herhangi bir işletme tarafından arka arkaya 2 (iki) defa alınması durumunda, söz konusu slot veya slotlar, ilgili işletmeye ihale yapılmaksızın ilgili balon uçuş sahası için belirlenen taban fiyat üze-rinden tahsis edilir.
İşletmeler, kullanımına tahsis edilen slot kadar filosunda uçuşa elverişli balon bulundurmak ve balon-slot eşleştirmesi yapmak zorundadır. Birden fazla balon uçuş sahasında faaliyet gösteren işletmeler, her bir uçuş sahası için balon-slot eşleştirmesi yapar ve değişiklikler de dâhil olmak üzere Genel Müdürlüğe bildirir. Balon-slot eşleştirmesi işletme şartlarında belirtilir ve gerekli değişiklikler yapıldıktan sonra uygulamaya geçilebilir.”
Düzenlemeleri yer almaktadır.
Belirtilen Talimatname hükmünden de anlaşılacağı üzere, işletmenin iflası, işletme ruhsatının iptal edilmesi, işletmeye tahsis edilen slotun idari işlem kapsamında azaltılması, işletme tarafından kullanımına tahsis edilen slotları kullanmayacağının yazılı olarak Genel Müdürlüğe bildirilmesi, atıl slot veya ilave slot oluşması, yeni balon uçuş sahası açılması gibi durumlar neticesinde elde edilen slotlar, ilgili balon uçuş sahası veya sahalarına yönelik Genel Müdürlük tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde ilgili taban fiyat üzerinden yapılacak ihale yöntemiyle 2 (iki) yıl süreyle tahsis edilmektedir. Yani, daha önce verilmiş olan slot tahsisleri kazanılmış hak gibi değerlendirilerek süresiz tahsis devam ettirilecektir, yeni tahsis edilecek slotlar için ihale düzenlenecektir.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunun “Kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde; satım, kira (kiraya verme) mülkiyetin gayrı ayni hak tesisi ile trampa ve taşıma işlerinin bu Kanun kapsamında ihale edileceği belirtilmiştir.
SHGM tarafından hava şartlarının ve diğer teknik alt yapının yeterli olduğu kısıtlı bir bölgede sınırlı sayıda olan slot tahsislerinin, faaliyet izni alan balon işletmecisi şirketlere ihale yapmaksızın sadece taban fiyat üzerinden ruhsat verilerek süresiz şekilde uygulanmasının, anılan mevzuat hükümlerine aykırı olduğu düşünülmektedir.
Öte yandan, daha önce ihalesiz şekilde yenilenen sözleşmelerin, mevzuattaki esaslara aykırı olarak yapılan ve uzun yıllar süren fiili kullanımların veya süresiz ya da 2886 sayılı Kanun’ da gösterilen sürelerden daha uzun süre belirlenen ihale sözleşmelerinin kazanılmış hak kapsamında değerlendirilmesi de mümkün değildir.
Ayrıca slot tahsislerinin yazılı ya da sözlü emirleri ihtiva eden ve yanlızca idare personelini bağlayan talimatname yerine genel bir yönetmelik hükmü ile düzenlemesi gerekmektedir.
Belirtilen mevzuat hükümlerine uygun olarak kullanımdaki slotların 2886 sayılı Kanun hükümlerine göre ihalesi yapılarak Kurumun gelir elde etmesi sağlanmalı, ayrıca slot tahsis edilen şirketlere de her yıl SHGM’nin belirlediği tarife üzerinden çalışma ruhsatı verilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.