Ticari kazanç, her türlü ticari ve sınai faaliyetten doğan kazançtır. Gelir Vergisi Kanununda ticari kazanç geniş tanımlanmış; kazancın gerçek usulde bilanço veya işletme hesabı esasına göre ya da şartları varsa basit usulde tespiti düzenlenmiştir.
Ticari faaliyetin temel unsurları
Faaliyetin sermaye ve emeğe dayanması, devamlılık, organizasyon, gelir elde etme amacı ve piyasa içinde yürütülmesi ticari nitelik bakımından önemlidir. Tek seferlik işlem her zaman ticari kazanç değildir; arızi kazanç veya değer artış kazancı niteliği gündeme gelebilir.
Bilanço esasına göre kazanç
Bilanço esasındaki ticari kazanç, dönem sonu ve dönem başı öz sermaye arasındaki olumlu fark esas alınarak, işletmeye ilave edilen değerler ve işletmeden çekilen değerler dikkate alınarak hesaplanır. VUK’un değerleme hükümleri ve GVK’nın indirilecek/indirilemeyecek gider kuralları birlikte uygulanır.
İndirilebilecek giderler
İşle ilgili genel giderler, işyerine ilişkin kira ve enerji giderleri, personel giderleri, seyahat ve taşıt giderlerinin kanunen kabul edilen kısmı, amortismanlar, işle ilgili vergi-resim-harçlar ve Kanunda sayılan diğer giderler ticari kazançtan indirilebilir.
Kanunen kabul edilmeyen giderler
İşletme sahibinin özel harcamaları, para cezaları ve vergi cezaları, örtülü nitelikte kişisel ödemeler ve Kanunda açıkça indirimi yasaklanan kalemler kazancın tespitinde gider kabul edilmez. Binek otomobili gider ve amortismanlarında ayrıca sınırlamalar vardır.
Tahakkuk esası
Ticari kazançta temel olarak tahakkuk esası geçerlidir. Gelirin tahsil edilmesi veya giderin fiilen ödenmesi her zaman dönem belirleyici değildir; alacak veya borcun mahiyet ve tutar itibarıyla kesinleşmesi önemlidir.
Stok ve maliyet
Satılan mal maliyeti, dönem sonu stok değerleri, kur farkları ve finansman giderleri ticari kazancı doğrudan etkiler. Enflasyon düzeltmesi uygulanan dönemlerde bilanço kalemlerinin düzeltilmesi ayrıca önem taşır.
Şüpheli ve değersiz alacaklar
VUK’ta öngörülen şartların varlığı halinde şüpheli alacak karşılığı ayrılabilir; tahsili imkansız hale gelen alacaklar değersiz alacak olarak zarara geçirilebilir. Sadece ödenmemiş olması yeterli değildir.
En sık uyuşmazlıklar
- Giderin işle ilgisi,
- belgenin gerçekliği,
- stok ve randıman farkları,
- ortaklarla cari hesaplar,
- örtülü kazanç/emsal bedel,
- araç ve seyahat giderleri,
- tahakkuk dönemi.