Ticari Plaka İhalesinde Meclis Kararına Uyulmaması ve Ruhsat Hakkının Satış Suretiyle Süresiz Yapılması (Sayıştay)

BULGU: Ticari Plaka İhalesinde Meclis Kararına Uyulmaması ve Ruhsat Hakkının Satış Suretiyle Süresiz Yapılması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi

İdarece ticari plaka ihalesinde meclis kararına uyulmadığı ve ruhsat hakkının satılmak suretiyle belediyenin imtiyaz hakkının süresiz bir şekilde devredildiği görülmüştür.

Yapılan incelemede, Yusufeli Belediye Meclisinin 2023/58 no.lu Kararıyla 6 adet ticari dolmuş hattının ihale yoluyla “kiraya verilebilmesi için” Encümene yetki verdiği, ancak Encümenin 2023/82 no.lu kararıyla 6 adet ticari dolmuş plakasının “satışı için” ihale edilmesine karar verdiği, yapılan ihale sonucunda da Encümenin 2023/89 no.lu Kararı ile 6 adet ticari dolmuş plakası hakkının satışının onaylandığı görülmüştür.

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesine göre, mahallî müşterek nitelikteki ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri, şehir içi trafik, hizmetlerini belediyelerin yapması veya yaptırması gerekmektedir.

Kanunun “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinde;

f) Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek.

p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.

Belediye, (e), (f) ve (g) bentlerinde belirtilen hizmetleri Danıştay’ın görüşü ve İçişleri Bakanlığının kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebilir; toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirebileceği gibi toplu taşıma hatlarını kiraya verme veya 67’nci maddedeki esaslara göre hizmet satın alma yoluyla yerine getirebilir.” denilmektedir.

5393 sayılı Kanun’un 18’inci maddesinde, Belediye adına imtiyaz verilmesine karar vermek, Belediye Meclisinin görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.

Belediye Kanunu’na göre toplu taşımaya ilişkin hakların belediyeye ait olduğu anlaşılmakla birlikte belediyelere ait olan bu hakkın Kanun çerçevesinde ihale yoluyla rekabete uygun, saydamlığı sağlayarak sürenin belirli olması gibi hususları da içerecek şekilde 15’inci maddede de belirtildiği üzere imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde yerine getirilmesi gerekmektedir.

Danıştay 13. Dairesinin 2015/985 Esas, 2015/3164 Karar numaralı Kararında; Belediyelerin yürütmekle görevli ve yetkili oldukları toplu taşıma hizmetini bizzat yapmak yerine imtiyaz suretiyle devrine karar verilmesi için Danıştay’ın görüşü ve İçişleri Bakanlığının onayının alınmasının ön koşul olduğu, kiralama yolunu seçmesi hâlinde ise hem taşınır hem taşınmazlar için kira süresinin 10 yılla sınırlı olduğu ve her iki durumunda Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi olduğu ifade edilmiş, toplu taşıma hizmetlerinin ruhsat vermek suretiyle yerine getirilmesi usulünde ise verilecek olan ruhsatın süresiz bir şekilde verilemeyeceği, belli bir süre dâhilinde ruhsatın verilmesi gerektiği, ruhsat verilecek sürenin, tespit edilen muhammen bedelin yıllık mı yoksa ruhsat verilen süre için mi öngörüldüğünün, yıllık olarak tespit edilmiş ise her yıla ilişkin artış oranının nasıl belirleneceğinin vb. hususların açık bir şekilde ortaya konulduktan sonra Devlet İhale Kanunu hükümlerine uygun bir şekilde ihalenin yapılması gerektiği belirtilmektedir.

04.05.2021 tarih ve 31474 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan Anayasa Mahkemesi’nin 07.04.2021 tarih ve 2018/20720 no.lu Kararında; İl Trafik Komisyonu kararı ile ihalesiz olarak verilen yolcu taşıma imtiyazının iptal edilerek söz konusu işin ihale ile verilmesi gerektiği konusunda herhangi bir tereddüt bulunmadığı, bununla birlikte idarenin “iyi yönetişim” ilkelerine uygun olarak hat sahiplerini karar almadan önce objektif koşullar konusunda bilgilendirerek yeni oluşacak duruma kendilerini hazırlayabilecekleri imkân sunması, gerekirse makul olarak değerlendirilebilecek bir süre öngörülerek bir geçiş dönemi sağlanması, böylelikle yapılacak hukuki müdahale sonrasında bütün külfetin hat sahiplerinin üzerine kalmamasına azami gayret gösterilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Belediyenin görev alanına giren bir hizmetin süresiz olarak üçüncü kişilere bir hak olarak verilmesi suretiyle gördürülebilmesi hukuken mümkün gözükmemekle birlikte, mevzuata aykırı olarak tesis edilen işlemlerin ilgililer yönünden kazanılmış hak doğurması da aynı nedenle mümkün değildir. Bu hakkın Kanunun 15’inci maddesinde de belirtildiği üzere imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde yerine getirilmesi gerekmektedir.

Ticari plaka ruhsat hakkının süresiz olarak verilmesinin, plaka sahipleri açısından kazanılmış bir hak olarak değerlendirilemeyeceği açıktır. Bu çerçevede, ticari plakaların ilgili mevzuat ve anılan Anayasa Mahkemesi Kararı doğrultusunda, hat sahiplerine makul bir süre tanınmak kaydıyla Belediye Kanunu’na uygun olarak süre ve şartları da belirtilerek verilmesi sağlanmalıdır.

İdare cevabında, yukarıda belirtilen mevzuat yükümleri çerçevesinde satışı yapılan dolmuş hatlarının ihaleleri bütün sonuçları ile iptal edilip belediye meclis kararı ile dolmuş hatları kiralama ihalesine çıkılması yönünde karar alınarak dolmuş hattı kiralama ihalesi yapılması cihetine gidilecektir denilmiştir.

Açıklanan gerekçelerle;

a) Bir kamu hakkının satışı ve/veya süresiz bir şekilde üçüncü kişilere devredilmesi yukarıda anlatılan mevzuata uygun olmayıp, 2886 sayılı Kanun hükümlerine göre ihale yapılarak 49 yılı aşmayacak şekilde imtiyaz ya da 10 yılı aşmayacak şekilde hat kirası veya ruhsat verme yöntemlerinden birisi tercih edilerek ihale edilmelidir.

b) Belediye Meclisinin 2023/58 no.lu Kararıyla 6 adet ticari dolmuş hattının ihale yoluyla “kiraya verilebilmesi için” Encümene yetki verdiği, ancak Encümenin 2023/82 no.lu kararıyla 6 adet ticari dolmuş plakasının “satışı için” ihale edilmesine karar verdiği görülmektedir. Encümen Meclisten almadığı bir yetkiyi kullanmış olmaktadır. Hukuki bir işlemin geçerli olabilmesi için kanunlara uygun olması gerekmektedir. Hukuka aykırı bir işlem baştan itibaren geçersiz kabul edilir. Bu nedenle Meclis Kararına aykırı alınan Encümen kararını ve bu Karara istinaden yapılan plaka satış ihalesini hukuken butlan kabul etmek gerekmektedir.