|
ÖZET: Ticari taksi plakası hakkının süresiz olarak ihale edilmesi, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları çerçevesinde ele alınmıştır. Büyükşehir olmayan ilçe belediyeleri, kendi sınırları içinde ticari taksi plakalarını süresiz bir şekilde satma yoluna gitmiştir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun ilgili maddeleri, belediyelerin ulaşım hizmetlerini yürütme sorumluluğunu açıkça belirtmektedir. Bu bağlamda, belediyelerin toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz yoluyla devretmesi veya ruhsat vermesi gerektiği ifade edilmiştir.
Danıştay kararları, belediyelerin toplu taşıma araçlarının çalışma izinleri ile ilgili yetkilerinin belediye meclisine ait olduğunu vurgulamaktadır. Ayrıca, toplu taşıma hizmetlerinin devri için Danıştay görüşü ve İçişleri Bakanlığı onayının alınmasının zorunlu olduğu belirtilmiştir. İhalelerin, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na uygun olarak gerçekleştirilmesi gerektiği ve ruhsatların süresiz olarak verilemeyeceği de ifade edilmiştir. Yapılan incelemelerde, 15.01.2024 tarihinde gerçekleştirilen ihale ile üç taksi plakası hakkının süresiz olarak satıldığı tespit edilmiştir. Kamu idaresi, bu durumun hukuka aykırı olduğunu kabul ederek, ihale süreçlerinin 2886 sayılı Kanun hükümlerine uygun bir şekilde, 49 yılı aşmayacak şekilde imtiyaz veya 10 yılı aşmayacak şekilde hat kirası ya da ruhsat verme yöntemleriyle gerçekleştirilmesi gerektiğini belirtmiştir. |
BULGU: Ticari Taksi Plakası Hakkı İhalesinin Süresiz Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediye sınırları içinde ticari taksi plakalarının süresiz olarak satılması suretiyle belediyenin imtiyaz hakkının devredildiği görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesine göre, mahallî müşterek nitelikteki ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri, şehir içi trafik, hizmetlerini belediyelerin yapması veya yaptırması gerekmekte olup, “Uygulanmayacak hükümler” başlıklı 84’üncü maddesine göre belediyenin sorumlu ve yetkili kılındığı görev ve hizmetlerle sınırlı olarak; 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’da Belediye Kanunu hükümlerine aykırılık bulunması durumunda Belediye Kanunu hükümleri uygulanmalıdır.
“Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinde; “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır:
f) Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek.
p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.
Belediye, (e), (f) ve (g) bentlerinde belirtilen hizmetleri Danıştayın görüşü ve İçişleri Bakanlığının kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebilir; toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirebileceği gibi toplu taşıma hatlarını kiraya verme veya 67’nci maddedeki esaslara göre hizmet satın alma yoluyla yerine getirebilir.” Hükmü bulunmaktadır.
Kanunun 18’inci maddesinde, Belediye adına imtiyaz verilmesine karar vermek, Belediye Meclisinin görev ve yetkisi olarak sayılmıştır.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 1’inci maddesine göre belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işlerinin bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütülmesi gerekmektedir.
Danıştay 8. Dairesinin 17/09/2020 tarihli ve E. No: 2016/14732, K. No: 2020/3653 sayılı kararında da, belediyenin yetki ve imtiyazları arasında yer alan toplu taşıma araçları ve ticari taksi nitelikli araçların çalışma izinleri, sayı ve güzergahlarının belirlenmesi ve buna yönelik olarak yapılan başvuruların değerlendirilmesi ile gerekli işlemlerin yapılmasına ilişkin yetkinin belediye meclisine ait olduğu hükmedilmiştir.
Diğer taraftan, Danıştay 13. Dairesinin E. No: 2015/985, K. No: 2015/3164 numaralı kararında; belediyelerin yürütmekle görevli ve yetkili oldukları toplu taşıma hizmetini bizzat yapmak yerine imtiyaz suretiyle devrine karar verilmesi için Danıştay’ın görüşü ve İçişleri Bakanlığının onayının alınmasının ön koşul olduğu, kiralama yolunu seçmesi hâlinde ise hem taşınır hem taşınmazlar için kira süresinin 10 yılla sınırlı olduğu ve her iki durumunda Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi olduğu ifade edilmiş, toplu taşıma hizmetlerinin ruhsat vermek suretiyle yerine getirilmesi usulünde ise verilecek olan ruhsatın süresiz bir şekilde verilemeyeceği, belli bir süre dâhilinde ruhsatın verilmesi gerektiği, ruhsat verilecek sürenin, tespit edilen muhammen bedelin yıllık mı yoksa ruhsat verilen süre için mi öngörüldüğünün, yıllık olarak tespit edilmiş ise her yıla ilişkin artış oranının nasıl belirleneceğinin vb. hususların açık bir şekilde ortaya konulduktan sonra Devlet İhale Kanunu hükümlerine uygun bir şekilde ihalenin yapılması gerektiği hükmedilmiştir.
Yapılan incelemede, Belediyenin 15.01.2024 tarihinde yapılan ihale ile 3 taksi plakası hakkını süresiz olarak sattığı tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında, bulgu konusu hususa katıldığını ve 2886 sayılı Kanun hükümlerine göre ihale yapılarak 49 yılı aşmayacak şekilde imtiyaz ya da 10 yılı aşmayacak şekilde hat kirası veya ruhsat verme yöntemlerinden birisi tercih edilerek ihale edilmesinin sağlanacağını ifade etmiştir.
Sonuç olarak, bir kamu hakkının satışı, süresiz bir şekilde üçüncü kişilere devredilmesi hukuka uygun olmayıp, taksi ile yolcu taşıma faaliyetinde bulunulması için belirlenen plakalara izin/ruhsat verilmesi işlemi; 2886 sayılı Kanun hükümlerine göre ihale yapılarak 49 yılı aşmayacak şekilde imtiyaz ya da 10 yılı aşmayacak şekilde hat kirası veya ruhsat verme yöntemlerinden birisi tercih edilerek ihale edilmesi gerekmektedir.