| ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, özel bütçeli idarelerin ticari ünite kiralamalarında ortak gider tüketim bedellerinin tahsilatı sağlanamamış, takip sistemi kurulmamış ve kontroller yetersiz kalmıştır. Kiracılar, elektrik, su ve doğalgaz gibi giderleri kendi adlarına ödemekle yükümlü iken, idarenin bu ödemeleri takip etme ve tahsilat yapma konusunda eksiklikleri bulunmaktadır. Bu durum, borç tutarlarının ve tahsilatların izlenmesini zorlaştırmaktadır. |
BULGU: Ticari Ünitelere Ait Ortak Gider Tüketim Bedelinin Tahsilatının Yapılamaması, Tahsilata İlişkin Takip Sisteminin Kurulmaması ve Kontrollerin Geliştirilmemesi
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
İdarece yapılan ticari ünite kiralamalarında, kiracılar tarafından hesaba yatırılması gereken ortak gider tüketim bedellerinin tahsilatının tam olarak sağlanamadığı, buna ilişkin takip sisteminin kurulmadığı, gerekli kontrollerin oluşturulmadığı tespit edilmiştir.
İşyurtları Kurumu Daire Başkanlığının Ticari Ünite Kiralamalarında Yetkilendirildiği Protokol kapsamında gerçekleştirilen “ticari ünite kiralama” sözleşmelerinin elektrik, su, doğalgaz vb. bedellerinin düzenlendiği 18’inci maddesinde; kiralanacak alanların elektrik, su, doğalgaz, ısıtma, soğutma, havalandırma vb. ortak gider tüketimleri, kiracının kendi adına yaptıracağı abonelikler üzerinden ödeneceği, abonelik işleminin mümkün olamaması durumunda; bahsi geçen tüketimlerin ölçülebilmesi için gerekli araçlar kiracı tarafından temin edilerek ve güncel tarifeler üzerinden usulüne uygun, eksiksiz ve aylık olarak iş yurdu kurumu hesabına yatırılacağı, ortak giderler genel bütçeden karşılanıyor ise o bütçenin hesabına yatırılması gerektiği düzenlenmiştir.
Sözleşmenin 22’nci maddesinde, şartname ve Adalet Bakanlığının gelir getirici yerlerin kiralanması konusunda Hazine ve Maliye Bakanlığı ile imzaladığı Protokol, kira sözleşmesinin ekini teşkil eder şeklinde düzenleme yapılmıştır.
Buna göre, kendi adına abonelik yaptıramayan kiracılar ortak tüketim giderlerini, bu gideri karşılayan idare-genel bütçe veya işyurdu- hesabına yatıracaktır. Elektrik, su, doğalgaz, ısıtma, soğutma, havalandırma vb. ortak gider hangi kurum bütçesinden karşılandı ise kiracının gerekli araçları temin ederek güncel tarifelere göre eksiksiz usulüne uygun olarak (süzme sayaç veya pay ölçer ile) hesaplanan kendi payına düşen tutarı aylık olarak o kurum hesabına yatırması gerekmektedir. İdare tarafından ise kurum geliri olan bu tutarların takip ve tahsilinin sağlanması gerekmektedir.
İdare hesabına ortak tüketim giderlerinden sadece elektrik bedellerinin gönderildiği, ısıtma, soğutma, havalandırma, su giderine ilişkin ödeme yapılmadığı, yapılan elektrik bedeli ödemelerinin hangi bütçeden karşılandığına bakılmaksızın İdareye gönderildiği tespit edilmiştir.
Ticari ünitelerin bulunduğu idarelerde ortak giderler, bazı dönemler İdare bütçesinden karşılanıyor iken, aynı ticari ünite ortak gideri bazı dönemlerde de genel bütçe ödenekleri ile karşılanabilmektedir. İdarenin elinde hangi dönem hangi ünitelerin ortak giderlerinin kiracı tarafından yatırılacağına dair bir takip sistemi ve bilgisi bulunmamaktadır. Bu nedenle kurumda kiracılardan tahsil edilmesi gereken ortak gider tüketim bedel tutarı ya da eksik tahsilat tutarı bilgisi yoktur. İdare tarafından sadece hesaba yatırılan elektrik tutarlarının kaydı yapılmaktadır. Ticari ünite tarafından ne kadar ortak katılım bedeli yatırılıyorsa İdare tarafından o kadarı gelir kaydedilmektedir. Ayrıca genel bütçeden karşılanan elektrik bedelleri genel bütçeye aktarılması gerekirken çoğunlukla İdareye yatırılmaktadır. Takip sistemi kurulmaması nedeniyle ticari ünitenin borç tutarı ve buna ilişkin tahsilatının takibi yapılamamaktadır.
İdare, ticari ünitelere ait ortak tüketim bedellerinin tahsil edilerek, ilgili bütçe hesabına yatırılması için tüm birimlere gerekli bilgilendirmenin yapıldığını bildirmiştir.
İdare tarafından ticari ünitelerin, sözleşme hükümlerine uygun olarak İdare bütçesinden karşılanan tutarlardan kendi hisselerine düşen ve Kurum hesabına yatırılması gereken elektrik, su, doğalgaz gibi ortak gider bedellerinin tahsilatı için öncelikli olarak takip sisteminin kurulması ve kontrollerin geliştirilmesi gerekmektedir.