|
ÖZET: Toplanan katı atık gelirlerinin, katı atık hizmetlerinin maliyetlerini karşılamadığı tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, ilçe belediyeleri, evsel katı atık hizmetleri için belirlenen ücretlerin yetersiz olduğunu ve bu hizmetlerin maliyetinin belde halkına yansıtılmadığını göstermektedir. 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun ilgili maddeleri, belediyelerin katı atık bertaraf tesislerini kurma ve işletme yükümlülüğünü vurgulamakta; bu hizmetlerden yararlananların, maliyetleri karşılamakla sorumlu olduğunu belirtmektedir.
Yapılan incelemelerde, belediyenin katı atık hizmetleri için 2024 yılında katlandığı maliyetin 1.645.384,17 TL olduğu, buna karşın evsel katı atık üreticilerinden tahsil edilen toplam gelir olan 330.181,38 TL’nin, maliyetin çok altında kaldığı görülmüştür. Aradaki 1.315.202,79 TL’lik fark, belediyenin diğer gelirlerinden karşılanmıştır. Kamu İdaresi, katı atık bedellerinin 2025 yılında revize edileceğini belirtmiş ancak tarifelerin tam maliyet esasına uygun olduğuna dair kanıt sunmamıştır. Sonuç olarak, mevzuatta belirtilen “kirleten öder” ilkesi gereği, katı atık hizmetleri tarifelerinin tam maliyet esasına göre belirlenmesi ve bu bedelin evsel katı atık üreticilerine yansıtılması zorunludur. |
BULGU: Toplanan Katı Atık Gelirlerinin Katı Atık Hizmetleri İçin Oluşan Maliyeti Karşılamaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Evsel katı atık hizmetleri için belirlenen bedelin yetersiz olduğu, bu hizmetler için katlanılan maliyetin evsel katı atık üreticisi olan belde halkına yansıtılmadığı görülmüştür.
2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 11’inci maddesinde belediyelerin evsel katı atık bertaraf tesislerini kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmekle yükümlü olduğu; bu hizmetten yararlananların ve/veya yararlanacakların, sorumlu yönetimlerin yapacağı yatırım, işletme, bakım, onarım ve ıslah harcamalarına katılmakla yükümlü olduğu; bu hizmetten yararlananlardan, belediye meclisince belirlenecek tarifeye göre katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücreti alınacağı; bu fıkra uyarınca tahsil edilen ücretlerin, katı atıkla ilgili hizmetler dışında kullanılmayacağı, Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik’in 4’üncü maddesinde 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun Mükerrer 44’üncü maddesi hükmü gereği çevre temizlik vergisini de içerecek şekilde evsel katı atık ile ilgili verilen tüm hizmetler karşılığında tam maliyet esaslı tarifeye göre belirlenen toplam sistem maliyetini karşılamak üzere evsel katı atık hizmetlerinden yararlananlar tarafından ödenmesi gereken parasal değerin ücret olduğu; 5’inci maddesinde sürdürülebilir katıatık hizmetlerinin yönetilmesi amacıyla toplam sistem maliyetlerinin tarifelere yansıtılması, tarifelerin kirleten öder ilkesine göre belirlenmesi ve katı atık hizmetlerinden tahsil edilen ücretlerin, katıatık ile ilgili hizmetler dışında kullanılmamasının esas olduğu; 18’inci maddesinde evsel katı atık hizmetleri için ücretlendirme yapılırken tam maliyet ve kirleten öder esaslarının kullanılacağı; 20’nci maddesinde ise evsel katı atık idarelerinin her atık üreticisine sadece aldıkları hizmetlerin maliyetlerini dikkate alarak tarife belirleyeceği; 21’inci maddesinde evsel katı atık idarelerinin evsel katı atık hizmetleri için tahsil edilen ücretlerin evsel katı atık hizmetlerinde kullanılmasını sağlayacak tam maliyet esaslı muhasebe sistemini kurmakla yükümlü olduğu hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemede, İdarenin katı atıkların toplanması, taşınması ve bertarafına yönelik katlandığı maliyetin, evsel katı atık üreticilerinin ödediği katı atık ücreti ve çevre temzilik vergisi toplamının çok üzerinde olduğu görülmüştür. Başka bir ifade ile evsel katı atık üreticilerinden toplanan para, katı atık hizmetlerinin Belediyeye olan maliyetini karşılayamamaktadır. İdareden alınan verilerden 2024 yılında evsel katı atık üreticilerine yaklaşık 102.519,96 TL Çevre Temizlik Vergisi ve 227.661,42 TL katı atık ücreti olmak üzere toplam 330.181,38 TL katı atık hizmetleri karşılığı gelir tahakkuk ettirildiği anlaşılmıştır. Ancak Belediyenin 2024 yılında katı atık hizmetleri için katlandığı maliyet ise 1.645.384,17 TL olmuştur. Aradaki 1.315.202,79 TL fark ise belediyenin diğer gelirlerinden karşılanmıştır.
Kamu İdaresi cevabında, katı atık bedellerinin 04.02.2025 tarih ve 5 sayılı meclis kararı ile revize edilerek maliyet hesabına göre yükseltildiği ifade edilerek bulguya iştirak edilmiştir. Ancak tarifenin tam maliyet esası ve kirleten öder hükmüne uygun belirlendiğine ilişkin kanıtlayıcı belge sunulmamıştır.
Sonuç olarak, mevzuatta belirtilen kirleten öder hükmü gereği, katı atıkların toplanması taşınması ve bertarafına yönelik yapılan katı atık hizmetleri tarifesinin tam maliyet esasıyla belirlenmesi ve bu bedelin katı atık üreticilerine yansıtılması gerekmektedir.