|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, evsel katı atık hizmetleri için belirlenen ücretlerin, bu hizmetlerin maliyetlerini karşılamadığını ortaya koymuştur. İncelemeler, belediyenin katı atık toplama, taşıma ve bertaraf işlemleri için harcadığı maliyetin, evsel katı atık üreticilerinden tahsil edilen ücretlerin ve çevre temizlik vergisinin toplamından oldukça yüksek olduğunu göstermektedir. 2024 yılı itibarıyla, evsel katı atık üreticilerinden 28.203.712,37 TL gelir elde edilirken, belediyenin bu hizmetler için katlandığı maliyet 75.996.991,63 TL olarak belirlenmiştir. Aradaki 47.793.279,26 TL fark, belediyenin diğer gelirleriyle kapatılmıştır.
Belediye, katı atık bertaraf ücretlerinin maliyetin altında kalması nedeniyle, tahsilatın artırılması ve maliyetle eşitlenmesi için çalışmalar yürütüldüğünü belirtmiştir. Ancak, bu durumu destekleyen herhangi bir belge sunulmamıştır. Mevzuat gereği, kirleten öder ilkesi doğrultusunda katı atık hizmetlerinin tarifelerinin tam maliyet esasına göre belirlenmesi ve bu bedelin evsel katı atık üreticilerine yansıtılması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu durum, sürdürülebilir katı atık yönetimi açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Toplanan Katı Atık Gelirlerinin Katı Atık Hizmetleri İçin Oluşan Maliyeti Karşılamaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Evsel katı atık hizmetleri için belirlenen bedelin yetersiz olduğu, bu hizmetler için katlanılan maliyetin evsel katı atık üreticisi olan belde halkına yansıtılmadığı görülmüştür.
2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 11’inci maddesinde belediyelerin evsel katı atık bertaraf tesislerini kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmekle yükümlü olduğu; bu hizmetten yararlananların ve/veya yararlanacakların, sorumlu yönetimlerin yapacağı yatırım, işletme, bakım, onarım ve ıslah harcamalarına katılmakla yükümlü olduğu; bu hizmetten yararlananlardan, belediye meclisince belirlenecek tarifeye göre katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücreti alınacağı; bu fıkra uyarınca tahsil edilen ücretlerin, katı atıkla ilgili hizmetler dışında kullanılmayacağı; Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik’in 4’üncü maddesinde 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun Mükerrer 44’üncü maddesi hükmü gereği çevre temizlik vergisini de içerecek şekilde evsel katı atık ile ilgili verilen tüm hizmetler karşılığında tam maliyet esaslı tarifeye göre belirlenen toplam sistem maliyetini karşılamak üzere evsel katı atık hizmetlerinden yararlananlar tarafından ödenmesi gereken parasal değerin ücret olduğu; 5’inci maddesinde sürdürülebilir katı atık hizmetlerinin yönetilmesi amacıyla toplam sistem maliyetlerinin tarifelere yansıtılması, tarifelerin kirleten öder ilkesine göre belirlenmesi ve katı atık hizmetlerinden tahsil edilen ücretlerin, katı atık ile ilgili hizmetler dışında kullanılmamasının esas olduğu; 18’inci maddesinde evsel katı atık hizmetleri için ücretlendirme yapılırken tam maliyet ve kirleten öder esaslarının kullanılacağı; 20’nci maddesinde ise evsel katı atık idarelerinin her atık üreticisine sadece aldıkları hizmetlerin maliyetlerini dikkate alarak tarife belirleyeceği; 21’inci maddesinde evsel katı atık idarelerinin evsel katı atık hizmetleri için tahsil edilen ücretlerin evsel katı atık hizmetlerinde kullanılmasını sağlayacak tam maliyet esaslı muhasebe sistemini kurmakla yükümlü olduğu hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemede, İdarenin katı atıkların toplanması, taşınması ve bertarafına yönelik katlandığı maliyetin, evsel katı atık üreticilerinin ödediği katı atık ücreti ve çevre temzilik vergisi toplamının çok üzerinde olduğu görülmüştür. Başka bir ifade ile evsel katı atık üreticilerinden toplanan para, katı atık hizmetlerinin Belediyeye olan maliyetini karşılayamamaktadır. İdareden alınan verilerden 2024 yılında evsel katı atık üreticilerine 6.948.801,90 TL Çevre Temizlik Vergisi, 21.254.910,47 TL katı atık ücreti olmak üzere toplam 28.203.712,37 TL katı atık hizmetleri karşılığı katı atık hizmetleri karşılığı gelir tahakkuk ettirildiği anlaşılmıştır. Ancak Belediyenin 2024 yılında katı atık hizmetleri için katlandığı maliyet ise 75.996.991,63 TL olmuştur. Aradaki 47.793.279,26 TL fark ise belediyenin diğer gelirlerinden karşılanmıştır.
Kamu İdaresi cevabında, Belediye tarafından mesken, ticarethane, sanayi aboneleri ve kamu kurumlarından tahsil edilen katı atık bertaraf ücretinin bu hizmet ile ilgili maliyetin çok altında olması sebebiyle tahsilat toplamının arttırılması ve maliyete eşitlenmesi için çalışmaların başlatıldığı ifade edilerek bulguya iştirak edilmiştir. Ancak kanıtlayıcı belge sunulmamıştır.
Sonuç olarak, mevzuatta belirtilen kirleten öder hükmü gereği, katı atıkların toplanması taşınması ve bertarafına yönelik yapılan katı atık hizmetleri tarifesinin tam maliyet esasıyla belirlenmesi ve bu bedelin katı atık üreticilerine yansıtılması gerekmektedir.