|
ÖZET: Son üç yıl içinde toplu iş sözleşmelerine dayanan yaklaşık 400 dava açılmış ve bu davaların büyük çoğunluğu üniversite aleyhine sonuçlanmıştır. Bu durum, üniversiteye ek mali yükler getirmiştir; zira sonuçlanan davalarda yalnızca esas borç tutarı değil, aynı zamanda vekalet ücretleri, bilirkişi masrafları, icra giderleri ve faiz gibi önemli ek ödemeler de yapılmak zorunda kalınmıştır. Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu gereği, kamu kaynaklarının etkili ve verimli kullanımı için gerekli önlemlerin alınması yükümlülüğü bulunmaktadır. Ancak, üniversite yönetiminin bu konuda yeterli tedbirleri almadığı gözlemlenmiştir.
Özellikle, 4D işçilerin alacaklarıyla ilgili yaşanan tereddütlerde sendika avukatlarının devreye girmesi ve doğrudan yargıya başvurulması, davaların artmasına neden olmuştur. İdari yargıda da 373 alacak ve iptal davası açıldığı, bu davaların bir kısmının uzlaşma yoluyla çözülebileceği düşünülmektedir. 2024 yılı itibarıyla üniversitede çalışan işçilerin yaklaşık %30’u davalık durumdadır. Bu durum, hem üniversite hukuk müşavirliği hem de yargı üzerinde önemli bir iş yükü oluşturmakta ve ek maliyetler doğurmaktadır. Sonuç olarak, işçi ve işveren ilişkilerinden kaynaklanan ihtilafların çözümünde daha etkili önlemlerin alınması gerektiği değerlendirilmektedir. Mevcut durumda, sendika avukatlarının doğrudan yargıya başvurması ve yönetimin tedbir almaması, hem yargı süreçlerini uzatmakta hem de kamu kaynaklarının verimli kullanılmasını engellemektedir. Bu bağlamda, yasal düzenlemelere ihtiyaç duyulmakta ve üniversitenin mali yükümlülüklerini azaltmak için proaktif yaklaşımlar geliştirilmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Toplu İş Sözleşmelerinden Kaynaklanan Dava Sayısının Fazlalığı ve Bu Durumun Üniversiteye İlave Mali Yük Getirmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Son üç (2022-2024) yılda toplu iş sözleşmelerinden kaynaklanan yaklaşık 400 adet alacak davası açıldığı, bu davalardan sonuçlananların tamamına yakınının Üniversite aleyhine sonuçlandığı, bir kısmı önlenebilir olan bu davalar için esas borç tutarına ek olarak önemli tutarlarda vekalet ücreti, bilirkişi ücreti, icra masrafı, faiz ve diğer masraflar ödenmek durumunda kalındığı görülmüştür.
Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 8 inci maddesinde; her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların; kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak kullanılmasından, kayıp ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu oldukları hükme bağlanmıştır.
Büyük bölümü Üniversite Hastanesinde çalışan 4D işçilerin toplu iş sözleşmelerinden kaynaklanan alacaklarıyla ilgili en küçük tereddüt yaşandığında veya nakit yetersizliğinden dolayı kısa süreli gecikme durumlarında, sendika avukatları devreye girerek işçilerin vekaletini aldıkarı ve dava yoluna gittikleri, yönetimin de bu durumu engellemek için her hangi bir tedbir almadığı anlaşılmaktadır. Açılan davaların tamamına yakınının İdare aleyhine sonuçlanmış olması, bu davaların önemli bir kısmının uzlaşma yoluyla önlenebilir olduğunu ortaya koymaktadır.
Aynı şekilde idari yargıda da belirtilen dönemde Üniversite aleyhine farklı konularda toplam 373 adet alacak ve iptal davası açıldığı ve idari yargıda açılan dava sayısının da fazlalığı dikkat çekici olduğu, bu davaların bir kısmının yargıya gidilmeden çözüme kavuşturulmasının mümkün olduğu değerlendirilmektedir.
2024 yılında Üniversitede toplam 1416 işçi çalışmakta olup, neredeyse bu işçilerin %30’u idare ile davalık durumuna düşürülmüştür. Açılan dava sayısının çokluğu nedeniyle; bir taraftan Üniversite Hukuk Müşavirliği ve Yargının iş yükünün önemli düzeyde artmasına, diğer taraftan önlenebilir durumdaki vekalet ücreti, bilirkişi ücreti, icra masrafı, faiz ve benzeri ilave ödemelerin yapılmasına sebep olunarak; kaynakların ekonomik ve verimli kullanımı, kayıp ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınması hususunda yeteri kadar etkili olunamamıştır.
İşçilerin toplu sözleşmeden kaynaklanan alacaklarıyla ilgili yaşadıkları en küçük tereddütte, üyesi oldukları sendika avukatlarından destek alarak doğrudan yargıya gitmeleri ve İdare tarafından da bu konuda her hangi bir tedbir alınmaması nedeniyle, açılan davaların aynı seyirde devam edeceği ve bunun sonucunda; bir tarafta yargının ve Hukuk Müşavirliğinin iş yükünü artırmaya, diğer taraftan Üniversite için önemli bir mali külfet olmaya devam edecektir.
Örnek olması bakımından sonuçlanan işçi alacak davalarından 10 adedi seçilerek, bu davalarla ilgili Üniversitenin yapmış olduğu masraflar aşağıda değerlendirilmiştir.
Tablo 9: Adli Yargıda Sonuçlanan Alacak Davalarıyla İlgili Yapılan Harcamalar
| Sıra No |
MAHKEME | Brüt İşçi Alacağı (TL) | Yargılama Gideri ve Vekalet Ücreti Toplamı (TL) |
İcra Masrafı ve Vekalet Ücreti Toplamı (TL) |
Ödenen Faiz Tutarı (TL) |
Toplam Yargı Gideri (TL) |
Yargı Giderinin Esas Alacağa Oranı (%) |
| Denizli 2. İş Mah. 2022/189 E. 2023/282 K. |
97,81 | 1.848,43 | 1.756,59 | 75,25 | 3.680,27 | 3762,67 | |
| Denizli 1. İş Mah. 2023/61 E. 2023/358 K. |
82.763,61 | 18.945,00 | 15.724,82 | 48.966,96 | 83.636,78 | 101,06 | |
| Denizli 3. İş Mah. 2022/639 E. 2022/968 K. |
20.385,22 | 10.123,88 | 4.955,41 | 12.527,64 | 27.606,93 | 135,43 | |
| Denizli 3. İş Mah. 2022/713 E. 2022/904 K. |
24.014,65 | 8.061,16 | 4.764,28 | 15.517,12 | 28.342,56 | 118,02 | |
| Denizli 2. İş Mah. 2022/267 E. 2022/313 K. |
20.392,73 | 9.508,50 | 4.665,22 | 11.021,98 | 25.195,70 | 123,55 | |
| Denizli 3. İş Mah. 2022/624 E. 2022/891K. | 27.360,57 | 7.922,15 | 6.024,28 | 18.816,86 | 32.763,29 | 119,75 | |
| Denizli 3. İş Mah. 2022/638 E. 2022/967K. | 20.385,22 | 9.909,10 | 4.841,09 | 11.841,17 | 26.591,36 | 130,44 | |
| Denizli 3. İş Mah. 2022/584 E. 2022/846 K. |
20.210,93 | 7.962,39 | 4.556,98 | 14.057,81 | 26.577,18 | 131,50 |
| Denizli 2. İş Mah. 2022/263 E. 2022/321 K. |
20.312,32 | 9.516,90 | 4.691,78 | 11.055,40 | 25.264,08 | 124,38 | |
| Denizli 3. İş Mah. 2022/732 E. 2022/899 K. |
20.210,93 | 7.960,17 | 4.812,82 | 13.653,81 | 26.426,80 | 130,75 | |
| TOPLAM | 256.133,99 | 91.757,68 | 56.793,27 | 157.534,00 | 306.084,95 | 119,50 |
Tablodan da anlaşılacağı üzere, örnek olarak verilen 10 işçiyle ilgili toplam 256.133,99 TL işçi alacağına karşılık 91.757,68 TL yargılama gideri ve vekalet ücreti, 56.793,27 TL icra masrafı ve vekalet ücreti, 157.534,00 TL faiz olmak üzere toplam 306.084,95 TL gider yapılmıştır. Borcun %119’u kadar masraf yapılmıştır.
5018 sayılı Kanun uyarınca, kamu idarelerinin kaynakların etkili, ekonomik ve verimli kullanımı, kaynakların kayıp ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınması hususunda yetki ve sorumlulukları bulunmaktadır. Bu kapsamda, işçi ve işveren ilişkilerinden kaynaklanan her ihtilaflı durumda dava yoluna gidilmemesi için Üniversite tarafından gerekli terbirlerin alınmasına ihtiyaç bulunduğu değerlendirilmektedir.
Diğer yandan, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 28 inci maddesinde var olan “konusu belli bir miktar paranın ödenmesini gerektiren davalarda hükmedilen miktar ile vekalet ücreti ve yargılama giderlerinin tahsili için icraya gidilmeden önce idareye başvuruda bulunma zorunluluğu” adli yargı davaları için de uygulanması hususunda yasal düzenlemeye ihtiyaç olduğu değerlendirilmektedir. Tablodan da görüleceği üzere, toplam 256.133,99 TL tutarındaki işçi alacağı için böyle bir düzenleme yapılmış olsaydı toplam 56.793,27 TL icra masrafı ödenmemiş olacaktı. Üç yılda açılan dava sayısının (400 adet) çokluğu düşünüldüğünde, bu kapsamda yapılacak harcama önemli büyüklüğe ulaşacaktır.
Kamu İdaresi cevabında, toplu iş sözleşmelerinden kaynaklanan davaların kaybedilmesi ve bu davalar için Kurumun yüksek bedeller ödemek durumunda kalması nedeniyle 2024 yılından itibaren işçi ödemelerinde hassasiyet gösteridiği, 2024 yılında açılan davaların büyük bir bölümünün de arabuluculuk aşamasında anlaşma sağlanarak ödeme yoluna gidildiği ifade edilmektedir.
Verilen cevapta, yaşanan olumsuzlukların daha fazla sürdürülmemesi için 2024 yılından itibaren bazı tedbirlerin alındığı ifade edilmekle ise de, atılan bu adım mevcut durumu ortadan kaldırmamaktadır. Ayrıca, gerekli tedbirler alındığı belirtilse de, diğer yıllar gibi 2024 yılında açılan dava saysı aynı şekilde devam etmiştir.
Sonuç itibariyle; işçi ve işveren ilişkilerinden kaynaklanan yükümlülüklerle ilgili ihtilaflı her durumda sendika avukatlarının devreye girerek doğrudan yargıya gidilmesi ve bu konuda Yönetim tarafından her hangi bir tedbir almaması nedeniyle; yargı yerlerinin ve kurum personelinin iş yükünün gereksiz yere artışına, esas borçtan daha fazla yargı masrafı ödenerek bütçeye ilave yük getirilmesine yol açtığı ve bu şekilde kamu idaresi yönetimince kamu kaynaklarının verimli kullanılmadığı, kayıp ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmadığı değerlendirilmiştir.