Toplu Konut İdaresi Başkanlığına Yaptırılan Hizmet Binalarının Mahsuplaşma İşlemlerinin Sonuçlandırılmaması ve Konutların Mahsuplaşma İşlemlerine İlişkin Farkın Muhasebeleştirilmemesi (Sayıştay)

BULGU: Toplu Konut İdaresi Başkanlığına Yaptırılan Hizmet Binalarının Mahsuplaşma İşlemlerinin Sonuçlandırılmaması ve Konutların Mahsuplaşma İşlemlerine İlişkin Farkın Muhasebeleştirilmemesi

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Jandarma Genel Komutanlığı ile Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ) arasında imzalanan protokoller kapsamında yaptırılan hizmet binalarının mahsuplaşma süreçlerinin tamamlanmadığı ve yapımı biten konutların mahsuplaşma işlemlerinden doğan farkın muhasebeleştirilmediği görülmüştür.
A) TOKİ Tarafından Jandarma Genel Komutanlığı Adına Yapılan Hizmet Binalarının Mahsuplaşma İşlemlerinin Sonuçlandırılmaması
Hizmet binalarının mahsuplaşmasına ilişkin olarak ek protokol imzalanmasına rağmen yapımı biten 226 adet hizmet binasının mahsuplaşma sürecinin tamamlanmadığı görülmüştür.
TOKİ ile Jandarma Genel Komutanlığı arasında hizmet binalarının yapım ve devir usullerini belirleyen 12.11.2008 tarihli ana protokol, ana protokole ek 30.10.2010, 01.12.2010, 16.04.2012, 19.06.2013 tarihli ek protokoller ile 09.05.2018 tarihli “Hizmet Binaları Mahsuplaşması Ek Protokolü” imzalanmıştır.
Mahsuplaşmaya ilişkin ilkeler “Hizmet Binaları Mahsuplaşması Ek Protokolü”nün 5’inci maddesinde düzenlenmiştir. Maddede, ilk ara mahsuplaşmanın 31 Aralık 2017 tarihi esas alınarak 15 Haziran 2018 tarihine kadar yapılacağı ve bu tarihten sonraki mahsuplaşmaların her yılın son günü esas alınarak takip eden mart ayının ikinci haftasına kadar yıllık olarak yapılacağı ifade edilmiştir.
İlgili düzenlemeye göre, ilk ara mahsuplaşmanın 15 Haziran 2018 tarihine kadar, bu tarihten sonraki mahsuplaşmaların da her yılın son günü esas alınarak takip eden mart ayının ikinci haftasına kadar yıllık olarak yapılması gerekmektedir.
Konuya ilişkin bilgi ve belgelerin incelenmesinden; mahsuplaşmaya ait düzenlemenin 2018 yılında yapılmasına rağmen yapımı biten ve geçici kabulü yapılan 226 adet hizmet binası için henüz mahsuplaşma işlemlerinin tamamlanmadığı görülmüştür.
Diğer yandan; TOKİ’nin Çevre ve Şehircilik Bakanlığına bağlanmasından sonra sözü edilen ana ve ek protokollerin yerine; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı arasında 20/10/2018 tarihli ve 69849 sayılı “İçişleri Bakanlığına Tahsisli Taşınmazların Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tarafından Değerlendirilmesi Suretiyle İhtiyaç Duyulan Yapı ve Tesislerin Yapımına İlişkin Protokol” düzenlenmiştir.
Şu anda, hizmet binalarının yapımına ilişkin çalışmalar bu protokol kapsamında yürütülmektedir. Dolayısıyla, 12.11.2008 tarihli ana protokol ile eklerinin uygulama alanı kalmamıştır.
Kamu idaresince, bulgu konusu hususun düzeltilmesine ilişkin başvurunun TOKİ’ye yapıldığı ifade edilmiştir.
Bu itibarla; mali tabloların idarenin mali yükümlülükleri ve taşınmazları hakkında tam, doğru ve gerçeğe uygun bilgi vermesi için; mahsuplaşmaya ilişkin Protokol hükmünün yerine getirilerek mahsuplaşma işlemlerinin tamamlanması ve sonuçlarının muhasebe kayıtlarına yansıtılması gerekmektedir.
B) Yapımı Tamamlanan Konutların Mahsuplaşma İşlemleri Sonucunda Ortaya Çıkan Farkın Muhasebeleştirilmemesi
Geçici ve kesin kabulleri yapılan konutların mahsuplaşılması sonucunda Komutanlık aleyhine oluşan henüz ödenmemiş farkın muhasebe kayıtlarına alınmadığı görülmüştür.
5018 sayılı Kanun’un 49’uncu maddesinin ilk iki fıkrasında;
“Muhasebe sistemi; karar, kontrol ve hesap verme süreçlerinin etkili çalışmasını sağlayacak ve malî raporların düzenlenmesi ile kesin hesabın çıkarılmasına temel olacak şekilde kurulur ve yürütülür.
Kamu hesapları, kamu idarelerinin gelir, gider ve varlıkları ile malî sonuç doğuran ve öz kaynağın artmasına veya azalmasına neden olan her türlü işlemlerle garantilerin ve yükümlülüklerin belirlenmiş bir düzen içinde hesaplara kaydedilerek, yönetim ve denetim yetkilileriyle kamuoyuna gerekli bilgilerin sağlanması amacıyla tutulur.” denilmektedir.
Çerçeve hesap planı ile düzenlenecek mali raporların şekil, süre ve türleri Kanun’un 49 ve 80’inci maddelerine dayanılarak yürürlüğe konulan Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği ile belirlenmiştir.
Bu düzenlemelere göre; kamu idaresinin yürütmüş olduğu muhasebe sistemi; tahakkuk esaslı olmalı, mali yıl esasına göre tutulmalı ve kamu idaresinin bütün varlık ve yükümlülükleri, gelir ve giderleri ile garantileri gibi tüm mali işlemlerini kapsamalıdır.
Diğer yandan; konutların mahsuplaşmasına ilişkin usul ve esaslar, 09/05/2018 tarihli “Konut Mahsuplaşması Ek Protokolü”nde düzenlenmiştir. Protokolün 5’inci maddesinde; ilk ara mahsuplaşmanın 31 Aralık 2017 tarihi esas alınarak 15 Haziran 2018 tarihine kadar yapılacağı ve bu tarihten sonraki mahsuplaşmaların her yılın son günü esas alınarak takip eden mart ayının ikinci haftasına kadar yıllık olarak yapılacağı ifade edilmiştir.
Anılan düzenlemelere göre, konut mahsuplaşması nedeniyle kurum aleyhine oluşmuş borcun, muhasebe sistemi içerisine alınarak mahsuplaşma sürecinin tamamlanması gerekmektedir.
Uygulamada, “Konut Mahsuplaşması Ek Protokolü” uyarınca yapılan mahsuplaşma sonucunda Komutanlık aleyhine oluşan 3.316.877,12 TL tutarındaki borcun, muhasebe kaydının yapılmadığı ve mali tablolara yansıtılmadığı görülmüştür.
Mutabakat sonucunda kayıt altına alınmış borcun, muhasebe kaydı oluşturulmadan mali sistemin dışında takip edilmesi, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nde belirtilen temel muhasebe ilkelerine aykırı düşmektedir.
Bu durum, İdarenin mali yükümlülüklerinin mali tablolarda eksik görünmesine neden olmuştur.
Kamu idaresince bulgu konusu hususa ilişkin tutar teyit edilmekle birlikte düzeltmeye ilişkin herhangi bir değerlendirmede bulunulmamıştır.
Kuruma ait borçların muhasebe sistemine tam ve doğru şekilde yansıtılması için, henüz ödemesi yapılmamış toplam 3.316.877,12 TL tutarındaki borcun muhasebe sistemi içerisinde kayıt altına alınarak mali tablolarda raporlanması ve izlenmesi sağlanmalıdır.