|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, il belediyesinin toplu ulaşım destek ödemelerini belirleyecek bir ölçüt bulunmamaktadır. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15. maddesi, belediyelerin toplu taşıma hizmetlerinden yararlananlara gelir desteği sağlama yetkisini tanımaktadır. Ancak, Belediye Meclisi’nin 09.02.2022 tarihli kararında, bu desteklerin hangi kriterlere göre belirleneceği konusunda yeterli bir değerlendirme yapılmamıştır.
Meclis Plan ve Bütçe ile Çevre Sağlık ve Ulaşım Komisyonları’nın raporlarında, 65 yaş ve üzeri ile %40 ve üzeri engelli bireylerin toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz yararlanması gerektiği belirtilmiştir. Ancak, bu ücretsiz kullanım için gerekli olan gelir desteği hesaplamasında nesnel bir temel oluşturulmamıştır. Kamu idaresinin açıklamalarında, ücretsiz biniş hakkına sahip kişilere sınırlandırma getirilmesinin mümkün olmadığı ifade edilmiştir. Bununla birlikte, günlük makul biniş sayısının aşılması durumunda gelir desteği sağlanmaması gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, toplu taşıma gelir desteğinin belirlenmesinde nüfus, hattın uzunluğu ve kullanıcı sayısı gibi kriterlerin dikkate alınarak nesnel bir hesaplama yapılması gerekmektedir. Bu yaklaşım, hem toplu taşıma esnafına destek sağlamak hem de kaynakların etkin kullanımını sağlamak açısından önem taşımaktadır. |
BULGU: Toplu Ulaşım Desteğini Belirlemeye İlişkin Ölçütün Bulunmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Toplu ulaşım destek ödemesini belirlemeye ilişkin ölçütün bulunmadığı görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinin son fıkrasında, belediyelerin, kendisinden izin veya ruhsat almak ya da hat kiralamak suretiyle çalışan ve toplu taşıma hizmeti yürüten gerçek ve tüzel kişilere; nüfus, hattın uzunluğu ve hattı kullanan sayısı kriterlerini esas alarak tespit edeceği hatlardaki toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz veya indirimli olarak yararlananlara ilişkin gelir desteği ödemesi yapabileceği hükmü yer almaktadır.
Belediye Meclisinin 09.02.2022 tarihli ve 39 sayılı kararında “4736 ve 25.12.2021 tarih ve 31700 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7349 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesiyle 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15’inci maddesine eklenen düzenlemeye istinaden Türk vatandaşı olan 65 yaş ve üzeri kişiler ile engelliler için sağlık kurulu raporu ile %40 ve üzerinde engelli olduğunu belgeleyen Türk vatandaşlarının kendileri, ağır engellilerin ise birlikte birden fazla olmamak üzere beraber seyahat ettikleri refakatçileri toplu taşımayı ücretsiz kullanmalarına, bu ücretsiz kullanım için Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’nın toplu taşıma desteği olan tutar düşüldükten sonra kalan tutarın indirimli tarife üzerinden Belediye tarafından ödenmesi yolu ile toplu taşıma esnafına gelir desteği verilmesine” denilmektedir. Meclis Plan ve Bütçe Komisyonu ile Meclis Çevre Sağlık ve Ulaşım Komisyonu’nun aynı nitelikteki raporlarında ise “Bu düzenlemeye istinaden Türk vatandaşı olan 65 yaş ve üzeri kişiler ile engelliler için sağlık kurulu raporu ile %40 ve üzerinde engelli olduğunu belgeleyen Türk vatandaşlarının kendileri, ağır engellilerin ise birlikte birden fazla olmamak üzere beraber seyahat ettikleri refakatçileri Toplu Taşımayı ücretsiz kullanmaları, bu ücretsiz kullanım için Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının Toplu Taşıma desteği olan tutar düşüldükten sonra kalan tutarın indirimli tarife üzerinden Belediyemiz tarafından ödenmesi yolu ile Toplu Taşıma esnafımıza gelir desteği verilmesi komisyonumuzca uygun görülmüştür.” ifadeleri yer almaktadır.
Yapılan incelemede gerek komisyonların gerekse de meclisin kararında nüfus, hattın uzunluğu ve hattı kullanan sayısı kriterlerini esas alınarak hangi hatlarda toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz veya indirimli olarak yararlananlara gelir desteği ödemesi yapabileceğine ilişkin bir değerlendirme bulunmadığı tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında, 5393 sayılı Kanun’un 15’inci maddesinin son fıkrası ile Belediye Meclisinin 09.02.2022 tarih ve 39 sayılı kararından bahsedilerek, kanunen ücretiz biniş hakkı olan kişilerin şehir içi toplu taşımada gün içerisinde binişlerde sınırlandırma kararı alan bazı belediyelerin almış olduğu kararların İdare Mahkemelerince iptal edildiği, bundan dolayı ücretsiz biniş hakkı olan kişilere sınırlandırma getirilmesinin mümkün olmadığı, Kanun ve Belediye Meclisinin almış olduğu karar gereğince ücretsiz binişlerin biniş sayıları ve indirimli ücret kriteriyle hesaplama yapılarak Bakanlığın toplu taşıma desteği olan tutar düşüldükten sonra gelir desteği ödendiği ifade edilmiştir. Yukarıda binişe sınırlamadan söz edilmemiş, aksine günlük makul biniş kadarına gelir desteği yapılması, belirlenen bu biniş üzerindekilere ise gelir desteği yapılmaması uygun bir yöntem olacağı değerlendirilmiştir. Gerek komisyon kararlarında ve gerekse de meclis kararında gelir desteği ücreti belirlenir iken, nesnel ve makul bir temele dayanan hesaplamanın yapılmadığı anlaşılmıştır. Gelir desteği ücretinde hangi ölçütün esas alındığı tespit edilememiştir.
Kamu İdaresi tarafından toplu taşımaya ilişkin gelir desteğinin nüfus, hattın uzunluğu ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak nesnel ve makul bir temele dayanan hesaplamanın yapılarak belirlenmesi ve günlük makul binişin üzerinde yapılan binişlere gelir desteği yapılmaması gerekmektedir.