|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, toplu ulaşım gelir desteğinin verilmesi için gerekli ölçütlerin belirlenmediği tespit edilmiştir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15. maddesine eklenen düzenleme, belediyelere toplu taşıma hizmeti sunan gerçek ve tüzel kişilere, nüfus, hattın uzunluğu ve hattı kullanan sayısı gibi kriterlere dayanarak gelir desteği sağlama yetkisi vermektedir. Ancak, Düzce Belediyesi Meclisi, 04.08.2022 tarihli kararıyla yalnızca destek verilmesine karar vermiş, bu desteğin hangi hatlar için ve hangi hesaplama yöntemleriyle sağlanacağına dair bir değerlendirme yapmamıştır.
İncelemeler sonucunda, Gelir Desteği Belirleme Komisyonu tarafından, Düzce Ulaşım AŞ’nin tüm hatları için belirli bir hesaplama yöntemi ile destek ödemesi yapılmasına karar verilmiştir. Ancak, bu uygulama, 5393 sayılı Kanun’un amacına aykırı olarak, yasal çerçevede belirlenmiş kriterler göz önünde bulundurulmadan gerçekleştirilmiştir. Belediye, bu bulguyu kabul ederek, toplu ulaşım gelir desteği oranlarının belirlenmesi için Belediye Meclisi’ne başvurulacağını bildirmiştir. Sonuç olarak, toplu ulaşım gelir desteği verilirken, yasal düzenlemeye uygun olarak nüfus, hattın uzunluğu ve hattı kullanan sayısı gibi kriterlerin dikkate alınması ve bu kriterlerin Belediye Meclisi kararıyla belirlenmesi gerekmektedir. |
BULGU: Toplu Ulaşım Gelir Desteğinin Verilmesine İlişkin Belirlenmiş Ölçütün Bulunmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Toplu taşıma hizmeti yürüten Belediye şirketine toplu ulaşım destek ödemesinin hangi ölçütler esas alınarak yapılacağının Belediye Meclisince belirlenmediği görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesine 22.12.2021 tarihli ve 7349 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesi ile eklenen fıkrada “Belediyeler, kendisinden izin veya ruhsat almak ya da hat kiralamak suretiyle çalışan ve toplu taşıma hizmeti yürüten gerçek ve tüzel kişilere; nüfus, hattının uzunluğu ve hattı kullanan sayısı kriterlerini esas alarak tespit edeceği hatlardaki toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz veya indirimli olarak yararlananlara ilişkin gelir desteği ödemesi yapabilir.” hükmüne yer verilmiştir.
5393 sayılı Kanun’a getirilen bu düzenleme üzerine Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğünün 25.12.2021 tarihinde internet sayfasında yaptığı bildirimde, 7349 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 9 uncu ve 10 uncu maddeleri ile 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’nda değişiklik yapıldığı, yapılan düzenleme ile tüm belediyelerin, kendisinden izin veya ruhsat almak ya da hat kiralamak suretiyle çalışan ve toplu taşıma hizmeti yürüten gerçek ve tüzel kişilere; nüfus, hattının uzunluğu ve hattı kullanan sayısı kriterlerini esas alarak tespit edeceği hatlardaki toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz veya indirimli olarak yararlananlara ilişkin gelir desteği ödemesi yapabilmesine imkân tanındığı ve uygulamanın, buna ilişkin esaslarının Kanun’da gösterildiği şekilde belirlenerek belediye meclisi kararıyla tespit edilmesini müteakip tüm belediyelerce yürütülmesinin mümkün olduğu ifade edilmiştir.
Yapılan incelemede; Belediye Meclisinin 04.08.2022 tarihli ve 262 sayılı Kararı ile toplu ulaşım hizmeti sunan Düzce Ulaşım AŞ’ye 25.12.2021 tarihli ve 31700 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 7349 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesine istinaden 25.12.2021’den itibaren gelir desteği verilmesi kabul edilmiştir.
Belediye Meclis kararında sadece gelir desteğinin verilmesi kararı alınmış, Kanun’da belirtildiği üzere nüfus, hattının uzunluğu ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak hangi hatlar için ve hangi hesaplama yöntemi ile toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz veya indirimli olarak yararlanılacaklar için gelir desteğinde bulunulacağına ilişkin bir değerlendirmede bulunulmamıştır.
Yapılan incelemede, Başkanlığın talimatı ile oluşturulan Gelir Desteği Belirleme Komisyonu tarafından, Düzce Ulaşım AŞ’nin tüm hatlarını kapsamak üzere serbest binişler için serbest biniş sayısının tam biniş ücreti ile çarpımının hesaplanarak %100’ünün, indirimli binişler için ise indirimli biniş tutarının tam biniş tutarı farkı ile indirimli biniş sayısının çarpımının hesaplanarak %100’ünün ödenmesi şeklinde belirlenmesine ilişkin bir karar alındığı ve buna göre biniş sayıları üzerinden ödenecek tutarın, tutanağa bağlandığı tespit edilmiştir.
5393 sayılı Kanun’a eklenen madde ile belediyelerin, toplu taşıma hizmeti yürüten gerçek ve tüzel kişilere, ücretsiz veya indirimli yararlanma karşılığında belirli kriterler gözetilerek gelir desteği yapabilmesi amaçlandığından ve bu kapsamdaki uygulamanın da Belediyenin karar verme organı olan Belediye Meclisi tarafından belirlenen hususlar çerçevesinde yürütülmesi gerektiğinden bir Komisyon marifetiyle üstelik yasal düzenlemenin amacına uymayan tüm hatları kapsayacak şekilde yürütülmesi 5393 sayılı Kanun’a aykırılık teşkil etmektedir.
Belediye cevabında, bulgu konusu tespit kabul edilmiş ve toplu ulaşım gelir desteği verilmesi ve verilecek oranın belirlenmesi için Belediye Meclisine yazılacağı bildirilmiştir.
Sonuç olarak, toplu ulaşım gelir desteği verilirken nüfus, hattının uzunluğu ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınmak suretiyle hangi hatlarda, kimlere ve hangi hesaplama yöntemi ile ne tutarda ödeme yapılacağı hususlarının yasal düzenlemenin amacına uygun şekilde belirlenmesi ve bu belirlemenin de Belediye Meclis kararı ile yapılması gerekmektedir.