|
ÖZET: Edirne’deki toplu ulaşım sistemi, çeşitli eksiklikler barındırmaktadır. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporu’na göre, “M” plakalı özel otobüslerin süresiz olarak verilmesi, elektronik ücret toplama sisteminde (Kentkart) yaşanan sorunlar ve toplu taşıma araçlarına yönelik eksiklikler dikkat çekmektedir. 5393 sayılı Belediye Kanunu çerçevesinde, belediyeler ulaşım hizmetlerini sağlamakla yükümlüdür. Ancak, mevcut sistemdeki uygulamalar, bu yükümlülüklerin yeterince yerine getirilmediğini göstermektedir.
Edirne’deki toplu ulaşım, özel sektör tarafından yürütülmekte ve belediye mülkiyetinde araç bulunmamaktadır. 1960’lı yıllardan bu yana devam eden bu sistemde, plaka tahdidi ve denetim eksiklikleri, toplu taşımacılığın etkinliğini azaltmaktadır. 2010 yılında kurulan Edirne Toplu Ulaşım Sistemi (ETUS) ile kooperatifler bir araya getirilmiş olsa da, sistemin işleyişinde yaşanan sorunlar, halkın ulaşım hizmetlerinden yeterince faydalanmasını engellemektedir. Denetim eksiklikleri, toplu ulaşım hizmetinin kalitesini olumsuz etkilemekte ve yolcu memnuniyetini düşürmektedir. Sayıştay raporlarında belirtilen sorunların çözülmesi için belediyenin etkin bir denetim mekanizması oluşturması ve gerekli tedbirleri alması gerekmektedir. Bu eksikliklerin giderilmesi, toplu ulaşım sisteminin daha verimli ve etkili bir şekilde işlemesini sağlayacaktır. |
BULGU: Toplu Ulaşım Hizmetinin Yaptırılmasına İlişkin Sistemin Bazı Eksiklikler İçermesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Toplu ulaşım sisteminin yapısında, bu hizmetin verilmesinde ve Belediyenin bu alandaki uygulamalarında; toplu ulaşım amaçlı faaliyet gösteren “M” plakalı özel otobüslerin plakalarının süresiz olarak verildiği, elektronik ücret toplama sistemi (Kentkart) konusunda eksikliklerin olduğu ve toplu taşıma sistemi içerisindeki araçlara yönelik bazı eksikliklerin bulunduğu görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesine göre belediyeler, diğer görevleri yanında imar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı hizmetlerini yapmak ya da yaptırmakla görevlidir.
Belediyenin yetkileri ve imtiyazlarını düzenleyen 15’inci maddeye göre de toplu taşımaya ilişkin aşağıda sayılan konularda yetkilidir:
0 Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla her türlü faaliyet ve girişimde bulunmak,
0 Toplu taşıma yapmak, bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek,
0 Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmekle yetkilidir.
Belediyeler, Belediye Kanunu’nun aynı maddesine göre toplu taşımaya ilişkin hizmetleri Danıştayın görüşü ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının kararıyla süresi kırk dokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebilir; toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirebileceği gibi toplu taşıma hatlarını kiraya verme veya 67’nci maddedeki esaslara göre hizmet satın alma yoluyla yerine getirebilir.
Ayrıca Belediye Kanunu’nun “Uygulanmayacak hükümler” başlıklı 84’üncü maddesinde; “Bu Kanunla, belediyenin sorumlu ve yetkili kılındığı görev ve hizmetlerle sınırlı olarak … 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda bu Kanun hükümlerine aykırılık bulunması durumunda bu Kanun hükümleri uygulanır.” ifadelerine yer verilmiştir.
Edirne şehir merkezinde toplu ulaşım hizmeti yapısına bakıldığında aşağıda açıklanan gelişmelere göre sistemin şekillendiği görülmüştür:
1960’lı yıllarda mahallelerden kent merkezine olmak üzere başlayan ve halen “M” plakalı ticari araçlarla devam eden taşımacılık özel sektör eliyle gerçekleşmektedir. Bu hizmette kullanılan toplu taşıma araçlarının hiçbiri Belediye mülkiyetinde olmadığı gibi bu araçlarda da Belediye personeli çalışmamaktadır.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 12’nci maddesi ile İl ve İlçe Trafik Komisyonlarına verilen “3. Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek” yetkisi çerçevesinde, şehir merkezinde yolcu taşımacılığında ticari aracı bulunan şoför esnafının durak ve hat haklarına ilişkin düzenlemeler Edirne Valiliği İl Trafik Komisyonunca belirlenmiştir.
1976 yılından 2005 yılına kadar geçen süre içinde 30’u aşkın İl Trafik Komisyon Kararı ile toplu ulaşım hizmeti yapan kooperatifler, çalışacak araç sayıları ve çalışma hatları gibi temel hususlar belirlenerek toplu ulaşım sistemi bu kararlar paralelinde alınan meclis kararları doğrultusunda şekillenmiştir.
Bu çerçevede alınan 15.01.1998 tarih ve 1998/01 sayılı Edirne Valiliği İl Trafik Komisyon Kararı’yla; vatandaşların, güvenli ve düzenli bir şekilde ulaşım ihtiyacını karşılamak üzere toplu taşımacılığın geliştirilmesi, ticari araç, taksi, durak ve minibüs hattı karaborsacılığının ve korsan taksiciliğin önlenmesi, ticari araçların takip denetim ve disipline edilmesi, fiilen çalışmakta olan şoför esnafının haklarının korunması gerekçelerine dayanılarak toplu ulaşımda çalışacak hatlı otobüs sayısının toplam 236 (iki yüz otuz altı) olarak sınırlandırılması ve ticari plaka tahdidi uygulanmasına karar verilmiştir.
Aynı tarih ve sayılı karar ile “T” ve “M” plaka sahibi şoför esnafının herhangi bir süreye bağlı olmaksızın durak ve hat hakları kazanılmış yani müktesep hak olarak kabul edilmiştir. Toplu taşıma hakkı verilen ve 236 (sonradan ikisi iptal edilen) olarak sayılarına tahdit getirilen taşımacılara Edirne Valiliği İl Trafik Komisyon Başkanlığınca durak (yani plaka hakkı- imtiyazı) ve hat hakları verilirken 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre herhangi bir ihale yapılmamış, geçmişten gelen taşıma hakkı çerçevesinde konu ele alınarak karara bağlanmıştır.
Tüm bu gelişmeler sonucunda; halen şehir merkezinde toplu taşıma hizmeti kooperatifler altında toplanan şahıslara ait “M” plakalı 234 adet ve 26 kişilik küçük otobüslerle gerçekleştirilmektedir.
2010 yılında kabul edilen Edirne İli Toplu Taşıma Projesi kapsamında 11.11.2010 tarih ve 2010-305/700 sayılı Belediye Meclisi Kararı’yla Edirne Toplu Ulaşım Sistemi (ETUS) yapılanmasına geçilmiş ve 7 ayrı kooperatif bünyesinde gerçekleşen bu hizmet tek kooperatif şemsiyesi altında birleşerek merkezi bir toplu taşıma sistemine geçilmiştir. 11.11.2010 tarihinde alınan diğer kararlar ile de ETUS’a katılacak tahditli “M” plakalı araçların çalışacağı toplu taşıma hatları belirlenmiştir,
Ayrıca, Edirne Belediye Meclisinin aynı tarihteki oturumunda aldığı 2010/316-711 sayılı Kararı’yla elektronik ücret toplama sistemine geçilmiştir. Bu sistem halen taşımacılar ile elektronik ücret toplama sistemleri kuran ve işleten firma arasında yapılan sözleşme çerçevesinde yürütülmektedir.
Bunun dışında, toplu taşımaya ait bütün gelir ve gider unsurlarını içeren mali sistem ETUS bünyesinde faaliyet gösteren kooperatif ile elektronik ücret toplama sistemi ihalesini alan firma tarafından yürütülmektedir.
Toplu ulaşıma ilişkin temel görevler Belediye bünyesinde yer alan Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü (Toplu Ulaşım Yönetim Birimi) tarafından yerine getirilmektedir. Toplu ulaşım hizmetlerini yapmak veya yaptırmak, “T” plakalı ticari taksiler, “M” plakalı ticari araçlar, “S” plakalı servis araçlar ile “J” plakalı köy araçlarının denetim ve kontrollerini yapmak, güzergâh belgesi ile çalışma ruhsatı düzenlemek gibi görevler bu Müdürlüğe verilmiştir.
Özetle, Edirne merkezindeki toplu ulaşım sistemi 3 aktörlü bir yapıdadır:
0 Taşıma hizmetini yapan ve kooperatif altında örgütlü 234 adet otobüs işletmecisi,
0 Elektronik ücret toplama sistemini bilişim temelinde yöneten ve Kentkart, kredi kartı gibi araçlarla sistemin parasal kısmını organize eden Firma,
0 ETUS sistemi üzerinden toplu taşıma sistemi üzerinde gözetim görevini yapan ve hukuken ücretsiz ve indirimli kullanımdan kaynaklanan gelir kaybını destekleyen Edirne Belediyesi.
Yukarıda açıklanan Edirne toplu ulaşım sistemine yönelik detaylı incelemeler neticesinde aşağıdaki eksiklikler tespit edilmiştir:
Toplu Ulaşım Amaçlı Faaliyet Gösteren “M” Plakalı Otobüslerin Plakalarının İhalesiz ve Süresiz Olarak Verilmesi
İl sınırları içerisinde toplu ulaşım amaçlı faaliyet gösteren “M” plakalı otobüslerin plakalarının İl Trafik Komisyonu kararlarına istinaden ihalesiz ve süresiz olarak verildiği görülmüştür.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 12’nci maddesi hükümlerine göre kurulan il trafik komisyonlarınca plaka tahdidi kararı alınan illerde ulaşım ihtiyacını karşılamak üzere toplu taşımacılığın geliştirilmesi, plaka karaborsacılığının ve korsan taksiciliğin önlenmesi, fiilen çalışmakta olan şoför esnafının haklarının korunması maksadıyla taksi, dolmuş, minibüslere verilecek ticari plakaların sayısı, verilme usul ve esaslarını tespit etmek üzere çıkarılan 03.05.1986 tarih ve 86/10553 sayılı Ticari Plakaların Verilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Karar’ın 3’üncü maddesinde; şoförlük mesleğini geçim kaynağı olarak seçerek sürekli olarak icra eden, şoförler derneğine üye olup en az iki yıldan beri ilde ikamet eden kişilere ticari plaka verilebileceği ve bu kişilerin de plaka devirlerini ancak benzer şartları taşıyanlara yapabilecekleri, aynı Karar’ın 5’inci maddesinde ise; trafik komisyonunca tespit edilecek sayıda ticari plakanın, tahmin edilen bedelinin %80’ine tekabül eden muhammen bedel ve kapalı teklif usulü ile kamuoyuna duyurularak verilebileceği belirlenmiştir.
Bu Karar gereği, ticari plakaların kapalı teklif usulü ile Karar’da belirtilen şartlar dikkate alınarak, Trafik Komisyonunun tespit edeceği esaslara göre verilmesi gerekmektedir.
Belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işleri için tabi olduğu 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Kiralarda sözleşme süresi” başlıklı 64’üncü maddesinde; “Kiraya verilecek taşınır ve taşınmaz malların kira süresi, on yıldan çok olamaz. Üç yıldan fazla süre ile kiraya verme işlerinde, önceden Maliye Bakanlığından izin alınması şarttır. Özel İdare ve belediyeler için kendi özel kanunları uygulanır. Üç yıldan fazla süre ile kiraya verme işlerinde, kira bedeli her yıl şartname ve sözleşmesindeki esaslara göre yeniden tespit edilir.” denilmektedir.
Danıştay 13’üncü Dairesinin çeşitli karalarında (Esas No: 2018/899-Karar No: 2018/1427 vb.) özetle;
0 Toplu taşıma hizmetlerinin ihalesinin Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre yapılması gerektiği,
0 Toplu taşıma hizmetlerinin imtiyaz, kiralama, ruhsat veya hizmet satın alma usullerinden biri ile üçüncü kişilere ihale yoluyla gördürülebilmesinin gerektiği, bu yöntemlerin her birinde mutlak olarak belirli bir sürenin öngörülmüş olmasının zorunlu olduğu ve Devlet İhale Kanunu’nda öngörülen sürelerden daha uzun bir sürenin öngörülmesi ya da hiçbir şekilde süre öngörülmemesi durumlarında bu durumun hukuka aykırılık oluşturacağı,
0 Toplu taşıma hatlarının işletme ve işlettirme imtiyazına sahip olan belediyelere imtiyaz bedeli veya kira ücreti ödemeden, herhangi bir ihale veya sözleşme yapmadan il trafik komisyonlarının verdiği kararların kazanılmış hak oluşturmayacağı hususları yer almaktadır.
Özetle; 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile şoförlük mesleğini geçim kaynağı olarak seçerek sürekli olarak icra eden kişilere en fazla 10 yıllık süre ile, süre belirtilerek verilmesi gereken ve devir şartları da aynı olan ticari plakalarda yetki ve sorumluluk Belediyeye aittir.
Yapılan incelemede; Edirne İl sınırlarında toplam 234 adet özel şahsa ait otobüsün toplu ulaşımda kullanılmak üzere tahditli plakaya sahip olduğu, “M” plakaya sahip bu hakkın satış ya da miras yolu ile de başka şahıslara devredilebildiği ve adeta süresiz bir hak olarak kullanıldığı, bugüne kadar daha önce alınmış izin ve kararlara istinaden faaliyet gösteren bu imtiyazın 2886 sayılı Kanun’a göre ihale kapsamında değerlendirilmediği görülmüştür.
Yukarıdaki tespitlere ilişkin Kamu İdaresi cevabında, İl Trafik Komisyon Kararlarıyla verilmiş müktesep toplu taşımacılık hat ve hakları (imtiyazları) gözetilerek ruhsat vermek suretiyle taşıma hizmetinin yeni araç girişi olmadan devam ettiğini belirtmiştir. Ancak bu konudakim İl Trafik Komisyon Kararları sonrasındaki hukuki gelişmelere yönelik açıklamada bulunmamıştır.
Elektronik Ücret Toplama Sistemi (Kentkart) Konusunda Eksikliklerin Olması
Edirne toplu ulaşım sisteminin en önemli aktörlerinden birisi Kentkart’dır. Bu hizmet bir firma aracılığı ile yerine getirilmektedir. Firma taşıma hizmetini veren Kooperatif ile yaptığı sözleşme çerçevesinde hizmet vermekte ve Belediye ile bu anlamda hukuki hiçbir bağı bulunmamaktadır. Oysa toplu taşıma hizmetinin mali ve veri tarafındaki en önemli aktör bahsi geçen Kentkart sistemini yöneten firmadır. Tüm taşıma verisi en detay düzeyde bu firma tarafından kullanılan programlar tarafından işlenmektedir. Bunun yanında halka ücret karşılığı sunulan Kentkart ve kredi kartı ile yapılan kullanımlar da bu sistem içinde yer almaktadır.
Özetle toplu taşıma işinin parasal yönü de Kentkart bünyesindedir.
Bu konuda yapılan inceleme neticesinde; Belediye sınırları içerisinde halka hitap eden böylesine önemli bir hizmeti ifa edecek firmanın gerek seçiminde gerekse vereceği hizmet sürecinde Belediyenin herhangi bir rolünün olmadığı tespit edilmiştir.
Yukarıdaki tespitlere ilişkin Kamu İdaresi cevabında, Belediye ile taşımacı kooperatif ve Kentkart sistemini yürüten Şirket arasında Bilgi Paylaşım Protokolü imzalandığı ifade edilmiştir. Bu protokol bulguda bahsi geçen eksikliği giderici bir sözleşme olmayıp Kooperatifçe ihale edilen işe yönelik Belediyenin veri alımı ile sınırlı bir protokoldür.
ETUS Katılım Sözleşmesini imzalamayan taşımacıların olması
ETUS merkezli taşımacılık, temelde ETUS katılım sözleşmesi çerçevesinde icra edilmektedir. Bu konunun incelenmesi neticesinde, kooperatif bünyesinde olup taşıma hizmeti verme yükümlülüğü olan iki araç sahibinin sözleşme imzalamadığı görülmüş, bu tespite ilişkin Kamu İdaresi herhangi bir yanıt vermemiştir.
Dolayısı ile toplu taşıma hizmeti konusunun hukuki altyapısını oluşturan sözleşme hükümleri bu taşıyıcılar için bağlayıcı olmamaktadır. Sözleşme imzalamayıp ETUS bünyesinde faaliyet gösteren taşıyıcıların durumlarının değerlendirilerek gerekli tedbirlerin alınması gerekmektedir.
Toplu Taşıma Sistemindeki Araç ve Araç Hareketlerine Yönelik Önemli Eksikliklerin Bulunması
ETUS ile Kentkart verilerinin incelenmesi ve saha çalışmaları neticesinde; toplu taşıma yetkisi almış ve kamu hizmeti yükümlülüğü bulunan “M” plakalı araç sahiplerinin bir kısmının bu yükümlülüklerinden çeşitli sebeplerle imtina ettikleri görülmüştür.
Yapılan incelemede;
0 2024 yılı içerisindeki araç hareketlerine bakıldığında 234 araç kapasitesine rağmen bazı günler ve hafta sonları kooperatif tarafından az sayıda aracın hizmete sokulduğu, bazı günler ise 234 araçtan sadece 70-80 arası araç çalıştırıldığı anlaşılmıştır. Bu durumun Belediye tarafından görülerek engellenmediği ve asgari araç sayısının belirlenerek bu alanın düzenlenmediği görülmüştür. Kooperatifin inisiyatifine bırakılan bu alan maliyet gerekçesi ile Edirne halkının mağduriyetine neden olmaktadır.
0 2 araç sahibi ileri sürdükleri sağlık ve çeşitli gerekçelerle, 5 araç engelli erişimine uygun olmaması nedeni ile 2 araç da model eskiliği nedeni ile olmak üzere toplam 9 araç taşımacılık faaliyetini 2023 yılından bu yana yerine getirmemektedir.
0 Kamu hizmeti gereği model değişikliği gereken araçlarda değişimlerin zamanında yapılmadığı, toplu taşımada çalışan araçların çalışma üst yaş sınırının 10 yıl iken Meclis Kararı ile 15 yıla çıkarıldığı, 32 aracın ise 2024 sonu itibari ile 15 yaştan büyük olduğu anlaşılmıştır.
0 Toplu ulaşım hizmeti vermek üzere ruhsat almış araçların en eskisi çalışmayan 1992 model olmak üzere 26 araç 20 yaş ve üzeridir.
0 Toplu taşıma görevinin gereğini yapamaz hale gelen araçların halen tahditli “M” plakada kayıtlı durdukları anlaşılmıştır.
0 Araç filosunda 7 yaş ve üstü araç olmadığı gibi, en genç araç 2018 modeldir.
0 2024 sonu itibari ile çeşitli nedenlerle aracı olmayan, dolayısıyla toplu taşıma hizmeti sunamayan 2 taşımacı vardır.
0 Engelli erişimine uygun olmayan 5 araç bulunmaktadır. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun’un 7’nci ve geçici 3’üncü maddesi gereğince, özel ve kamu toplu taşıma sistemlerinde kullanılan araçların engellilerin erişebilirliğine uygun olmasının sağlanması gerekmektedir.
Yukarıdaki tespitlere ilişkin olarak Kamu İdaresi herhangi bir yanıt vermemiştir. Bahsi geçen eksikliklerin giderilmemesi, halkın daha az sayıda otobüsle toplu taşıma hizmetinden yararlanma, durakta bekleme süresini uzatma ve daha kalabalık otobüslerle yolculuk yapma riskini beraberinde getirmektedir.
Belediyenin Denetim Yükümlülüğünü Yeterince Yerine Getirmemesi
Tamamı özel sektör tarafından yerine getirilen şehir içi toplu ulaşım sisteminin Belediyece konulan kurallar ve taraflar arasındaki sözleşmeler çerçevesinde yürütülüp yürütülmediğinin etkin şekilde denetlenmesi gerekirken bu konuda eksiklikler olduğu görülmüştür. ETUS bünyesinde faaliyet gösteren Kooperatifin bu hizmeti halka sağlıklı şekilde ulaştırmasının en önemli güvencesi, Belediyenin bu alanda koyacağı kural ve kriterler ile bunlara uygunluğun denetlenmesidir.
Yapılan incelemelerde;
0 Sistemin sağlıklı işletilmesini güvence altına alacak etkin bir denetim yapısının kurulmadığı, denetime yönelik belli kriterler seti oluşturulmasına rağmen 234 araçtan yalnızca 38 aracın bir ya da iki kez denetim geçirdiği, 196 aracın ise 2024 yılında hiç
denetlenmediği tespit edilmiştir.
0 Ayrıca, bazı taşıtların ayakta daha fazla yolcu almak amacı ile arka koltuk oturaklarını sökerek yolcuları mağdur ettikleri görülmüştür.
0 Toplu ulaşım sistemine yönelik CİMER şikayetleri incelendiğinde ise belli konularda (araçların yaz günlerinde klima açmadıkları ve 65 yaş üzeri ücretsiz yolculara kötü davranışlar sergiledikleri) eksikliklerin süreklilik kazandığı anlaşılmıştır.
Bu alanda tespit edilen eksiklikler denetim yapısındaki boşluğun en önemli göstergesidir. Belirtilen hususlarla ilgili olarak Belediye tarafından detaylı kriterlerin getirilerek düzenli kontrollerin yapılması ve uymayanlar için gerekli yaptırımların uygulanması gerekmektedir.
Söz konusu hususlar 2022 ve 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda da bulgu konusu olarak yer almış ancak Belediye tarafından, tespit edilen eksikliklerin giderilmesine yönelik yeterli adımlar atılmamıştır.
Yukarıdaki tespitlere ilişkin Kamu İdaresi cevabında, gerekli denetim faaliyetine yönelik tedbirlerin alınmaya başlandığını ifade etmiş olsa da bu alandaki denetim eksikliği toplu ulaşım konusunda yukarıda bahsi geçen sorunlara yol açmıştır. Bu nedenle, Sayıştay raporlarında her yıl yer verilen eksiklikler 2022 yılından itibaren devam etmektedir.
Sonuç olarak; şehir merkezindeki toplu ulaşım hizmetinde yukarıda detaylı olarak yer verilen ve önceki yıl raporlarında da belirtilen eksikliklerin bir an önce giderilmesi ve toplu ulaşım sisteminin etkin ve verimli şekilde yönetilmesini sağlamak amacı ile gerekli tedbirlerin hayata geçirilmesi gerekmektedir.