|
ÖZET: Toplu Ulaşım Tahsilat Sistemi, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları çerçevesinde önemli mali riskler barındırdığı tespit edilmiştir. İlgili belediye, şehir içi toplu taşımada karşılaşılan sorunlar nedeniyle 6 Ağustos 2021 tarihinde bir meclis kararı alarak, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15. maddesi uyarınca kendi araç ve personeli ile yolcu taşıma hizmetine başlamıştır. Ancak, bu süreçte tahsilat işlemlerinin yürütülmesinde ciddi aksaklıklar yaşanmıştır. Özellikle, biletlerin tahsilatından sorumlu olan personelin, toplanan ücretleri zamanında ilgili birime iletmemesi ve tahsilatların gecikmeli olarak yapılması gibi sorunlar ortaya çıkmıştır.
İpsala ilçe merkezindeki toplu ulaşım sisteminin incelenmesi sonucunda, belediyenin mülkiyetindeki araçlarla günde yaklaşık 18 sefer yapıldığı ve bilet tahsilatlarının şoförler tarafından gerçekleştirildiği belirlenmiştir. Ancak, biletlerin verilmemesi ve tahsilatların düzenli olarak kontrol edilmemesi, sistemin güvenilirliğini zedelemektedir. Ayrıca, araçlarda herhangi bir denetim veya izleme sistemi bulunmaması, günlük gelirlerin doğru bir şekilde tespit edilmesini engellemektedir. Bu bağlamda, toplu ulaşım sisteminin etkinliğini artırmak için bir dizi önlem alınması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu önlemler arasında, araçlara kamera sistemleri kurulması, şoförlere bilet kesme yetkisi verilmesi ve tahsilatların günlük olarak vezneye yatırılması yer almaktadır. Kamu İdaresi, bu bulgulara katıldığını belirtmiş, ancak gerekli düzeltici adımları destekleyecek yeterli belge sunmamıştır. |
BULGU: Toplu Ulaşım Tahsilat Sisteminin Mali Risk Taşıması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediye araç ve personeli ile gerçekleştirilen toplu taşıma hizmetinden elde edilen bilet gelirlerinin tahsil usulünün önemli mali riskler taşıdığı görülmüştür.
Belediyenin, şehir içi toplu taşımada sıkıntılar yaşandığı gerekçesi ile 06.08.2021 tarih ve 63 sayılı Meclis Kararı almış ve bu kapsamda 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15’inci maddesinin (f) bendi gereği belediye araç ve personeli ile ücret tarifesi üzerinden yolcu taşıma hizmetine başlamıştır. Bu hizmet karşılığı yolculara verilmek üzere bileti basımı gerçekleşmiş ve toplu taşıma ücret tahsilatı yapılmıştır.
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 3’üncü maddesi kamu kaynağını, borçlanma suretiyle elde edilen imkânlar dahil kamuya ait gelirler, taşınır ve taşınmazlar, hesaplarda bulunan para, alacak ve haklar ile her türlü değerler olarak tanımlamıştır. Aynı Kanun’un “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesine göre her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu tutulmuş olup, yetkili kılınmış mercilere hesap vermekle yükümlüdür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediye başkanının görev ve yetkileri” başlıklı 38’inci maddesinin (f) bendinde belediyenin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmek hükmü yer almaktadır.
Dolayısıyla toplu taşıma hizmeti karşılığı tahsil edilen ücretler niteliği itibariyle bir kamu kaynağıdır. Kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, takip ve tahsilinden sorumludurlar.
İpsala ilçe merkezindeki toplu ulaşım sisteminin yapısına, bu hizmetin verilmesine, Belediyenin bu alandaki uygulamalarına ve tahakkuk-tahsilat sistemine yönelik yapılan incelemeler neticesinde;
Şehir içi toplu ulaşımın Belediyenin mülkiyetinde olan iki adet araç ve 3 şoför ile günde yaklaşık 18 sefer üzerinden yürütüldüğü,
Toplu taşımada yolcu taşıma biletlerinin kullanıldığı ve yolculardan ücret tahsil etme işini araç şoförlerinin yaptığı,
Önceki yıllarda bilet ücretlerini tahsil ve yatırma sorumluluğunun, asli görevi olmamasına rağmen Zabıta Amiri pozisyonundaki bir şahsa verildiği,
İlgili şahıs tarafından toplanan ücretlerin bir kısmının 2021 ve 2022 yılının belli dönemlerinde Belediye tahakkuk birimine zamanında iletilmediği, tahsilatları toplu olarak ve gecikmeli yatırıldığı, bu konunun Denetim Komisyonunca tespit edilerek konunun yargıya yansıtıldığı,
Geçmişte gerçekleşmiş bu riske rağmen gerekli kontrol tedbirlerinin alınmadığı ve 2024 yılı içerisinde de bu durumun devam ettiği,
Toplu taşıma hizmeti veren şoförlerin herhangi bir bilet vermeden tahsilat gerçekleştirdiği, gerçekleşen tahsilatların vardiya değişiminde sayımı yapılmadan araç içerisinde bırakılmak sureti ile görevi alan diğer şoföre devredildiği,
Toplanan tahsilatların günlük olarak tahakkukunun gerçekleştirilerek Belediye veznesine yatırılmadığı, sorumlu personelin keyfiyetine bağlı olarak tutarların ancak belli seviyeye gelmesi sonrası tahakkuk ve tahsilat işlemlerinin gerçekleştiği, yapılan incelemede 10 güne varan gecikmeli tahakkuk ve tahsilat işlemlerinin görüldüğü,
Toplu taşıma hizmeti veren araçlarda vatandaşa verilmesi gereken ve basımı yapılan biletlerin bulundurulmayıp toplanan tutarlar yatırıldığında tutar karşılığı biletin Mali Hizmetler Müdürlüğünden alınarak koçan dışındaki kısımların görevlilerce topluca kesildiği,
Araçlarda binen yolcu sayısı, elde edilen gelir tutarı vb. hususları tespite ve kontrole yönelik herhangi bir kamera ve kontrol sisteminin olmadığı, dolayısıyla araçların günlük ne kadar gelir elde ettiğinin sağlıklı bir şekilde belirlenemediği,
Tespit edilmiştir.
İpsala ilçe merkezindeki toplu ulaşım hizmetinde yukarıda detaylı olarak yer verilen eksikliklerin bir an önce giderilmesi ve toplu ulaşım sisteminin etkin ve verimli şekilde yönetilmesini sağlamak amacı ile toplu ulaşım kart sistemine geçilme konusunun yetkili karar mercileri tarafından değerlendirilmesi uygun olacaktır.
Yukarıdaki tespitlere ilişkin Kamu İdaresi cevabında, bulguya katıldığını belirtmiş olup söz konusu hususların yerine getirilmesine ilişkin işlemlere başlanıldığını ifade etmiş ancak hiçbir kanıtlayıcı belge ve yeterli açıklama sunulmamıştır.
Sonuç olarak, mevcut sistemin taşıdığı risklerin bertaraf edilmesi için;
Toplu taşımada kullanılan araçlara kamera sisteminin kurulması,
Araçları kullanan şoförlere görevlendirme yazısı yazılarak yolcu taşıma bilet koçanını teslim alma ve bilet satma yetkisi verilmesi,
Yolcu taşıma bileti kesme işinin, yolcudan ücret alındığı anda yapılmasının sağlanması,
Tahsilatların günlük olarak vezneye yatırılması,
Sağlanmalıdır.