|
ÖZET: Yapılan incelemelerde, toptancı halindeki işyerlerinin kira artışlarının mevzuata aykırı olarak belirlendiği ortaya çıkmıştır. 5957 sayılı Kanun’un 11. maddesi ve ilgili yönetmelik, bu işyerlerinin kiralama süreçlerini ve kira artış oranlarını açıkça düzenlemektedir. Bu düzenlemelere göre, bir yıldan uzun süreli kira sözleşmelerinde kira bedellerinin yalnızca Üretici Fiyatları Endeksi (ÜFE) oranında artırılması gerektiği belirtilmiştir. Ancak, 2024 yılı için kira artışları Tüketici Fiyatları Endeksi (TÜFE) esas alınarak belirlenmiştir. Bu durum, idarenin kira gelirlerinde kayba yol açmış ve mevzuata uygun kira bedeli ile uygulanan kira bedeli arasında fark oluşmasına neden olmuştur.
İlgili dönemler için yapılan karşılaştırmalarda, idarenin belirlediği kira bedelleri ile mevzuata uygun olanlar arasında önemli farklılıklar gözlemlenmiştir. Örneğin, 2024 yılı için idarenin uyguladığı oran %53,86 iken, olması gereken oran %49,93’tür. Bu tür yanlış uygulamalar, idarenin mali durumunu olumsuz etkilemektedir. Kamu idaresi, bu bulgular ışığında mevzuata uygun hareket edeceğini belirtmiştir. Sonuç olarak, kira artışlarının mevzuatta belirtilen esaslara uygun şekilde belirlenmesi ve idarenin gelir kaybını önlemek amacıyla gerekli düzeltmeleri yapması büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Toptancı Halinde Bulunan İşyerlerinin Kira Artışlarının Mevzuata Aykırı Olarak Belirlenmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Yapılan incelemede, idarenin sorumluluğunda bulunan toptancı halindeki işyerlerinin kira artışlarının mevzuatta öngörülen esaslara aykırı şekilde belirlendiği tespit edilmiştir.
5957 sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un “Toptancı hallerindeki işyerleri ile pazar yerlerindeki satış yerlerinin işletilmesi” başlıklı 11’inci maddesinde, belediye toptancı hallerindeki işyerlerinin kiralama yoluyla işletilebileceği, bir yıldan uzun süreli kira sözleşmelerinde ikinci ve izleyen yıllar kira bedellerinin Üretici Fiyatları Endeksi oranında artırılacağı, kiralama işlemine ilişkin diğer usul ve esasların yönetmelikle düzenleneceği hüküm altına alınmıştır.
Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmelik’in “Kiralama ve satış” başlıklı 28’inci maddesinde de Belediye toptancı halindeki işyerlerinin kira süresi en fazla on yıl olduğu; bir yıldan uzun süreli kira sözleşmelerinde ikinci ve izleyen yıllar kira bedellerinin, Üretici Fiyatları Endeksi oranında arttırılacağı ifade edilmiştir.
Toptancı halinde bulunan işyerlerinin nasıl kiraya verileceği ve uyulacak esaslar ile kira artışının nasıl olacağı yukarıda anılan mevzuat hükümleri ile ayrıntılı bir şekilde düzenlenmiştir.
Yapılan incelemede, 2024 yılı kira artışının mevzuata uygun olarak Üretici Fiyatları Endeksi (ÜFE) oranında belirlenmesi gerekirken, idare tarafından Tüketici Fiyatları Endeksi (TÜFE) esas alınarak belirlendiği tespit edilmiştir.
Bu durum, mevzuata uygun kira bedeli ile uygulanan kira bedeli arasında fark oluşmasına neden olarak idarenin kira gelirlerinde kayba yol açmıştır.
Aşağıdaki tabloda, ilgili dönem için idare tarafından belirlenen kira bedelleri ile mevzuata uygun olarak belirlenmesi gereken kira bedelleri karşılaştırmalı olarak gösterilmektedir. Bu karşılaştırma, mevzuata aykırı belirlenen kira artış oranlarının idare gelirlerine etkisini ortaya koymak amacıyla hazırlanmıştır.
Tablo 12: 2020-2024 Yılı Kira Artış Oranları
| Dönem(n) | (n-1) yıllık ÜFE |
İdarenin Uyguladığı Oran (%) | İdarenin Uyguladığı Yıllık Kira Bedeli (TL) | Olması Gereken Yıllık Kira Bedeli (TL) |
Olması Gereken ve Uygulanan Kira Bedeli Arasındaki Fark |
| 2024 | 49,93% | 53,86 | 820.037,44 | 1.271.164,17 | 451.126,73 |
| 2023 | 128,47% | 72,31 | 532.976,40 | 847.838,44 | 314.862,04 |
| 2022 | 43,86% | 309.312,00 | 371.093,99 | 61.781,99 | |
| 2021 | 12,18% | 9,52 | 257.760,00 | 257.954,95 | 194,95 |
| 2020 | 17,56% | 234.720,00 | 229.947,36 | 4.772,64 | |
| TOPLAM | TOPLAM | TOPLAM | TOPLAM | TOPLAM | 832.738,35 |
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta özetle, bulgu konusu hususların mevzuata uygun şekilde yerine getirileceği belirtilmiştir.
Sonuç olarak, kira artışlarının mevzuatta öngörülen esaslara uygun şekilde belirlenmesi ve idarenin kira gelir kaybını önlemek için gerekli düzeltmeleri yapması gerekmektedir.