|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, toptancı halinde faaliyet gösteren bazı işyerlerinin merkezi hal kayıt sistemine kaydedilmediğini ve bildirim yükümlülüklerini yerine getirmediğini ortaya koymuştur. Bu durum, hal rüsumu tahsilatının gerçekleştirilememesine ve kayıt dışı mal satışı yapan işyerlerine yönelik idari para cezası uygulanmamasına yol açmıştır. 5957 sayılı Kanun’un ilgili maddeleri, hal rüsumunun tahsilatına dair düzenlemeleri içermekte olup, toptancı hallerinde yapılan satışların denetimi ve kayıt altına alınması gerektiğini vurgulamaktadır.
Yönetmelik, toptancı hal yönetim biriminin işyerlerini sisteme kaydetme ve mevzuata aykırı eylemleri tespit ederek cezai işlem uygulama yükümlülüklerini belirlemektedir. Ayrıca, bildirim yükümlülükleri ve hal rüsumunun tahakkuk süreçleri de açık bir şekilde düzenlenmiştir. Yapılan incelemelerde, 58 işyerinden 18’inin kayıtlı olmadığı ve gerekli yaptırımların uygulanmadığı tespit edilmiştir. Kamu idaresi, kayıt işlemleri ve denetimlerin mevzuata uygun bir şekilde tamamlanması için çalışmalar yürütmektedir. Toptancı hallerinde kayıt dışı faaliyet gösteren işyerlerinin, merkezi hal kayıt sistemine kaydedilmesi, hal rüsumlarının tahsil edilmesi ve idari para cezalarının uygulanması sürecinin etkin bir şekilde yürütülmesi gerekmektedir. Ayrıca, belediye encümeninin cezalı hal rüsumu ve idari yaptırımlara ilişkin kararlarını mevzuata uygun olarak alması ve düzenli kontrollerle sürecin denetlenmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Toptancı Halinde Kayıt Dışı Faaliyet Gösteren İşyerleri Hakkında Mevzuata Uygun İşlem Tesis Edilmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Toptancı halinde faaliyet gösteren bazı işyerlerinin merkezi hal kayıt sistemine kayıtlı olmadığı, bildirim yükümlülüklerini yerine getirmediği, bu işyerlerinden hal rüsumu tahsil edilemediği ve kayıt dışı mal satışı yapan işyerleri hakkında idari para cezası uygulanmadığı belirlenmiştir.
5957 sayılı Sebze ve Meyveler İle Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un “Hal rüsumu” başlıklı 8’inci maddesinde, hal rüsumunun toptancı halinde satılan mallardan yüzde bir, toptancı hali dışında satılan mallardan yüzde iki oranında tahsil edileceği, toptancı halinden satın alınmadan veya toptancı haline bildirilmeden perakende satılan mallar için hal rüsumunun, tespitin yapıldığı yerdeki toptancı halinde bir önceki gün o mallar için oluşan birim fiyatların en yükseği esas alınarak belirlenen toptan satış bedelinin yüzde yirmi beşi oranında cezalı olarak alınacağı ve hal rüsumunun cezalı olarak alınmasına belediye encümenince karar verileceği belirtilmiştir.
Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmelik’te, merkezi hal kayıt sistemi ve bu sistem üzerinden yürütülmesi gereken işlemler ile ilgili yükümlülükler düzenlenmiştir. Yönetmelik’in “Toptancı hal yönetim biriminin görev, yetki ve sorumlulukları” başlıklı 19’uncu maddesinde, toptancı hal yönetim biriminin, işyerlerini ve burada faaliyet gösterenleri sisteme kaydetme, kayıtlı bilgileri güncelleme ve mevzuata aykırı eylemleri tespit ederek cezai işlem uygulama yükümlülükleri belirlenmiştir.
Yönetmeliğin “Bildirimcilerin yükümlülükleri” başlıklı 43’üncü maddesinde, bildirimcilerin sisteme kayıt olma, alım-satım işlemlerini bildirme ve hal rüsumunu süresi içinde ödeme yükümlülükleri düzenlenmiştir. “Hal rüsumu” başlıklı 44’üncü maddede, hal rüsumunun tahakkuk ve ödeme süreçleri belirlenmiş, tahsilat süresi ve sorumluluklar açıklanmıştır. “Cezalı hal rüsumu” başlıklı 47’nci maddede, sisteme bildirilmeden yapılan satışlar veya yanlış beyanlara cezalı hal rüsumu uygulanacağı ve bu işlemin belediye encümeni tarafından onaylanarak kesinleşeceği hüküm altına alınmıştır. “İdari para cezaları” başlıklı 48’inci maddede ise, Kanun’un 14’üncü maddesi uyarınca idari para cezalarının uygulanması gerektiği düzenlenmiştir.
Yapılan incelemelerde, toptancı halinde faaliyet gösteren 58 işyerinden 18’inin merkezi hal kayıt sistemine kayıtlı olmadığı, bildirim yükümlülüklerini yerine getirmediği, hal rüsumu tahsil edilemediği ve kayıt dışı mal satışı yapan bu işyerleri hakkında gerekli yaptırımların uygulanamadığı belirlenmiştir.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta özetle, kayıt işlemleri ve denetimlerin mevzuata uygun şekilde tamamlanması için çalışmaların sürdüğü belirtilmiştir.
Sonuç olarak, toptancı hallerinde kayıt dışı faaliyet gösteren işyerlerinin, ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde merkezi hal kayıt sistemine kaydedilmesi sağlanmalı, hal rüsumlarının tahsil edilmesi ve mevzuatta öngörülen idari para cezalarının uygulanması süreçleri eksiksiz şekilde yürütülmelidir. Ayrıca, belediye encümeninin, cezalı hal rüsumu ve idari yaptırımlara ilişkin kararlarını mevzuata uygun şekilde alması ve sürecin düzenli kontrollerle etkin şekilde denetlenmesi gerekmektedir.