|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, toptancı hal olarak faaliyet gösteren bazı işyerlerinin merkezi hal kayıt sistemine kaydedilmediğini ve bildirim yükümlülüklerini yerine getirmediğini ortaya koymuştur. Bu durum, hal rüsumu tahsilatının gerçekleştirilememesine ve kayıt dışı mal satışı yapan işyerlerine yönelik idari para cezası uygulanamamasına yol açmaktadır. 5957 sayılı Kanun’un ilgili maddeleri, hal rüsumunun tahsilat oranlarını ve cezai işlemleri düzenlemektedir.
Yönetmelik, merkezi hal kayıt sistemi üzerinden yürütülmesi gereken işlemler ile ilgili yükümlülükleri belirlemekte ve toptancı hal yönetim biriminin, işyerlerini sisteme kaydetme ve mevzuata aykırı eylemleri tespit etme sorumluluklarını vurgulamaktadır. Yapılan denetimlerde, toplam 115 işyerinden yalnızca 60’ının kayıtlı olduğu, bu nedenle hal rüsumunun tahsil edilemediği ve gerekli yaptırımların uygulanamadığı tespit edilmiştir. Kamu idaresi, kayıt dışı faaliyet gösteren işyerleri hakkında gerekli işlemlerin yapılacağını belirtmiştir. Sonuç olarak, toptancı hallerinde kayıt dışı faaliyetlerin önlenmesi için ilgili mevzuat çerçevesinde gerekli kayıtların yapılması, hal rüsumlarının tahsil edilmesi ve idari para cezalarının uygulanması büyük önem taşımaktadır. Ayrıca, belediye encümeninin cezalı hal rüsumu ve idari yaptırımlara ilişkin kararlarının mevzuata uygun şekilde alınması ve düzenli denetimlerin gerçekleştirilmesi gerekmektedir. |
BULGU: Toptancı Halinde Kayıt Dışı Faaliyet Gösteren İşyerleri Hakkında Mevzuata Uygun İşlem Tesis Edilmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Toptancı halinde faaliyet gösteren bazı işyerlerinin merkezi hal kayıt sistemine kayıtlı olmadığı, bildirim yükümlülüklerini yerine getirmediği, bu işyerlerinden hal rüsumu tahsil edilemediği ve kayıt dışı mal satışı yapan işyerleri hakkında idari para cezası uygulanmadığı belirlenmiştir.
5957 sayılı Sebze ve Meyveler İle Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un “Hal rüsumu” başlıklı 8’inci maddesinde, hal rüsumunun toptancı halinde satılan mallardan yüzde bir, toptancı hali dışında satılan mallardan yüzde iki oranında tahsil edileceği, toptancı halinden satın alınmadan veya toptancı haline bildirilmeden perakende satılan mallar için hal rüsumunun, tespitin yapıldığı yerdeki toptancı halinde bir önceki gün o mallar için oluşan birim fiyatların en yükseği esas alınarak belirlenen toptan satış bedelinin yüzde yirmi beşi oranında cezalı olarak alınacağı ve hal rüsumunun cezalı olarak alınmasına belediye encümenince karar verileceği belirtilmiştir.
Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmelik’te, merkezi hal kayıt sistemi ve bu sistem üzerinden yürütülmesi gereken işlemler ile ilgili yükümlülükler düzenlenmiştir. Yönetmelik’in “Toptancı hal yönetim biriminin görev, yetki ve sorumlulukları” başlıklı 19’uncu maddesinde, toptancı hal yönetim biriminin, işyerlerini ve burada faaliyet gösterenleri sisteme kaydetme, kayıtlı bilgileri güncelleme ve mevzuata aykırı eylemleri tespit ederek cezai işlem uygulama yükümlülükleri belirlenmiştir.
Yönetmeliğin “Bildirimcilerin yükümlülükleri” başlıklı 43’üncü maddesinde, bildirimcilerin sisteme kayıt olma, alım-satım işlemlerini bildirme ve hal rüsumunu süresi içinde ödeme yükümlülükleri düzenlenmiştir. Yönetmeliğin “Hal rüsumu” başlıklı 44’üncü maddesinde, hal rüsumunun tahakkuk ve ödeme süreçleri belirlenmiş, tahsilat süresi ve sorumluluklar açıklanmıştır. Yönetmeliğin “Cezalı hal rüsumu” başlıklı 47’nci maddesinde, sisteme bildirilmeden yapılan satışlar veya yanlış beyanlara cezalı hal rüsumu uygulanacağı ve bu işlemin belediye encümeni tarafından onaylanarak kesinleşeceği hüküm altına alınmıştır. Yine Yönetmeliğin “İdari para cezaları” başlıklı 48’inci maddesinde ise, Kanun’un 14’üncü maddesi uyarınca idari para cezalarının uygulanması gerektiği düzenlenmiştir.
Yapılan incelemelerde, İdarenin yetki ve sorumluluk alanında bulunan dört toptancı halinde toplam 115 işyeri bulunduğu, ancak bu işyerlerinden 60’ının Hal Kayıt Sistemi’ne kayıtlı olması gerekirken kayıtlarının yapılmadığı için bildirim yükümlülüklerinin yerine getirilemediği, hal rüsumunun tahsil edilemediği ve kayıt dışı mal satışı yapan işyerleri hakkında gerekli yaptırımların uygulanamadığı tespit edilmiştir.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta özetle; toptancı halinde kayıt dışı olarak faaliyet gösterdiği belirtilen işyerleri hakkında gerekli tespit ve işlemlerin yapılacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, toptancı hallerinde kayıt dışı faaliyet gösteren işyerlerinin, ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde merkezi hal kayıt sistemine kaydedilmesi sağlanmalı, hal rüsumlarının tahsil edilmesi ve mevzuatta öngörülen idari para cezalarının uygulanması süreçleri eksiksiz şekilde yürütülmelidir. Ayrıca, belediye encümeninin, cezalı hal rüsumu ve idari yaptırımlara ilişkin kararlarını mevzuata uygun şekilde alması ve sürecin düzenli kontrollerle etkin şekilde denetlenmesi gerekmektedir.