|
ÖZET: Trafik kazaları sonucunda meydana gelen hasar bedellerinin büyük bir kısmı, şoförlerin kusur oranına bakılmaksızın idare tarafından karşılanmaktadır. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, İETT otobüslerinde görevli şoförlerin karıştığı kazalarda, tazminat bedelinin %90’ı idare bütçesinden ödenmektedir. Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun ilgili maddeleri, kamu görevlilerinin kaynakların korunmasından ve taşınırların zarar görmesinden sorumlu olduğunu belirtmektedir. Ancak yapılan incelemelerde, şoförlerin kusur oranı göz önüne alınmaksızın tazminatların büyük bir kısmının idare tarafından karşılandığı tespit edilmiştir.
Örneğin, İstanbul Anadolu 7. Asliye Ticaret Mahkemesi’nde görülen bir davada, kazaya karışan şoför %100 kusurlu bulunmasına rağmen, tazminatın %90’ının idare tarafından ödenmesi gerektiği ifade edilmiştir. Bu durum, toplu iş sözleşmesindeki düzenlemelerin, kamu mali yönetimi ilkeleriyle çeliştiğini ortaya koymaktadır. İdare, bu konudaki hatalı uygulamanın farkında olduğunu ve toplu iş sözleşmesinin süresi dolduğunda gerekli revizyonların yapılacağını belirtmiştir. Sonuç olarak, trafik kazalarıyla ilgili tazminatların idare tarafından karşılanmasına dair mevcut düzenlemelerin gözden geçirilmesi ve şoförlere daha fazla sorumluluk yükleyecek yeni önlemlerin alınması gerektiği değerlendirilmektedir. Bu şekilde, şoförlerin kazalara sebebiyet vermemesi için etkili tedbirler geliştirilmesi hedeflenmektedir. |
BULGU: Trafik Kazaları Sonucu Oluşan Hasar Bedelleri ve Üçüncü Kişilere Ödenen Tazminatların Şoförlerin Kusur Oranına Bakılmaksızın Büyük Çoğunluğunun İdare Tarafından Karşılanması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdareye ait araçlarda kazaya karışan şoför personel adına hükmedilen tazminat ve ödemelerin %90’ının İdare bütçesinden karşılandığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesi, kullanılması, muhasebeleştirilmesi, raporlanması ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınarak yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorunda olduğu belirtilmiştir.
Aynı Kanun’un “Mal yönetiminde etkinlik ve sorumluluk” başlıklı 48’inci maddesinde ise; kullanılmak üzere taşınır teslim edilen görevlilerin, taşınırın korunmasından ve taşınıra verilen zararlardan sorumlu olacağı ve kamu idaresinin verilen zararların sorumlularına ödettirilmesini sağlamakla yükümlü olduğu hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinden; kamu görevlilerinin kamu kaynaklarının korunmasından ve kendilerine verilen taşınırlara verilen zararlardan sorumlu oldukları anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede; İETT otobüslerini kullanan şoför personelin karıştığı trafik kazalarında meydana gelen hasara ait tazminat bedelinin şoföre yüklenecek miktarının, asli ve tali kusur oranına bakılmaksızın %90’ının İdarece karşılandığı, şoför personele yalnızca %10’unun rücu edildiği görülmüştür.
Örneğin; İstanbul Anadolu 7. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2021/496 Esas 2022/578 Karar Nolu kararının ilgili bölümünde;
Dosyada mübrez bilirkişi raporunda özetle; davalı sürücü …’in idaresindeki 34 T.. 19.. plakalı İETT otobüsü ile karşıdan gelen araçların şeridine geçerek karşı yönden gelen 34 R.. 52.. plakalı servis otobüsüne çarptığı için KTK 84/c ve KTY 157/a/3 maddelerinde açıklanan kusurları işlediği; kazanın meydana gelmesinde asli ve %100 kusurlu olduğu; dava dışı sürücü .’ın idaresindeki 34 R.. 52.. plakalı servis otobüsü ile kendi şeridinde normal seyrederken karşıdan gelen ve şeridine giren 34 T.. 19.. plakalı İETT otobüsü ile kazaya karıştığı için kazanın meydana gelmesinde kusurunun olmadığı; ihbar edilen İETT İşletmeleri Genel Müdürlüğünün KTK 85/1-5 maddesi gereğince sahibi olduğu 34 T.. 19.. plakalı otobüsün sürücüsü .’in kusurundan kendi kusuru gibi ve kusuru nedeniyle oluşan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğu ancak işbu davada davalı olmadığı; davalı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığının kazaya karışan 34 T.. 19.. plakalı İETT otobüsü sahibi ve kazanın meydana gelmesinde kusuru olmadığı için hukuki sorumluluğunun olmadığı.” denilerek İETT’ye ait aracı kullanan şoförün %100 kusurlu olduğu belirtilmiş olup hükümde İETT’ye sorumluluk atfedilmemiştir.
Sorumlu şoför personel tarafından mahkemenin hükmettiği tazminatı ödedikten sonra dilekçe ile İdareye başvurmuştur.
Kazaya karışan şoför personel dilekçesinde;
“Davalı olarak yer aldığım, İstanbul Anadolu 7. Asliye Ticaret Mahkemesi 2021/496 Esas-2022/578 Karar sayılı ilamında davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. İlgili mahkeme kararına istinaden 13.618,50 TL ödeme yapmış bulunmaktayım. TİS kapsamında ödenen tutarın %90’lık kısmının tarafıma ödenmesini istemek zarureti hâsıl olmuştur.
TİS 38. madde düzenlemesine göre ödenen bedelin %90’ı idare tarafından karşılanması gerekirken ödemenin tamamı tarafımdan yapılmıştır. Ödediğim fazla kısmın kurumunuz nezdindeki maaş hesabıma ödenmesini talep ederim.” demiş ve İdare tarafından bahsi geçen tazminatın %90’ı kendisine ödenmiştir.
Ancak yukarıda yer alan örnekte olduğu gibi İdareye atfedilecek herhangi bir kusur bulunmaksızın doğrudan şoför personelin %100 kusurlu olduğu durumlarda dahil ödenen tazminatın %90’ının İdare tarafından karşılanmasının mümkün olmadığı değerlendirilmektedir.
Söz konusu hatalı uygulamanın; İdare ile Tüm Belediye ve Genel Hizmet İşçileri Sendikası (Hizmet-İş) arasında yapılan Toplu İş Sözleşmesinin “Zarardan mesuliyet” başlıklı 38’inci maddesindeki;
Şoförlerin husule getireceği hasarların ve tazminatların İstanbul’un topografik durumu ve trafik sıkışıklığı ve düzensizliği sebebiyle karayolunda vuku bulacak trafik kazalarında meydana gelecek hasara ait tazminat bedelinin kusur nispetine göre şoföre yüklenecek miktarının asli ve tali kusur oranına bakılmaksızın %90’ı idarece karşılanır. Kazanın, trafikte, otobüs durağında, garaj ve plantonluklarda, İETT araçları arasında olması halinde asli kusurlu şoföre yüklenecek miktarın %70’ini işveren karşılar.
Trafik kazaları nedeniyle şoför hakkında açılan ceza davasında şoförün tali kusurlu olması halinde şoför hakkında verilen adli para cezasının %50’si şoför, %50’si ise işveren tarafından karşılanır. Şoförün asli kusurlu olması halinde adli para cezasının tamamı şoför tarafından karşılanır, işveren tarafından herhangi bir ödeme yapılmaz.
Tazminat davasının sadece şoföre açılması halinde davanın şoför tarafından İETT’ye ihbar edilmesi koşuluyla çıkacak tazminat bu hususta ayrı bir mahkeme kararı aranmaksızın TİS 38.maddede belirtilen şekilde İETT ve şoför tarafından karşılanır.” düzenlemelerinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Söz konusu toplu iş sözlemesi (TİS) hükmünün 5018 sayılı Kanun’un 48’inci maddesine aykırı olduğu değerlendirilmektedir.
Denetim tespitimiz üzerine, İdare tarafından; bulgu konusu hususa iştirak edilmiş ve toplu iş sözleşmesinin yürürlük süresi dolduğunda gerekli çalışmaların yapılacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; gerçekleşen kazalara ilişkin hükmedilen tutarların kusur gözetmeksizin %90’ının İdare tarafından karşılanacağına ilişkin TİS hükmünün gözden geçirilmesi, kazalardaki gerçek durumları göz önünde bulundurarak şoför personele daha fazla sorumluluk atfedecek düzenlemeler getirilmesi böylelikle şoför personeli kazalara sebebiyet vermekten alıkoyacak önlemler alınması gerektiği değerlendirilmektedir.