Trafik Para Cezalarından Doğan Alacakların Takip ve Tahsil Edilmemesi (Sayıştay)

BULGU: Trafik Para Cezalarından Doğan Alacakların Takip ve Tahsil Edilmemesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi

Trafik elektronik denetim sistemi üzerinden kesilen trafik idari para cezalarına ait Belediye payının Bucak İlçe Emniyet Müdürlüğü tarafından Belediyeye gönderilmediği ve bu konunun İdare tarafından sorgulanmadığı tespit edilmiştir.

5018 sayılı Kanun’un “Hesap Verme Sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde “Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.” Denilmiştir.

Belediyelerde üst yönetici konumunda olan Belediye Başkanları, idarelerinin stratejik planlarının ve bütçelerinin kalkınma planına, yıllık programlara, kurumun stratejik plan ve performans hedefleri ile hizmet gereklerine uygun olarak hazırlanması ve uygulanmasından, sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan, kayıp ve kötüye kullanımının önlenmesinden, malî yönetim ve kontrol sisteminin işleyişinin gözetilmesi, izlenmesinden meclislerine karşı sorumludurlar. Üst yöneticiler, bu sorumluluğun gereklerini harcama yetkilileri, malî hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getirmektedirler.

Belediye başkanlarının görev ve yetkileri, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 38’inci maddesinde sayılmıştır. Söz konusu Madde’nin (a) fıkrasına göre, Belediye Başkanı Belediye teşkilâtının en üst amiri olarak belediye teşkilâtını sevk ve idare etmek, belediyenin hak ve menfaatlerini korumakla görevlidir. Aynı Madde’nin (f) fıkrasına göre, Belediye Başkanının önemli görevlerinden bir diğeri ise, Belediyenin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmektir.

Benzer şekilde, 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Gelirlerin Toplanması Sorumluluğu” başlıklı 38’inci maddesinde de, kamu gelirlerinin tarh, tahakkuk, tahsiliyle yetkili ve görevli olanların, ilgili kanunlarda öngörülen tarh, tahakkuk ve tahsil işlemlerinin zamanında ve eksiksiz olarak yapılmasından sorumlu oldukları ifade edilmiştir.

Belediyelerin gelirleri 5393 sayılı Kanun’un 59’uncu maddesinde sayılmıştır. Bunlardan biri diğer gelirler kalemi olup, çeşitli yasal düzenlemeler içerisinde Belediyelere kaynak sağlanmıştır. Bunlardan biri, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda yer alan düzenlemedir. Söz konusu Kanun’un 16’ncı ek maddesinde“(Ek: 13/2/2011-6111/60 md.) Belediyelerce veya sermayesinin tamamı belediyelere ait şirketler tarafından kendi bütçe kaynakları kullanılarak, karayollarında can ve mal güvenliğini sağlamak, düzenli ve güvenli trafik akışını temin etmek amaçlarına hizmet etmek üzere kurulmuş veya kurulacak elektronik sistemlerin Emniyet Genel Müdürlüğünce trafik ihlallerinin tespiti amacıyla kullanılması durumunda, aylık dönemler halinde yapılan tespitlere dayanılarak düzenlenen trafik idari yaptırım karar tutanaklarında yer alan trafik idari para cezasının % 30’u oranındaki tutar, izleyen ayın sonuna kadar Emniyet Genel Müdürlüğü bütçesinden ilgili belediyelere sistem kullanımı hizmet bedeli olarak ödenir. (Ek cümle: 20/8/2016-6745/30 md.) Elektronik sistemlerin belediyeler tarafından hasılat paylaşımı yoluyla kurdurulması ve işlettirilmesi hâlinde belediyelere ödenecek tutar, elektronik sistemlerin yatırım maliyetine ulaşıncaya kadar %30, sonrasında %15 olarak uygulanır…”denilmektedir.

Bu kapsamda, Bucak Belediyesi mücavir alan sınırları içerisinde karayolları can ve mal güvenliğini sağlamak, düzenli ve güvenli trafik akışını sağlamak üzere Trafik Elektronik Denetleme Sistemleri (TEDES) kurulması ve yedi yıl süreyle işletilmesi işi ile ilgili; 2886 sayılı Kanun’un 35/a maddesine göre ihaleye çıkılmıştır. İhale kapsamında; iki noktada dört adet kırmızı ışık ihlal tespit sistemi, iki noktada anlık hız ihlal tespit sistemi, bir adet mobil anlık hız ihlal tespit sistemi kurulacak, bunlar mevcut sisteme entegre edilecektir.

Bahse konu iş kapsamında, Bucak İlçe Emniyet Müdürlüğü tarafından kesilip onaylanan trafik ihlalleri tespit listesinde yer alan trafik para cezaları toplamının %30’u (bu oran daha sonra %15 olarak uygulanmaya başlanmış olup, önceki oran üzerinden yapılan hesaplamaya göre ortaya çıkan rakamın %9’u Belediyenin %6+KDV’si yüklenicinindir.) Bucak Belediyesine gönderilecek, bu tutarın % 12+KDV’si Belediye tarafından beş gün içerisinde yükleniciye ödenecektir.

Yüklenici ile Belediye arasındaki sözleşme 05.08.2016 tarihinde imzalanmış olup, tarafların mutabık kalmaları halinde yedi yıllık sözleşme süresi üç yıl daha uzatılabilecektir.

Bu doğrultuda sistemler kurulmuş ve otomasyona dayalı trafik denetimleri yapılmaya başlanmış ve ihale süresi üç yıl daha uzatılmıştır.

Konu ile ilgili yerinde yapılan denetimde, trafik idari para cezalarına ait payın Belediyeye aktarım süreçleri incelenmiştir. Buna göre, önceki yıllarda da payların aktarımında sorun yaşandığı, 2024 yılında ise herhangi bir pay aktarımı yapılmadığı tespit edilmiştir. Buna rağmen Belediye tarafından konu sorgulanmamış, takip edilmemiştir.

Denetimde yapılan bu tespit üzerine Belediye tarafından 26.11.2024 tarihinde İlçe Emniyet Müdürlüğüne yazı gönderilerek kesilen trafik idari para ceza sayı ve tutarları ile belediye payının bildirilmesi istenmiştir. İlçe Emniyet Müdürlüğünden gelen cevabi yazıdaki rakamlar aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

Tablo 16: Trafik Para Cezaları ve Belediye Payı

Buna göre, 2024 yılı Ocak-Ekim döneminde 55.116 adet trafik idari para cezası karar tutanağı düzenlenmiştir. Tutanaklarda yer alan ceza toplamı 97.110.694,00 TL olup, Belediyeye aktarılması gereken tutar 14.566.604,10 TL’dir. Bu rakamın 8.739.962,40 TL’si Belediyeye ait olup, geri kalanı yüklenicinindir.

Belediyeye ve dolayısıyla sistemi kuran yükleniciye gönderilmeyen paylar, her iki taraf için de gelir kaybı meydana getirmektedir.

Kamu idaresi tarafından verilen cevapta, “Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından 1.855.575,00-TL gönderilmiş ve belediye hesaplarına intikal ettirilmiştir.” denilmiştir. Belediye hesabına kaydedildiği görülen bu tutar, belirli bir dönemin kısmi alacağını ifade etmektedir.

Bulgu içerisinde de ifade edildiği gibi, bu alandaki Belediye alacağı daha yüksek olup, bu tutarın tamamının takip ve tahsil edilmesi yönündeki çalışmaların sonuçlandırılması gerekmektedir. Bu kapsamda, her bir aya ait onaylanan trafik idari para cezalarına ait sayı, tutar ve pay hesabına dair bilgiler ışığında, Belediye ve yüklenici payının izleyen ayın sonuna kadar gönderilmesine yönelik sürecin kontrol edilmesi, aksi takdirde yasal süreçlerin başlatılması gerektiği değerlendirilmektedir.