BULGU: Tüm Tekliflerin Yaklaşık Maliyeti Aştığı Durumlarda Mevzuatta Öngörülen Sorgulamalar Yapılmadan İhalelerin Sonuçlandırılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB
Tüm tekliflerin yaklaşık maliyeti aştığı durumlarda, tekliflerin piyasa rayiçlerine uygun olup olmadığı araştırılmadan ihalelerin sonuçlandırıldığı (Tek bir isteklinin katıldığı ihaleler dahil) görülmektedir.
Kamu İhale Genel Tebliğinde yaklaşık maliyetin üzerindeki tekliflere dahi ihalelerin verilebileceği; ancak sözleşme imzalanmadan önce ihale komisyonu tarafından birtakım sorgulamaların yapılacağı belirtilmiştir. Bu sorgulamalar ilgili Tebliğ’in “Tekliflerin alınması ve değerlendirilmesi” başlıklı 16’ncı maddesinin 3’üncü bendinde;
“Yaklaşık maliyetin üzerindeki tekliflerin kabul edilip edilemeyeceği hususunda tereddütler olduğu anlaşılmaktadır. İhale komisyonu;
Yaklaşık maliyet hesaplanırken değerlendirilmeyen herhangi bir husus olup olmadığını,
Yaklaşık maliyet güncellenerek tespit edilmişse, güncellemenin doğru yapılıp yapılmadığını,
Verilen teklif fiyatlarının piyasa rayiç fiyatlarını yansıtıp yansıtmadığını,
Sorgulayarak verilen teklifleri yaklaşık maliyete göre mukayese eder ve bütçe ödeneklerini de göz önünde bulundurarak, teklif fiyatlarını uygun bulması halinde ekonomik açıdan en avantajlı teklifi ve varsa ikinci teklifi belirlemek veya verilen teklif fiyatlarını uygun bulmaması halinde ihalenin iptaline karar vermek hususunda takdir yetkisine sahiptir.
Yaklaşık maliyetin üzerinde olmakla birlikte teklifin kabul edilebilir nitelikte görülmesi halinde idarenin ek ödeneğinin bulunması veya ilgili mali mevzuatı gereği ödenek aktarımının mümkün olması durumlarında teklifler kamu yararı ve hizmet gerekleri de dikkate alınarak kabul edilebilir. Bu durumda sorumluluk idareye aittir.” denilmektedir.
Yukarıda anılan mevzuat hükmünde belirtildiği üzere, yaklaşık maliyetin üzerindeki bir teklifin kabul edilip edilemeyeceği noktasında belli koşullar dahilinde idarelere takdir yetkisi tanındığı, ancak bu takdir yetkisi madde metninde belirtilen yükümlülüklerin de yerine getirilmesi koşuluyla nihai olarak idarelere ya teklifleri kabul etme ya da ihaleyi iptal etme hakkı ile sınırlandırılmıştır.
Kamu İhale Genel Tebliği’nde yapılan düzenleme gereği yaklaşık maliyetin üzerindeki isteklilere ait tekliflerin değerlendirilmesi ihale komisyonu tarafından yapılmalıdır. Bu değerlendirme yapılırken; Öncelikle yaklaşık maliyet hesaplanırken değerlendirilmeyen herhangi bir husus olup olmadığının kontrol edilmesi gerekmektedir.
Bunun için de ihale komisyonunda görev alan ihale konusu işin uzmanı olan teknik üyelerin maliyet kontrolü sağlayarak yaklaşık maliyet kontrolü yapmaları gerekmektedir. Sonrasında idare tarafından yaklaşık maliyet güncellenerek tespit edilmişse, yapılan bu güncellemenin doğru yapılıp yapılmadığı kontrol edilmelidir. Bunun için de yaklaşık maliyet güncellemesi için kullanılan yöntemin mevzuat düzenlemelerine uygunluğu kontrol edilmelidir.
Bu iki değerlendirmenin dışında olan değerlendirme istekliler tarafından verilen teklif fiyatlarının piyasa rayiç fiyatlarını yansıtıp yansıtmadığının sorgulanmasıdır. Bu üç husus ihale komisyonu tarafından değerlendirildikten sonra verilen teklifler yaklaşık maliyete göre mukayese edilmeli ve bütçe ödenekleri de göz önünde bulundurulmalıdır.
Sonuç olarak, her ne kadar yaklaşık maliyetin üzerinde gelen tekliflerin gerekçesi açıklanmak üzere kabul edilmesi mümkün ise de; yaklaşık maliyetin piyasadan teklif alınmak suretiyle belirlendiği ve üç firma davet edildiği halde sadece bir firmanın teklif verdiği, dolayısı ile rekabet ortamının tam olarak sağlanamadığı durumlarda ihalenin yapılmayarak yeniden ihaleye çıkılmasının daha uygun olacağı değerlendirilmektedir.
Örneğin; 2023/1139266 ihale kayıt numaralı yapım işine ilişkin yaklaşık maliyet 64.236.083,71 TL iken, 68.680.000,00 TL tutarındaki tek teklif sahibiyle teklifin gerçek piyasa rayiçlerine uygun olup olmadığı sorgulanmadan sözleşme imzalanmıştır.
Kurum cevabında bu örneğe ilişkin olarak, “… Yapılan incelemede bahse konu ihalenin maliyetin tamamına yakını Kurum poz fiyatları ile hesaplanmış olduğu görülmüş ayrıca özel pozların maliyetlerinin de piyasa fiyatları ile uyumlu olduğu belirlenmiştir.” denilmektedir. Ancak bulgunun konusu yaklaşık maliyetin hesaplanması değildir. Bulgunun konusu, yaklaşık maliyeti 4.444.000 TL aşan tek teklifin gerçek piyasa rayiçlerine uygun olup olmadığınının sorgulanmamasıdır.
2022/493803 ihale kayıt numaralı yapım işinde de, sözleşmeye esas kısımlarının yaklaşık maliyeti 7.672.916,71 TL iken, 8.800.000,00 TL tutarındaki teklif sahibi ile sorgulama yapılmadan sözleşme imzalanmıştır.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükmünden de anlaşılacağı üzere, yaklaşık maliyetin üzerindeki bir teklifin kabul edilip edilmeyeceği konusunda idarelere belli şartlar çerçevesinde takdir yetkisi tanınmıştır. Ancak bu takdir yetkisi maddede belirtilen değerlendirmelerin de yapılması şartıyla ya teklifleri kabul etme ya da ihaleyi iptal etme hakkı ile sınırlıdır. Bir teklifi, sadece yaklaşık maliyetin üzerinde olması gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakmak hukuken mümkün değildir.
Tüm tekliflerin yaklaşık maliyetin üzerinde olduğu durumda, ihale komisyonu tarafından Kamu İhale Genel Tebliği’nde yazılan hususlar dikkate alınarak yaklaşık maliyetin doğru hazırlanıp hazırlanmadığı ve gerçek piyasa rayiçlerini yansıtıp yansıtmadığı sorgulanacaktır.
Sonuç olarak; ihalelerde yaklaşık maliyetin mevzuata uygun olarak hesaplanması veyaklaşık maliyetin üzerinde teklif verilmesi halinde ihale komisyonunca yaklaşık maliyetin üzerindeki tekliflerin sadece bu gerekçeden dolayı değerlendirme dışı bırakılmadan, Kamu İhale Genel Tebliği’nde belirtilen değerlendirmelerin yapılması suretiyle karar verilmesi gerekmektedir.