Turistik Amaçlı Gelen Yabancı Uyruklu Kişilere Verilen Sağlık Hizmetlerinden Doğan Alacakların Takip ve Tahsilinin Yapılamaması (Sayıştay)

BULGU: Turistik Amaçlı Gelen Yabancı Uyruklu Kişilere Verilen Sağlık Hizmetlerinden Doğan Alacakların Takip ve Tahsilinin Yapılamaması

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Özel sağlık sigortası olmayan ve vatandaşı olduğu ülke ile Türkiye Cumhuriyeti arasında sosyal güvenlik alanında anlaşması bulunmayan turistik amaçlı gelen bazı yabancı ülke vatandaşlarının kimlik, iletişim, adres bilgileri bulunmadığı için Türkiye’deki sağlık tesislerinde tedavi görmeleri sonucu tahakkuk eden tedavi alacaklarının takibinde ve tahsilinde sorunlar yaşandığı ve turistin sağlığı kapsamında yabancı ülke vatandaşlarına sunulan 112 acil sağlık hizmeti bedellerinin takip ve tahsil işlemlerinin yapılamadığı görülmüştür.
Kimlik, İletişim, Adres Bilgileri Bulunmadığı İçin Turistik Amaçlı Gelen Yabancı Uyruklu Kişilere Verilen Sağlık Hizmetlerinden Doğan Alacakların Takip ve
Tahsil İşlemlerinin Yapılamaması
Ayaktan ve yatarak tedavi alan hastalardan sağlık tesisinde ücretli muayeneleri gerçekleşmiş olan ya da sağlık tesisinin acil tıp kliniğine başvuran özel sağlık sigortası olmayan ve vatandaşı olduğu ülke ile Türkiye Cumhuriyeti arasında sosyal güvenlik alanında anlaşması bulunmayan yabancı ülke vatandaşlarının bazılarının kimlik bilgilerinin veya güncel tebligata elverişli adreslerinin bulunmaması sebebiyle sağlık hizmeti karşılığı tahakkuk eden tedavi alacaklarının takip ve tahsil edilemediği görülmüştür.
13.07.2017 tarihli ve 30123 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Uluslararası Sağlık Turizmi ve Turistin Sağlığı Hakkında Yönetmelik’in “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde bu Yönetmelik’in 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve milletlerarası ikili mütekabiliyet anlaşmaları kapsamına girmeyen, ancak; yurtdışından sağlık hizmeti almak amacıyla ülkemize gelenler ile turist olarak ülkemizde bulunduğu sırada sağlık hizmeti ihtiyacı ortaya çıkan kişiler ve bu kişilere sağlık hizmeti sunan kamu, üniversite ve özel sağlık kurum ve kuruluşları ile aracı kuruluşları kapsadığı hüküm altına alınmıştır. Maddenin devamında ise bu Yönetmelik kapsamında yer almayanlar sayılmıştır.
Söz konusu Yönetmelik’in “Turistin sağlığı kapsamındaki hizmetler” başlıklı 9’uncu maddesinde; ülkemizde toplantı, kongre, ticari veya turizm amaçlı süreli olarak kalan yabancıların, ülkemizde bulundukları sırada gelişen hastalıklarında ve acil durumlarında kamu, üniversite veya özel sağlık kuruluşlarında sunulan sağlık hizmetlerinden yararlanabileceği, acil sağlık hizmeti almak için sağlık tesisine başvuru yapan yabancı hastaların kabul edilmesi ve gerekli tıbbi müdahalenin gecikmeksizin yapılmasının zorunlu olduğu ve hizmet bedeline ilişkin tahsil işlemlerinin acil müdahale ve bakım sağlandıktan sonra yapılacağı belirtilmiştir.
Sağlık tesislerinde özel statü sahipleri veya kişi adına ödeme yapacak kurum bulunanlar dışında hasta ve/veya hasta gruplarına ücretsiz tetkik ve tedavi yapılamamaktadır. Yabancı uyruklu hastalardan herhangi bir sağlık güvencesinden yararlanma hakkı bulunmayanların tedavi giderlerinin faturalandırılmasının; Kamu Sağlık Hizmetleri Fiyat Tarifesi Ek-1 Usul ve Esasların 12’nci maddesi hükümlerine göre ilgili kişilere yapılması gerekmektedir.
Yapılan incelemede; yabancı ülke vatandaşlarından tahakkuk eden tedavi ücretlerinin tahsilinde ciddi sorunlar yaşandığı, yasal takibin başlatılamadığı, bunun sebebinin de yabancı uyruklu hastaların kimlik belgesinin, iletişim bilgisinin ya da güncel tebligata elverişli adres bilgisinin olmamasından kaynaklandığı görülmüştür. Sağlık tesisleri tarafından tahsil edilemeyen yabancı uyruklu hastaların tedavi alacaklarına ilişkin olarak yasal takibin yapılabilmesi için il sağlık müdürlükleri hukuk ve muhakemat birimlerine dosyaların gönderildiği, ancak yasal süreç başlatabilmek için gerekli bilgi ve belgelerin olmaması sebebiyle herhangi bir işlem yapılamadığı anlaşılmıştır. Bu kapsamda 2022 yılına ilişkin Bakanlığa bağlı döner sermaye işletmelerine ait konsolide kesin mizanda 120.11.02 Yurtdışı Gerçek Kişilerden Alacaklar Hesabının borç tutarının 477.332.683,36 TL, alacak tutarının 262.743.911,85 TL ve hesabın borç bakiyesinin 214.588.771,51 TL olduğu görülmüştür.
Bu itibarla; herhangi bir sağlık güvencesi bulunmayan yabancı ülke vatandaşlarının Türkiye’deki sağlık tesislerinde tedavi görmeleri sonucu İdare lehine oluşan alacakların takip ve tahsilinin yapılması için kontrol mekanizması oluşturulması, kimlik bilgisi olmayan ya da kimlik bilgisi olmakla birlikte güncel ikamet adresleri bulunmayan yabancı ülke vatandaşlarından oluşan tedavi alacaklarının tahsil edilebilmesi için sağlık tesislerinin hukuk ve muhakemat birimlerinin ihtiyaç duyduğu gerekli bilgi ve belgeleri temin etmesi ve alacakların zamanaşımına uğratılmaması gerekmektedir.
Turistin Sağlığı Kapsamında Verilen Ambulans Hizmetine İlişkin Acil Sağlık Hizmet Bedellerinin Takip ve Tahsil İşlemlerinin Yapılamaması
Uluslararası Sağlık Turizmi ve Turistin Sağlığı Hakkında Yönetmelik kapsamındaki yabancı ülke vatandaşlarına sunulan 112 acil sağlık hizmeti bedellerinin il sağlık müdürlüklerince fatura edilip hastanelere gönderilmesi süresi içerisinde hasta sağlık tesisini terk ettiğinden yabancı uyruklu hastaya verilen sağlık hizmetine ilişkin alacakların tahsilatının yapılamadığı, bazı il sağlık müdürlükleri tarafından ise sağlık tesisleri adına hiç fatura düzenlenmediği görülmüştür.
13.07.2017 tarihli ve 30123 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Uluslararası Sağlık Turizmi ve Turistin Sağlığı Hakkında Yönetmelik’in “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesi gereğince bu Yönetmelik 5510 sayılı Kanun ve milletlerarası ikili mütekabiliyet anlaşmaları kapsamına girmeyen, ancak; yurtdışından sağlık hizmeti almak amacıyla ülkemize gelenler ile turist olarak ülkemizde bulunduğu sırada sağlık hizmeti ihtiyacı ortaya çıkan kişiler ve bu kişilere sağlık hizmeti sunan kamu, üniversite ve özel sağlık kurum ve kuruluşları ile aracı kuruluşları kapsamaktadır.
Kamu Sağlık Hizmetleri Fiyat Tarifesi Usul ve Esasları’nın “112 Acil ve Ambulans Hizmetlerinin Fiyatlandırılması” başlıklı 8’inci maddesinde;
• Uluslararası Sağlık Turizmi ve Turistin Sağlığı Hakkında Yönetmelik kapsamındaki kişilere, acil sağlık hizmetleri ve acil hasta nakillerinin ücreti karşılığı sunulacağı, bu Yönetmelik kapsamındaki kişilere sunulan 112 acil ve ambulans hizmetlerinin faturalandırılmasının Tarife eki Ek-2A üzerinden yapılacağı,
• Sağlık turizmi ve turistin sağlığı kapsamında sunulacak sağlık hizmetlerinden il
sağlık müdürlüklerinin sunmuş oldukları 112 ambulans hizmetlerine ilişkin faturanın hastanın bir hastaneye nakil edilmesi durumunda, il sağlık müdürlüklerince hastane adına kesileceği, hastanelerin de sağlık hizmeti sunulan kişiye ya da sigorta şirketine topluca fatura edeceği,
• Hastanenin fatura bedelini tahsil etmesi sonrasında tahsil edilen 112 ambulans hizmet bedelinin il sağlık müdürlüklerine aktarılacağı, 112 Ambulans ekibinin hastaya uygulanan işlemlerin detaylı dökümünü vaka sırasında mutlaka hastaneye teslim etmesi gerektiği,
• Hastanece fatura bedeli tahsil edilemediği durumlarda il sağlık müdürlüklerine ödeme yapılmayacağı, fatura bedelinin tahsil edilemediği durumlarda alacak takibinin hastanenin bildirimi üzerine il sağlık müdürlüklerince yürütüleceği, hastaya olay yerinde müdahale edilerek işlemin sonlandırılması halinde fatura tahsilatının il sağlık müdürlüğünce yapılacağı,
İfade edilmiştir.
Yerinde yapılan denetimler ve il sağlık müdürlükleri ile sağlık tesislerinden alınan verilerin incelenmesi neticesinde; mezkur Yönetmelik kapsamındaki yabancı uyruklu kişilere sunulan 112 acil sağlık hizmetlerine ilişkin bilgilerin Acil Sağlık Otomasyon Sistemine (ASOS) girilerek hizmet bedellerinin il sağlık müdürlüklerince fatura edilip sağlık tesislerine gönderilmesi süresi içerisinde hastaların sağlık tesisini terk etmesi ve verilen 112 acil sağlık hizmetlerinin de sağlık tesisleri tarafından HBYS’ye girilmemiş olması sebebiyle yabancı uyruklu hastalara verilen sağlık hizmetine ilişkin alacakların tahsilatının yapılamadığı tespit edilmiştir.
Diğer yandan ASOS’ta hastaların sosyal güvence durumu görülemediğinden ambulans kayıt formlarındaki bilgiler doğrultusunda sosyal güvence durumu manuel olarak seçilmektedir. Ambulans kayıt formlarındaki bilgiler doğrultusunda ASOS’a yapılan veri girişlerinde hasta türünün yanlış seçildiği durumlar da olabilmektedir. Örneğin ASOS’ta hasta türü turist olarak girilen bazı yabancı uyruklu kişilerin aslında oturma izinli hastalar olduğu hastaneler tarafından yapılan güvence tespiti sonrası anlaşılmaktadır. Yine adli vaka, trafik kazası, ikili anlaşmalar, protokol kapsamındaki yabancı uyruklu hastalar gibi mevzuat gereğince turistin sağlığı kapsamında faturalandırma yapılmaması gereken hasta grupları adına bazı il sağlık müdürlükleri tarafından hastaneler adına faturalar gönderilmektedir. Hastaneler ile il sağlık müdürlükleri arasında eş zamanlı bir kontrol mekanizması olmadığından fatura hastanelere gönderildikten sonra söz konusu durumlar ortaya çıkmakta ve hastaneler tarafından il sağlık müdürlüklerine fatura iadeleri yapılmaktadır.
İl sağlık müdürlüklerinin 112 acil sağlık hizmeti kapsamında sağlık tesislerine düzenlediği faturalara ilişkin tahakkuk tahsilat bilgileri ile müdürlüklerin mizanları birlikte incelendiğinde; 120.17 Sağlık Turizmi Kapsamında Diğer İşletmelere Verilen Ambulans Hizmetleri Hesabında takip edilen tutarların doğruyu yansıtmadığı, il sağlık müdürlüklerince faturalandırılamayan ya da hastaneler adına faturalandırıldığı halde hastaneler tarafından tahsil edilemeyen alacak tutarlarının daha fazla olduğu görülmüştür. Bazı il sağlık müdürlükleri tarafından ise Yönetmelik kapsamındaki kişilere verilen 112 acil sağlık hizmetine ilişkin sağlık tesisleri adına hiç fatura düzenlenmediği tespit edilmiştir.
Bu itibarla; ambulans kayıt formları, HBYS’ye girilen bilgiler ve ASOS verilerinin aynı olması gerekmekte olup ambulans kayıt formlarının 112 personelleri tarafından tam ve doğru bir şekilde doldurulması, ASOS’a bilgilerin doğru bir şekilde girilmesi, yabancı hastaların sağlık tesislerine nakledilmesi durumunda 112 acil sağlık hizmetinin sağlık tesisi tarafından HBYS’ye girişinin yapılması, sağlık tesisleri ile il sağlık müdürlükleri arasında eş zamanlı bir kontrol mekanizması oluşturulması, il sağlık müdürlüklerince sağlık tesisleri adına fatura düzenlenmesi ve sağlık tesislerinin de hasta sağlık tesisini terk etmeden önce acil sağlık hizmet bedelini tahsil etmesi ve il sağlık müdürlüklerine aktarması gerekmektedir.