|
ÖZET: Uludağ Üniversitesi, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları kapsamında, Veterinerlik Fakültesi Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu tarafından düzenlenen sertifika programlarının, üniversite yüksek lisans öğrencileri ve öğretim üyeleri için ücretsiz olarak sunulduğunu ve dış katılımcılara da açık olduğunu ortaya koymuştur. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na göre, kamu gelirleri arasında hizmet karşılığı elde edilen gelirlerin de yer aldığı belirtilmiştir. Ancak, bu tür hizmetlerin ücretsiz veya indirimli sunulması, ilgili mevzuat çerçevesinde mümkün değildir.
Ayrıca, 4736 sayılı Kanun, kamu kurumları tarafından üretilen mal ve hizmetlerin ücretsiz veya indirimli tarifelerle sunulamayacağını vurgulamaktadır. Yükseköğretim Kurumları Döner Sermaye İşletmeleri Yönetmeliği’nde de, mal ve hizmetlerin fiyatlandırılmasında piyasa koşullarının dikkate alınması gerektiği ifade edilmiştir. 2022’den itibaren, sertifika programlarının yalnızca Uludağ Üniversitesi mensuplarına ücretsiz sunulması kararlaştırılmıştır. Ancak, bu durum, döner sermaye biriminin elde edebileceği kamu gelirinin kaybına yol açabileceği değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, döner sermaye faaliyetleri kapsamında sunulan sertifika programlarının, piyasa değeri göz önünde bulundurularak belirlenen ücretler üzerinden sunulması gerektiği ve indirimli veya ücretsiz hizmet verilmesinin mevzuata aykırı olduğu ifade edilmiştir. Kamu idaresi, bu faaliyetlerin etkin ve verimli bir şekilde yürütüleceğini belirtmiştir. |
BULGU: Uludağ Üniversitesi Mensuplarına Ücretsiz Sertifika Programı Açılması ve Dışarıdan da Katılımcı Alınması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Veterinerlik Fakültesi Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu tarafından döner sermaye faaliyetleri kapsamındaki kurs ve sertifika programının Bursa Uludağ Üniversitesi yüksek lisans öğrencileri ve öğretim üyeleri için ücretsiz olarak açıldığı ve açılan programa kapsam dışında kalan üniversite personeli ile üniversite dışından da katılımcı kabul edilerek sertifika verildiği tespit edilmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde ‘Kamu Geliri’; “Kanunlarına dayanılarak toplanan vergi, resim, harç, fon kesintisi, pay veya benzeri gelirler, faiz, zam ve ceza gelirleri, taşınır ve taşınmazlardan elde edilen her türlü gelirler ile hizmet karşılığı elde edilen gelirler, borçlanma araçlarının primli satışı suretiyle elde edilen gelirler, sosyal güvenlik primi kesintileri, alınan bağış ve yardımlar ile diğer gelirleri,” şeklinde tanımlanarak, hizmet karşılığı elde edilen gelirleri kamu geliri olarak ifade etmiştir.
4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 1’inci maddesinde; “Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan fonlar, kefalet sandıkları, sosyal güvenlik kuruluşları, genel ve katma bütçelerin transfer tertiplerinden yardım alan kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları ile müesseseleri, il özel idareleri ve belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, özel bütçeli kuruluşlar, özelleştirme işlemleri tamamlanıncaya kadar, 24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı Kanuna tâbi kuruluşlar ve özel hukuk hükümlerine tâbi, kamunun çoğunluk hissesine sahip olduğu kuruluşlar, kamu banka ve kuruluşları ile bunlara bağlı iş yerleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz.” denilmektedir. Buna göre, eski bütçe sınıflandırmasına göre katma bütçeli, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile getirilen yeni sınıflandırmada özel bütçeli olarak düzenlenen üniversiteler ve döner sermaye birimleri tarafından üretilen mal ve hizmetlerin ücretsiz olarak sunulamayacağı ifade edilmiştir
Yükseköğretim Kurumları Döner Sermaye İşletmelerinin Kurulmasına İlişkin Yönetmelik’in ‘Fiyatların tespiti’ başlıklı 7’nci maddesinde; “(1) Bu işletmelerde üretilen mal ve hizmetlerin fiyatlarının tespitinde piyasa fiyatları göz önünde tutulur. Ancak sosyal içerikli hizmetlerin fiyatlandırılmasında, piyasa fiyatları yanında özellikle kamu yararı dikkate alınır. Mal ve hizmetlerin fiyatları, yükseköğretim kurumları yönetim kurulunca tespit edilir. Fiyat tespitinde diğer yükseköğretim kurumlarında uygulanan fiyatlar ile üretim ve hizmetin niteliği ve çevre şartları da göz önünde tutulur.” denilerek döner sermaye birimleri tarafından üretilen mal ve hizmetlerin fiyatlarının tespitinde uyulacak usul ve esaslar belirlenmiştir.
Buna göre, döner sermaye işletme birimi tarafından sunulan, sahip olana özel bir hak ve menfaat sağlayan söz konusu sertifika programının bedelinin tespitinde, işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanamayacağı gibi,diğer yükseköğretim kurumlarında uygulanan fiyatların da göz önünde bulundurulması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu Döner Sermaye İşletme Birimi tarafından yılda iki defa ‘Deney Hayvanları Sertifikasyon Kurs Programları’ açılmıştır. Ücretli olarak son defa 2021 yılında açılan programda, tüm katılımcılardan 600,00TL kurs ve sertifika ücreti talep edilmiştir. 2022 yılı itibariyle, açılan programların sadece Bursa Uludağ Üniversitesi yüksek lisans öğrencileri ve öğretim üyeleri için ücretsiz olarak sunulmasına dair Üniversite Yönetim Kurulunda karar alınmıştır. 2024 yılında açılan 2 adet sertifika programında, devamsızlık ve yapılan sınavda başarısız olanlar haricinde, 79 kişi sertifika almaya hak kazanmış olup bunlardan 27’sinin üniversite ile bağlantısının olmadığı, 12’sinin ise doktora öğrencisi olduğu görülmüştür.
Üniversite mensuplarına ve üniversite dışından katılımcılara piyasa değeri olan sertifikaların ücretsiz verilmesinin, döner sermaye birimi tarafından hizmet sunumu karşılığı olarak elde edilebilecek kamu gelirinin elde edilememesi sonucunu ortaya çıkaracağı değerlendirilmektedir.
Kamu idaresi cevabında, yürütülen döner sermaye faaliyetleri kapsamındaki kurs ve sertifika programlarının mevzuat hükümlerine uygun olarak, kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanımı ilkesi doğrultusunda gerçekleştirileceği ifade edilmiştir.
Buna göre, sahibine özel bir hak veya menfaat sağlayan piyasa konusu sertifika programlarının, belirlenmiş kişilere indirimli veya ücretsiz olarak sağlanmaması ve diğer yükseköğretim kurumlarının da fiyatı esas alınarak tespit edilecek bedel üzerinden sunulması gerekmektedir.