| ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, uluslararası fonlarla yürütülen projelerde banka hesapları Kamu Haznedarlığı Yönetmeliği’ne uygun olarak açılmamış, döviz cinsinden tutarlar için değerleme işlemleri yapılmamış ve gönderilen hibeler nemalandırılmadan vadesiz hesaplarda tutulmuştur. Projelerin etkin ve verimli kullanımı için hesapların muhasebe birimi tarafından açılması, değerleme yapılması ve kullanılmayan tutarların vadeli hesaplarda değerlendirilmesi gerekmektedir. |
BULGU: Uluslararası Fonlardan Sağlanan Kaynaklarla Yürütülmekte Olan Projeye İlişkin İşlemlerin İlgili Mevzuata Uygun Yapılmaması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Uluslararası fonlardan sağlanan kaynaklarla ve Uluslararası Organizasyonlar ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen projeye ilişkin banka hesaplarının Kamu Haznedarlığı Yönetmeliğinde öngörülen bankada açılmadığı, projede kullanılan özel hesapların muhasebe birimi dışında açıldığı, döviz cinsi tutarlar için değerleme işlemi yapılmadığı ve proje kapsamında gönderilen tutarların nemalandırılmadan vadesiz hesapta tutulduğu görülmüştür.
Avrupa Birliği ve uluslararası fonlardan sağlanan kaynaklarla yürütülmekte olan projelerin incelenmesi neticesinde aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.
Projeye ilişkin banka hesaplarının Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası veya muhabiri olan bankada açılmadığı görülmüştür.
08.03.2019 tarihli ve 30708 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Haznedarlığı Yönetmeliğinin 5’inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde;
“Dış alımlar veya yurt dışından temin edilen krediler nedeniyle döviz cinsinden ödeme veya yükümlülükleri olması ve/veya Avrupa Birliği tarafından sağlanan ve döviz cinsinden izlenmesi gereken hibe anlaşmaları ile çeşitli faaliyetler kapsamında uluslararası kuruluşlar tarafından hesaplarına döviz cinsi aktarım yapılması durumunda sadece bu işlemlerle sınırlı olmak ve anlaşmalardaki özel hükümler saklı kalmak kaydıyla TCMB veya muhabiri olan bankada vadeli veya vadesiz döviz tevdiat hesabı açtırır.” denilmektedir.
Yapılan incelemede; Uluslararası Organizasyonlar ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen “Mülteci ve Türk Gençleri Arasında Spor Yoluyla Sosyal Uyumun ve Katılımın Güçlendirilmesi Projesi”ne ilişkin banka hesaplarının Türkiye Halk Bankası Anonim Şirketi nezdinde açıldığı tespit edilmiştir.
Avrupa Birliği ve diğer uluslararası fonlardan sağlanan kaynaklarla yürütülen projeler için Kamu Haznedarlığı Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası veya yurtiçi muhabiri olan Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası Anonim Şirketi nezdinde hesap açılması gerekmektedir.
Projede kullanılan hesapların muhasebe birimi tarafından açılmadığı görülmüştür.
Avrupa Birliği ve Uluslararası Kuruluşların Kaynaklarından Kamu İdarelerine Proje Karşılığı Aktarılan Hibe Tutarlarının Harcanması ve Muhasebeleştirilmesine İlişkin Yönetmelik’in 5’inci maddesinin birinci fıkrasında;“ Proje hesabını tutan muhasebe birimi tarafından her proje için banka nezdinde özel hesap açtırılır. Projeye yönelik her türlü harcama, proje yürütücüsünün vereceği talimat üzerine proje özel hesaplarını tutan muhasebe birimi tarafından proje kapsamında açılan banka hesabından yapılır.” hükmü yer almaktadır.
Gençlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen “Sosyal Uyum ve Gençlik Katılımı Projesi” için muhasebe birimince proje numarası alınarak banka hesabı açtırılmış olup, muhasebe işlemleri muhasebe birimince gerçekleştirilmektedir. Ancak “Mülteci ve Türk Gençleri Arasında Spor Yoluyla Sosyal Uyumun ve Katılımın Güçlendirilmesi Projesi” için banka hesabı muhasebe birimi yerine Strateji Geliştirme Başkanlığı tarafından açtırılmıştır.
Her proje için banka nezdinde özel hesabın, proje hesabını tutan muhasebe birimince açtırılması ve projeye yönelik her türlü harcamanın muhasebe birimi tarafından bu hesaptan yapılması gerekmektedir.
Proje kapsamında gönderilen hibe döviz tutarları için değerleme işlemi yapılmadığı görülmüştür.
Avrupa Birliği ve Uluslararası Kuruluşların Kaynaklarından Kamu İdarelerine Proje Karşılığı Aktarılan Hibe Tutarlarının Harcanması ve Muhasebeleştirilmesine İlişkin Yönetmelik’in “Proje karşılığı hibelerin muhasebeleştirilmesi” başlıklı 8’inci maddesinin üçüncü fıkrasının (d) bendinde;
“Ay sonlarında döviz mevcudunun Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının ay sonu döviz satış kuru üzerinden değerlemesi sonucunda; kur artışından doğan farklar, 104-Proje Özel Hesabına borç, 600-Gelirler Hesabına alacak; kur azalışından doğan farklar ise 630- Giderler Hesabına borç, 104-Proje Özel Hesabına alacak kaydedilir.” denilmektedir.
Buna göre, projeler kapsamında gönderilen hibe döviz tutarları için değerleme işlemi yapılması ve bu tutarlarda meydana gelen artış veya azalışların muhasebe kayıtlarına yansıtılması gerekmektedir. Ancak yapılan incelemede hesaplarda bulunan tutarlar için değerleme işleminin yapılmadığı görülmüştür.
Proje karşılığı gönderilen hibe tutarları için değerleme işlemlerinin Yönetmeliğe uygun şekilde yapılması gerekmektedir.
Proje karşılığı gönderilen hibelerin, nemalandırılmadan vadesiz hesapta tutulduğu görülmüştür.
Kamu Haznedarlığı Yönetmeliğinin 6’ncı maddesinde;
“Kurumların mevduat, ters repo ve katılma hesabı olarak değerlendirmeyi öngördükleri mali kaynakları için uygulanacak vadeli mevduat ve ters repo faiz oranı ile katılma hesabı beklenen/tahmini getiri oranı, Ek-1’de yer alan ve ilgili vadelere karşılık gelen oranlardan daha yüksek olamaz.”
Avrupa Birliği ve Uluslararası Kuruluşların Kaynaklarından Kamu İdarelerine Proje Karşılığı Aktarılan Hibe Tutarlarının Harcanması ve Muhasebeleştirilmesine İlişkin Yönetmelik’in 5’inci maddesinin ikinci fıkrasında;
“Proje yürütücüsü, harcamaların proje şartları ve amaçlarına uygun, etkin ve verimli olarak kullanılmasından, kamu idaresine ve kaynağı sağlayan kuruluşa hesabını vermekten, proje kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmamasından doğacak her türlü zararın tazmininden sorumludur.” denilmektedir.
Buna göre proje kapsamında gönderilen tutarlardan uzun sürelerle kullanılmayanların vadeli hesapta nemalandırılması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, Olimpik Mülteci Vakfı tarafından Mülteci ve Türk Gençleri Arasında Spor Yoluyla Sosyal Uyum ve Katılımın Güçlendirilmesi Projesinin ikinci fazı için gönderilen 864.637,00 USD’nin yaklaşık 5 ay nemalandırılmadan vadesiz hesapta tutulduğu görülmüştür.
Proje kaynaklarının etkin ve verimli kullanılması için proje kapsamında gönderilen tutarlardan kısa vadede harcanması öngörülmeyenlerin vadeli hesapta nemalandırılması gerekmektedir.
Kamu idaresi cevabında, Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen “Korunmasız Gençleri Daha İyi ve Kapsayıcı Spor ve Gençlik Alt Yapısıyla Güçlendirilmesi Projesi”ne ilişkin ayrıntılı açıklamalar yapılmıştır. Ancak bulgu konusu proje Uluslararası Organizasyonlar ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen “Mülteci ve Türk Gençleri Arasında Spor Yoluyla Sosyal Uyumun ve Katılımın Güçlendirilmesi Projesi” olup cevapta bu projeye ilişkin bir açıklama yapılmadığı görülmüştür. Diğer taraftan kamu idaresi cevabında Gençlik ve Spor Bakanlığı Merkez Saymanlık Müdürlüğü tarafından gerekli değerleme işlemlerinin gerçekleştirildiği ifade edilmiş ise de bulgu konusu projeye ait hesaplarda bulunan tutarlar için değerleme işlemi yapıldığına ilişkin bir muhasebe kaydı bulunmadığı anlaşılmıştır.
Buna göre; Avrupa Birliği ve uluslararası fonlardan sağlanan kaynaklarla yürütülen projelere ilişkin banka hesaplarının Kamu Haznedarlığı Yönetmeliğinde öngörülen bankada ve muhasebe birimi tarafından açılması, döviz cinsi tutarlar için değerleme işlemi yapılması ve proje kapsamında gönderilen tutarlardan kısa vadede harcanması öngörülmeyenlerin vadeli hesapta nemalandırılması gerekmektedir.