|
ÖZET: Üniversite bütçesinden karşılanan patent ödemeleriyle ilgili yapılan incelemelerde, bazı hatalı uygulamalar tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, yurt dışındaki kurumlara yapılan patent ödemeleri için katma değer vergisi (KDV) ödenmesi gereken durumlarda, %20 oranında KDV tahsil edildiği görülmüştür. Ancak, 3065 sayılı Katma Değer Kanunu’na göre, yurtdışında sunulan hizmetler Türkiye’de faydalanılmadığı sürece KDV’den muaf olmalıdır. Bu nedenle, söz konusu ödemelerin KDV’sinin geri alınması ve hatalı uygulamaların sonlandırılması gerekmektedir.
Ayrıca, tescillenmiş patentler için yıllık üyelik ücretlerinin aracı kurumlar aracılığıyla hizmet bedeli karşılığında ödendiği tespit edilmiştir. Üniversitenin ilgili daire başkanlıklarının, bu ücretlerin zamanında ödenmesini sağlamakla yükümlü olduğu belirtilmiştir. Kamu idaresi, patent vekilliğinin gerekli olduğunu savunsa da, bu durum patent başvuru süreci için geçerlidir. Tescil sonrası yıllık ödemeler için aracı firma kullanımının sona erdirilmesi, kamu kaynaklarının israfını önlemek açısından önem taşımaktadır. |
BULGU: Üniversite Bütçesinden Karşılanan Patent Ödemelerinde Hatalı Uygulamalar Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
A- Üniversite Tarafından Yapılan Patent Ödemelerinde Katma Değer Vergisi (KDV)’den İstisna Olan Yurt Dışı Kurum/Kuruluş Ücretleri İçin %20 Oranında KDV Ödenmesi
Üniversite tarafından yapılan patent ödemeleri içerisinde yer alan yurt dışı kurum/kuruluş ücretleri kısımları katma değer vergisi (KDV)’den istisna olmasına rağmen %20 oranında KDV ödendiği görülmüştür.
3065 sayılı Katma Değer Kanunu’nun “Verginin konusunu teşkil eden işlemler” başlıklı 1’inci maddesinde; “Türkiye’de yapılan aşağıdaki işlemler katma değer vergisine tabidir:
Ticari, sınai, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve hizmetler,
Her türlü mal ve hizmet ithalatı, (…) ” ,
“Hizmet” başlıklı 4’üncü maddesinde;
“1. Hizmet, teslim ve teslim sayılan haller ile mal ithalatı dışında kalan işlemlerdir.
Bu işlemler; bir şeyi yapmak ve işlemek, meydana getirmek, imal etmek, onarmak, temizlemek, muhafaza etmek, hazırlamak, değerlendirmek, kiralamak, bir şeyi yapmamayı taahhüt etmek gibi, şekillerde gerçekleşebilir.”,
“İşlemlerin Türkiye’de yapılması” başlıklı 6’ncı maddesinde ise;
“İşlemlerin Türkiye’de yapılması:
Malların teslim anında Türkiye’de bulunmasını,
Hizmetin Türkiye’de yapılmasını veya hizmetten Türkiye’de faydalanılmasını,
İfade eder.” hükümleri yeralmaktadır.
Anılan mevzuat hükümlerine göre yurtdışındaki bir hizmetin KDV’ye tabi olması için hizmetin ya Türkiye’de yapılması ya da hizmet yurtdışında yapılıyor olsa bile hizmetten Türkiye’de faydalanılması gerekmektedir. Dolayısıyla hizmet yurtdışında sunulduysa ve de faydalanılan yer Türkiye değilse söz konusu işlemler KDV’den istisnadır.
Patent işlemleri için yapılan ödemeler çeşitli aşamalara sahip olup aracı şirketler tarafından patent konusunun ön araştırması, ülke içindeki işlemleri, yurtdışı işlemleri ve tüm bu aşamaların takip işlemlerinden oluşmaktadır. Yurtdışı işlemleri kendi içinde iki aşamadan oluşmakta olup ilki Türkiye’de yerleşik aracı firmaya yurtdışı işlemleri için ödenen hizmet bedeli, ikincisi ise yurtdışında hangi ülkede patent alınacaksa o ülkedeki kurum veya kuruluşa yapılan resmi ödeme aşamasıdır.
Yurtdışı patent işlemlerinde, patentten hangi ülkede faydalanılacak ise ilgili ülkenin yetkili kurumundan patentin alınması gereklidir. Dolayısıyla resmi kurum ödemesi için hizmeti sunan yurtdışı kurumu olup hizmet Türkiye’de değil ilgili ülkede sunulmaktadır. Ayrıca sağlanan hizmetten Türkiye’de faydalanılmayıp, patent hangi ülkede alındıysa sadece o ülkede fayda sağlanmaktadır. Buna göre yurtdışı patent ödemelerinin resmi kurum ödemeleri KDV’den istisnadır.
Yapılan incelemede, bazı patent ödemelerinde yurtdışı resmi kurum ödemeleri için anılan mevzuat hükümlerine aykırı olarak %20 oranında KDV hesaplanarak üniversite bütçesinden ödendiği görülmüştür.
Kamu idaresi cevabında, bulguya katılmakla beraber, ilgili firmalara yazı yazıldığını, ödemelere ilişkin olarak 1/10 oranındaki KDV tevkifatı tutarının firmalardan tahsil edilmesi istendiğini, aynı zamanda 9/10 oranındaki KDV tevkifat tutarının iadesi için ilgili vergi dairesine başvuruda bulunulduğu ifade edilmişse de tamamlanan bir işlem görülmemiştir.
Bu itibarla, patent ödemelerinde yurtdışı resmi kurum ödemeleri için mevzuat hükümlerine aykırı olarak ödenen KDV’lerin geri alınması ve hatalı uygulamaya son verilmesi gerekmektedir.
B- Tescillenmiş Patentler İçin Yıllık Ödenmesi Gereken Üyelik Ücretlerinin Aracı Kurum Vasıtasıyla Hizmet Bedeli Karşılığında Ödenmesi
Tüm süreçleri tamamlanmış ve tescillenmiş patentler için yıllık ödenmesi gereken üyelik ücretlerinin halen aracı kurumlar vasıtasıyla hizmet bedeli karşılığında ödendiği görülmüştür.
Üniversite ilgili daire başkanlıklarının söz konusu yıllık üyelik ücretlerinin takibini yaparak bu tutarların zamanında ödenmesini sağlamak asli görevidir.
Yapılan incelemede; yıllık üyelik ücretlerinin ilgili kurumlara aracı kurum vasıtasıyla hizmet bedeli karşılığında ödendiği tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında özetle, patent vekilliğinin zaruri olduğu, ilgili ülke mevzuatlarını iyi bildikleri, bunun standart bir uygulama olduğu bu yüzden bu uygulamaya devam etmeleri gerektiği ifade edilmişse de söz konusu gerekçeler patent başvuru süreci için geçerli olup, patent tescili gerçekleştikten sonra her yıl ödenen tutarlar için geçerli değildir.
Bu itibarla kamu görevinin memurlar eliyle yürütülmesi esasına uygunluğun sağlanması ve kamu kaynağında israfa sebebiyet verilmemesini teminen anılan yıllık rutin üyelik ödemeleri için aracı firma kullanılması uygulamasına son verilmesi gerekmektedir.