|
ÖZET: Üniversite mülkiyetindeki kiralık alanların ihale süreçlerinde, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun gerekliliklerine uyulmadığı tespit edilmiştir. İhalelerin, açık teklif usulü yerine pazarlık usulüyle gerçekleştirilmesi, yasal bir eksiklik olarak öne çıkmaktadır. Üç yıllık kiralama sözleşmesi sona eren alanların, boşaltıldıktan sonra yeniden ihaleye çıkarılması gerektiği halde, mevcut uygulamada bu süreç ihmal edilmekte ve önceki kiracıya kiralama yapılmaktadır.
2886 sayılı Kanun’un 2’nci maddesi, ihale süreçlerinde açıklık ve rekabetin sağlanmasını esas alırken, 51’inci maddesi, pazarlık usulünün hangi durumlarda uygulanabileceğini belirlemektedir. Bu maddeye göre, yalnızca Devletin özel mülkiyetindeki taşınmazlar için pazarlık usulü geçerli olup, üniversitelerin mülkiyetindeki taşınmazlar bu kapsamda değerlendirilemez. Ayrıca, Danıştay kararları da bu durumun hukuka aykırı olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, üniversitelerin mülkiyetindeki taşınmazların kiralama işlemlerinin, 2886 sayılı Kanun’un 45’inci maddesi uyarınca açık teklif usulüyle yapılması gerektiği vurgulanmaktadır. Kamu idaresi, bu bulgular ışığında gelecekteki kiralama süreçlerinde yasalara uygun hareket edeceğini belirtmiştir. |
BULGU: Üniversite Mülkiyetindeki Kiralık Alanların Mevzuata Uygun İhale Edilmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Üniversitenin mülkiyetinde bulunan taşınmazlardan kiraya verilenlerin ihalesinin, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 45’inci maddesi gereğince açık teklif usulüyle yapılması yerine 51’inci maddesinin (g) bendine göre pazarlık usulüyle yapıldığı tespit edilmiştir. Bununla beraber üç yıllık kiralama sözleşme süresi sona eren kiralık alanların; boşaltılıp teslim alındıktan sonra, açık veya kapalı teklif ihale yöntemiyle ilan edilerek yeniden ihaleye çıkılması gerekirken, Kanunun 51’inci maddesinin (g) bendindeki pazarlık yöntemiyle bir önceki müstecire kiraya verilmesi şeklindeki hatalı uygulamanın da mevcut olduğu anlaşılmaktadır.
2886 sayılı Kanunun “İlkeler” başlıklı 2’nci maddesinde; “Bu Kanunun yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması esastır.” denilmek suretiyle söz konusu Kanun kapsamında yapılacak kiralama işlemleri için uygulanması gereken temel ilkeler belirtilmiştir.
Adı geçen Kanun’un “Kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde; genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işlerinin bu Kanun’da yazılı hükümlere göre yürütüleceği,
“İhalelerde kapalı teklif usulünün esas olduğu” başlıklı 36’ncı maddesinde ise, bu Kanun’un 1’inci maddesinde yazılı işlere ilişkin ihalelerde tekliflerin gizli olarak verilmesini sağlayan kapalı teklif usulünün esas olduğu, 45’inci maddede gösterilen işlerin açık teklif usulüyle yaptırılabileceği hüküm altına alınmıştır
Kanun’un “Pazarlık usulüyle yapılacak işler” başlıklı 51’inci maddesinin (g) bendinde hangi işlerin bu kapsamda ihale edilebileceği sayılmış olup buna göre kullanışlarının özelliği, idarelere yararlı olması veya ivediliği nedeniyle kapalı veya açık teklif yöntemleriyle ihalesi uygun görülmeyen, Devletin özel mülkiyetindeki taşınır ve taşınmaz malların kiralanması, trampası ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin kiralanması ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisinin pazarlık usulüyle ihalesi mümkündür.
Madde hükmünde belirtildiği üzere taşınmazların kiralanması hususunda pazarlık usulünün uygulanabilmesi için şu iki şartın birlikte mevcudiyeti gerekmektedir;
1-Taşınmazın, Devletin özel mülkiyetindeki veya Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki taşınmazlardan olması,
2-İşin özelliği, idareye yararlı olması veya ivediliği gereği kapalı ya da açık teklif yöntemlerinin kullanılamıyor olmasıdır.
Bununla beraber Devletin özel mülkiyetinde veya Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerden olmayan taşınmazların sadece kullanışlarının özelliği, idarelere yararlı olması veya ivediliği nedeniyle kapalı veya açık teklif yöntemleriyle ihalesinin uygun görülmemesi nedeniyle pazarlık usulüyle kiraya verilmesi yasal olarak mümkün değildir.
Öte yandan Devlet kavramı 5018 sayıl Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na göre genel bütçeli kamu idarelerini ifade ederken üniversiteler özel bütçeli bir kamu idaresi olarak sayılmıştır. Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler ise kıyılar, denizler, yaylaklar, ormanlar gibi genellikle sahipsiz veya orta mallar olarak adlandırılan yerlerdir.
Dolayısıyla 51’inci maddenin yöntemine göre pazarlık usulünün; Devlete ait taşınmazlar kavramının karşılığı olan genel bütçeli kuruluşlara ait taşınmazlar, yani tapuda Maliye Hazinesi adına kayıtlı taşınmazlar dışında uygulanması mümkün değildir. Nitekim bu durum çeşitli yargı kararlarında da hükme bağlanmıştır.
Nitekim Danıştay 13. Dairesi’nin 03.02.2015 tarih ve E:2014/5184, K:2015/335 sayılı kararında; Bakılan uyuşmazlıkta, davalı Rektörlüğünün mülkiyetinde bulunan taşınmazın irtifak hakkı verilmek suretiyle kiralanmasına ilişkin ihale pazarlık usulüyle yapılarak sonuçlandırılmakla birlikte; ihaleye çıkarılan taşınmazın, Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerden olmadığı ve Üniversitenin özel mülkiyetinde bulunduğu dikkate alındığında, ihale konusu taşınmazın 2886 sayılı Kanunun 51. Maddesinin (g) bendi uyarınca pazarlık usulüyle ihaleye çıkarılmak suretiyle irtifak hakkı verilmesinde hukuka uygunluk bulunmamaktadır. ..hükmü verilmiştir.
Ayrıca 2886 sayılı Kanun’un 75’inci maddesinin birinci fıkrasına 21.03.2018 tarih ve 7103 sayılı Kanun’un 26’ncı maddesiyle “Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malları” ibaresinden sonra gelmek üzere, “özel bütçeli idarelerin mülkiyetinde bulunan taşınmaz mallar” ibaresi eklenmiş ve aynı fıkrada yer alan “Hazinenin” ibaresi “idarelerin” şeklinde değiştirilmiştir.
Kamu İdaresi bulguya katılmış ve bundan sonraki kiralama döneminde bulgu konusu hususlara dikkat edileceği belirtilmiştir.
Sonuç olarak Üniversitenin mülkiyetinde bulunan taşınmazların kiralama ihalesinin, 2886 sayılı Kanun’un 51’inci maddesinin (g) bendine göre yapılması mümkün olmayıp 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 45’inci maddesi gereğince açık teklif usulünün kullanılması gerekmektedir.