Üniversite Yönetim Kurulunca Araştırma ve Geliştirme Projesi/Faaliyeti Olarak Değerlendirilen Bazı Projelerin, Mevzuatta Öngörülen Niteliklere Haiz Olmaması (Sayıştay)

BULGU: Üniversite Yönetim Kurulunca Araştırma ve Geliştirme Projesi/Faaliyeti Olarak Değerlendirilen Bazı Projelerin, Mevzuatta Öngörülen Niteliklere Haiz Olmaması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite

Döner Sermaye İşletmesinin hesap ve işlemlerinin incelenmesi sonucunda; öğretim elemanları tarafından yürütülen ve İşletmeye gelir sağlayan bazı projelerin, araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) projesi/faaliyeti niteliklerine haiz olmamasına rağmen Üniversite Yönetim Kurulu kararlarıyla bu kapsama alındığı görülmüştür.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Döner sermaye” başlıklı 58’inci maddesinin (k) bendiyle; üniversite-sanayi işbirliği kapsamında araştırma ve geliştirme, tasarım ve yenilik projeleri ile faaliyetleri sonucunda elde edilen gelirlerin %85’inin, görevi yapan öğretim elemanına ödenmesi ve bu kapsamda değerlendirilecek proje ve faaliyetlere, öğretim elemanının müracaatı doğrultusunda üniversite yönetim kurulunun izni ile karar verilmesi hükme bağlanmıştır.

Aynı Kanun’un “Döner sermaye” başlıklı 58’inci maddesinin (h) ve (i) bentlerine istinaden yürürlüğe konulan Yükseköğretim Kurumlarında Döner Sermaye Gelirlerinden Yapılacak Ek Ödemenin Dağıtılmasında Uygulanacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinin (v) bendinin;

“v) (Ek:RG-8/10/2016-29851) Üniversite sanayi işbirliği; Ülkemizde Üniversite-Sanayi işbirliğinde paydaşlar arasındaki sinerjiyi artırmak, ulusal yenilik ekosisteminde bu işbirliğini geliştirmek, sanayimizi rekabet gücü ve katma değeri yüksek yenilikçi ürünler üretebilen ileri teknoloji ağırlıklı ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşturmak amacıyla gerçekleştirilen;

1) Araştırma ve geliştirme faaliyeti (Ar-Ge): Araştırma ve geliştirme, kültür, insan ve toplumun bilgisinden oluşan bilgi dağarcığının artırılması ve bunun yeni süreç, sistem ve uygulamalar tasarlamak üzere kullanılması için sistematik bir temelde yürütülen yaratıcı çalışmaları, çevre uyumlu ürün tasarımı veya yazılım faaliyetleri ile alanında bilimsel ve teknolojik gelişme sağlayan, bilimsel ve teknolojik bir belirsizliğe odaklanan, çıktıları özgün, deneysel, bilimsel ve teknik içerik taşıyan faaliyetleri,

(■■■)

ifade eder.”

hükümlerine göre Ar-Ge olarak tanımlanacak bir projenin/faaliyetin;

Üniversite ile sanayi arasında olması,

Üniversite-Sanayi işbirliğinde paydaşlar arasındaki sinerjiyi artırma, ulusal yenilik ekosisteminde bu işbirliğini geliştirme ve sanayiyi rekabet gücü ve katma değeri yüksek yenilikçi ürünler üretebilen ileri teknoloji ağırlıklı ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşturma amacını taşıması,

Bu amaç doğrultusunda yapılan faaliyetlerin, ya kültür, insan ve toplumun bilgisinden oluşan bilgi dağarcığının artırılması ve bunun yeni süreç, sistem ve uygulamalar tasarlamak üzere kullanılması için sistematik bir temelde yürütülen yaratıcı çalışmalardan, çevre uyumlu ürün tasarımından veya yazılım faaliyetlerinden ya da alanında bilimsel ve teknolojik gelişme sağlayan, bilimsel ve teknolojik bir belirsizliğe odaklanan, çıktıları özgün, deneysel, bilimsel ve teknik içerik taşıyan faaliyetlerden müteşekkil olması,

gerekmektedir.

Bunun yanında Ar-Ge sayılacak proje/faaliyetler, 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun’un 2’nci maddesinin (a) bendiyle kapsamına dâhil olduğu 5746 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesinin yedinci fıkrasına dayanılarak hazırlanan ve yürürlüğe konulan Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesine İlişkin Uygulama ve Denetim Yönetmeliği’nin 5’inci maddesinde belirtilen Ar-Ge ve yenilik sayılmayan faaliyetler arasında yer almamalıdır.

Yönetmelik’in 5’inci maddesinde Ar-Ge ve yenilik sayılmayan faaliyetler ise şunlardır;

Pazarlama faaliyetleri, piyasa taramaları, pazar araştırması ya da satış promosyonu,

Kalite kontrol,

Sosyal bilimlerdeki araştırmalar,

ç) Petrol, doğalgaz, maden rezervleri arama ve sondaj faaliyetleri,

İlaç üretim izni öncesinde Faz-1 ya da Faz-2 çalışmalarından en az biri yurt içinde gerçekleştirilmeksizin yapılan Faz-3 klinik çalışmalar ile üretim izni sonrasında gerçekleştirilen klinik çalışmalar,

Bir Ar-Ge projesi kapsamında olmaksızın icat edilmiş ya da mevcut geliştirilmiş süreçlerin kullanımı,

Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerine yönelik olmayan şekil, renk, dekorasyon ve benzeri estetik ve görsel değişiklikleri içeren biçimsel değişiklikler,

Programlama dilleri ile işletim sistemleri hariç olmak üzere, internet sitelerinin ve benzerlerinin hazırlanmasına yardımcı mevcut yazılımların kullanılması suretiyle yapılan yazılım geliştirme faaliyetleri,

ğ) Yazılımlara ilişkin, bilimsel veya teknolojik ilerlemeler veya teknolojik belirsizliklerin çözülmesini içermeyen olağan ve tekrarlanan faaliyetler,

Kuruluş ve örgütlenmeyle ilgili araştırma giderleri,

ı) Üretim ve üretim altyapısına yönelik yapılan yatırım faaliyetleri, ticari üretimin planlanması ve seri üretim sürecine ilişkin harcamalar,

Numune verilmek amacıyla prototiplerden kopyalar çıkarılıp dağıtılması ve reklam amaçlı tüketici testleri,

Bir Ar-Ge projesi kapsamında olmaksızın yeni süreç, sistem veya ürün ortaya konulmasına hizmet etmeyen doğrudan veya gömülü teknoloji transferi,

Ar-Ge ve yenilik faaliyetleriyle geliştirilen ürüne veya sürece ilişkin fikrî mülkiyet haklarının edinimi dışında bu hakların korunmasına yönelik faaliyetler,

şeklindedir.

Yapılan incelemede;

“Konum Segmentasyon Analizinde Makine Öğrenmesi Algoritmalarının Geliştirilmesi” projesinin, eldeki verilere dayanarak eldeki konumlardan hangisinin satış potansiyeline sahip olduğunu elde edilmesine yönelik olduğunun (Bir Ar-Ge projesi kapsamında olmaksızın icat edilmiş ya da mevcut geliştirilmiş süreçlerin kullanımı-Üretim ve üretim altyapısına yönelik yapılan yatırım faaliyetleri, ticari üretimin planlanması ve seri üretim sürecine ilişkin harcamalar),

“TCDD 1. Bölge Mıntıkasında yer alan muhtelif hat kesimlerindeki altyapıların yeni yönetmeliklere göre tetkiki etüt proje ve mühendislik hizmeti alımı işi” projesinin mevcut demiryolu hatlarının altında bulunan yağmur suyu menfezi, köprü gibi sanat yapısı kapasitlerinin tahkik edilmesi, geoteknik rapor ve zemin iyileştirme projelerinin hazırlanması çalışmalarına görüş vermek olduğu (Bir Ar-Ge projesi kapsamında olmaksızın icat edilmiş ya da mevcut geliştirilmiş süreçlerin kullanımı-Üretim ve üretim altyapısına yönelik yapılan yatırım faaliyetleri, ticari üretimin planlanması ve seri üretim sürecine ilişkin harcamalar),

“Otonom Mobil Araçlar Projesi Kapsamında Ar-Ge Projesinde Otomatik Yönlendirmeli Araçlarda Rota Oluşturma ve İnsansız Kara Araçlarında Haritalandırma, Konumlandırma ve Hareket Planlama Yazımlarının Geliştirilmesi” projesinin mevcut yazılımların geliştirilmesi kapsamında danışmanlık hizmeti olduğu (Bir Ar-Ge projesi kapsamında olmaksızın icat edilmiş ya da mevcut geliştirilmiş süreçlerin kullanımı-Üretim ve üretim altyapısına yönelik yapılan yatırım faaliyetleri, ticari üretimin planlanması ve seri üretim sürecine ilişkin harcamalar),

görülmüştür.

Anılan projeler Ar-Ge ve yenilik sayılmayan faaliyetler kapsamında bulunmakta; projelerin tamamı ise rekabet gücü ve katma değeri yüksek yenilikçi ürünler üretebilen ileri teknoloji ağırlıklı ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşturma amacını taşımamaktadır.

Döner Sermaye İşletmesi tarafından bulgu konusu edilen projelerin Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesine İlişkin Uygulama ve Denetim Yönetmeliği kapsamında Ar-Ge faaliyeti olarak değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmesine rağmen projelerin bulguda belirtildiği üzere Ar-Ge kapsamında olmaksızın icat edilmiş ya da mevcut geliştirilmiş süreçlerin kullanımı olduğu anlaşılmaktadır.