|
ÖZET: Boğaziçi Üniversitesi’ne bağlı Halet Çambel ve Nail Çakırhan Arkeoloji, Geleneksel Mimarlık ve Tarih Uygulama ve Araştırma Merkezi’nin 2024 yılı itibarıyla herhangi bir akademik faaliyet yürütmediği tespit edilmiştir. 31.03.2014 tarihli sözleşme gereği, bu merkezin Halet Çambel Yalısı’nda faaliyet göstermesi beklenirken, yapılan denetimlerde bu beklentinin karşılanmadığı ortaya çıkmıştır. Yükseköğretim Kanunu’nun ilgili maddeleri, üniversitelerin kaynaklarını etkili ve verimli bir şekilde kullanmalarını zorunlu kılmakta; bu durum, Halet Çambel Yalısı için yapılan masrafların sürdürülebilirliğini sorgulatmaktadır.
Merkezin faaliyet raporları incelendiğinde, amaçlarına ulaşmada yetersiz kaldığı ve Halet Çambel Yalısı’nın belirlenen hedefler doğrultusunda kullanılmadığı görülmektedir. Üniversite bütçesinden yapılan bakım ve onarım harcamaları, önemli bir mali yük oluşturmakta ve bu durum kamu kaynaklarının etkin kullanım ilkesine aykırı bir tablo çizmektedir. Ayrıca, merkezin mevcut yapısının, üniversitenin ana yerleşkesinde daha verimli bir şekilde faaliyet göstermesi gerektiği düşünülmektedir. Kamu idaresi, Halet Çambel Araştırma Merkezi’nin yeniden yapılandırılması ve daha etkin bir şekilde kullanılabilmesi için çalışmalar başlattığını belirtmiştir. Ancak, akademik faaliyeti olmayan birimlerde personel istihdamı ve bu birimlerin giderlerinin üniversite bütçesinden karşılanması, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nda öngörülen kaynakların etkin ve ekonomik kullanımı ilkesine aykırı olarak değerlendirilmektedir. |
BULGU: Üniversitede Faaliyeti Olmayan Birim Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Boğaziçi Üniversitesi ile Boğaziçi Üniversitesi Vakfı (BUVAK) arasında akdedilen 31.03.2014 tarihli Şartlı İntifa Hakkı Tesisi ve Tescili sözleşmesi hükümleri gereği üniversiteye tahsisli bulunan Halet Çambel Yalısı’nda faaliyet göstermesi gereken Halet Çambel ve Nail Çakırhan Arkeoloji, Geleneksel Mimarlık ve Tarih Uygulama ve Araştırma Merkezinin anılan taşınmaz bünyesinde 2024 yılı itibarıyla herhangi bir akademik faaliyetinin bulunmadığı tespit edilmiştir.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Ana ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde; üniversitelerin bünyesindeki fakülte, enstitü ve yüksekokulların, Kalkınma Plan ve Programlarının ilke ve hedefleri doğrultusunda ve yükseköğretim planlaması çerçevesinde Yükseköğretim Kurulunun görüşü veya önerisi üzerine kanunla kurulacağı, “Yükseköğretim Kurulunun görevleri” başlıklı 7’nci maddesinde ise; yükseköğretim kurumlarının bu kanunda belirlenen amaç, hedef ve ilkeler doğrultusunda kurulacağı, geliştirileceği ve eğitim-öğretim faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi için kısa ve uzun vadeli planların hazırlanacağı ve üniversitelere tahsis edilen kaynakların, bu plan ve programlar çerçevesinde etkili bir biçimde kullanılmasının gözetim ve denetiminin ise Yükseköğretim Kurulunca yapılacağı hükme bağlanmıştır.
Aynı Kanun’un “Yükseköğretim Kurumlarının görevleri” başlıklı 12’nci maddesinde; üniversitelerin görevleri arasında; ihtisas gücü ve maddi kaynaklarını rasyonel, verimli ve ekonomik şekilde kullanarak, milli eğitim politikası ve kalkınma planları ilke ve hedefleri ile Yükseköğretim Kurulu tarafından yapılan plan ve programlar doğrultusunda, ülkenin ihtiyacı olan dallarda ve sayıda insan gücü yetiştirmeleri sayılmıştır. Kanun’un “Rektör” başlıklı 13’üncü maddesinde ise; üniversitenin ve bağlı birimlerinin öğretim kapasitesinin rasyonel bir şekilde kullanılmasında ve geliştirilmesinde, eğitim-öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin devlet kalkınma plan, ilke ve hedefleri doğrultusunda planlanıp yürütülmesinde rektörlerin birinci derecede yetkili ve sorumlu olduğu hükme bağlanmıştır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesine göre; her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.
Denetimlerde; 2014 yılında Boğaziçi Üniversitesi bünyesinde faaliyetlerine başlayan Halet Çambel ve Nail Çakırhan Arkeoloji, Geleneksel Mimarlık ve Tarih Uygulama ve Araştırma Merkezinin Boğaziçi Üniversitesi Vakfından intifa hakkı ile devir alınan tarihi eser niteliğindeki Halet Çambel yalısında faaliyetlerini sürdürmesi öngörülmüş olmasına rağmen üniversitenin mülkiyetinde bulunmayan söz konusu yerleşkede herhangi bir akademik faaliyetin gerçekleştirilmediği tespit edilmiştir. Merkezin kamuya açık olan faaliyet raporları incelendiğinde de; Merkezin faaliyet alanlarında yer alan amaçları gerçekleştirmekten uzak olduğu, Halet Çambel yalısının belirlenen amaçlar çerçevesinde kullanılmadığı anlaşılmaktadır.
Öte yandan Halet Çambel yalısı için üniversite bütçesinden yapılan masrafların da ciddi bir yekûn oluşturduğu görülmektedir. Nitekim yalının bakım, onarım, sigorta, güvenlik vb. masraflarının tamamı Boğaziçi Üniversitesi tarafından karşılanmakta olup yalının Merkez faaliyetlerinin sürdürülebilmesi için yapılan ivedi bakım onarım harcamaları kapsamında; “Halet Çambel Yalısına ait 3000 Adet Tarihi Eserin Uygun Koruma Önlemleri Alınarak Kandilli Rasathanesi Depolarından Halet Çambel Yalısı’na Taşınması İşi” için 2022 yılında 519.200,00 TL, “Halet Çambel Yalısı Tadilat İşi” için 2023 yılında 672.000,00 TL ve “Halet Çambel Yalısı ve Müze Binası Çatı Onarım İşi” için de 2024 yılında 1.446.936,35 TL üniversite bütçesinden harcama yapılmış bulunmaktadır.
Bu itibarla Halet Çambel ve Nail Çakırhan Arkeoloji, Geleneksel Mimarlık ve Tarih Uygulama ve Araştırma Merkezinin 10 yıla yaklaşan faaliyet süresi bakımından yönetmelik kapsamında belirlenen faaliyet alanında etkin ve verimli bir çalışmasının bulunmadığı, Merkeze ait faaliyet raporlarının incelenmesinden öğretim üyelerinin diğer birimlerde yaptığı iş ve işlemlerin Merkez faaliyeti olarak gösterildiği ve bu haliyle Merkezin neredeyse hiçbir aktif faaliyetinin bulunmadığı, esasen öngörülen akademik faaliyetlerin niteliği itibarıyla Merkezin Halet Çambel yalısında faaliyet yürütmesinin fiziki olarak mümkün olmadığı, buna mukabil Merkezin üniversite ana yerleşkesi içinde faaliyet sürdürmesinin verimliliği daha çok artırabileceği, yalıda araştırma merkezine uygun altyapının kurulması için gerekli kaynağın kamu bütçesinden karşılanmaya devam edilmesinin kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak kullanımına aykırılık arz ettiği ve bu kapsamda yalının bakım, onarım, güvenlik vb. masraflarının kamu üzerinde ciddi bir yük oluşturduğu ve kamu bütçesinden bu masrafların üstlenilmesinin sürdürülebilir olmadığı düşünülmektedir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri ve açıklamalardan da anlaşılacağı üzere; fiilen âtıl durumda olan birim olması ve akademik faaliyetlerin gerçekleştirilmemesi 2547 sayılı Kanun’da belirtilen amaç, hedef ve ilkeler ile kalkınma plan ve programlarında belirtilen hedeflerle uyumlu bir durum arz etmemektedir.
Kamu İdaresinin cevabında, Halet Çambel Araştırma Merkezinin yeniden yapılandırılması, faaliyet alanlarının güncellenmesi, tahsisli taşınmazın daha verimli kullanılması ve gerekirse alternatif kurumsal işlevlerle daha aktif bir yapıya dönüştürülmesi yönünde çalışmaların başlatıldığı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; akademik faaliyeti bulunmayan birim ya da yerlerde öğretim üyesi ve idari personel istihdam edilmesi ve bu birim ya da yerlere ait cari ve yatırım giderlerinin üniversite bütçesinden karşılanmasının 5018 sayılı Kanun’da öngörülen kaynakların etkili, ekonomik ve verimli kullanımı ilkesine aykırı olduğu değerlendirilmektedir.