|
ÖZET: Üniversitenin mali tablolarında, davalardan kaynaklanan borç ve yükümlülüklerin yansıtılmadığı tespit edilmiştir. Kamulaştırmasız el atma iddialarıyla açılan davalar, tazminat talepleriyle birlikte, bu yükümlülüklerin mali raporlarda yer almadığını ortaya koymaktadır. 19 No.lu Devlet Muhasebesi Standardı, yükümlülük doğuran olayların, kurumların gerçekçi alternatifleri olmadan karşılaştıkları durumlar olduğunu belirtmektedir. Bu tür olaylar, kurumun yükümlülüklerini yerine getirmesi gerektiği yönünde beklentiler oluşturduğunda, zımni kabulden doğan yükümlülükler olarak kabul edilir.
Aynı standart, mali tabloların yalnızca raporlama tarihindeki mevcut yükümlülükleri yansıtması gerektiğini vurgular. Geçmişteki olaylardan kaynaklanan yükümlülüklerin, gelecekteki mali durumla değil, mevcut durumla ilgili olduğu ifade edilmektedir. Kamulaştırmasız el atma davalarıyla ilgili olarak, kesinleşmiş ve ödenecek hale gelmiş borçların yanı sıra, devam eden davalar nedeniyle kaynaklarda azalma beklenmektedir. Bu nedenle, yükümlülüklerin muhasebeleştirilmesi ve mali tablolara yansıtılması gerekmektedir. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği, kamu idarelerinin geçmiş olaylardan kaynaklanan yükümlülükleri için karşılık ayırmalarını öngörmektedir. Bu bağlamda, üniversitenin aleyhine açılan davalara ilişkin yükümlülüklerin, ilgili hesaplarla mali tablolarda gösterilmesi gerektiği belirtilmiştir. Kamu İdaresi, bu bulgulara katıldığını ve konuya ilişkin çalışmaların başlatıldığını bildirmiştir. |
BULGU: Üniversitenin Davalardan Kaynaklanan Borçlarının ve Yükümlülüklerinin Mali Tablolara Yansıtılmaması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
Üniversitenin mülkiyetindeki taşınmazlardan bazıları için kamulaştırılmaksızın el atıldığı iddiasıyla açılan ve tazminat talep edilen davalar bulunmakta olup bu davalara ait yükümlülüklerin mali tablolarda gösterilmediği anlaşılmıştır.
19 No.lu Devlet Muhasebesi Standardında yükümlülük doğuran geçmişteki bir olay, sorumluluk doğuran olay olarak adlandırılır. Sorumluluk doğuran olay ise bir kurum ya da kuruluşu, yükümlülüğü yerine getirmesi dışında gerçekçi bir alternatife sahip olmadığı bir durumla karşı karşıya bırakan, açık veya zımni kabulden doğan bir yükümlülük getiren olaydır. Bir olayın sorumluluk doğuran olay olarak nitelendirilmesi için, kurum ya da kuruluşun söz konusu olayın doğurmuş olduğu yükümlülüğü yerine getirmekten daha gerçekçi bir seçeneğinin olmaması gerekir. Sözü edilen durum sadece yükümlülüğün yerine getirilmesinin kanunen zorunlu olması veya olayın (kurum ya da kuruluşa ait bir olay da olabilir), söz konusu kuruluşun ilgili yükümlülüğü yerine getireceğine dair diğer taraflar nezdinde geçerli beklentiler yarattığı, zımni kabulden doğan bir yükümlülük olması durumlarında oluşur. Yükümlülük ise geçmişteki işlem ve olaylardan doğan ve ödenmesi sonucunda, idarenin ekonomik kaynak ve değerlerinde azalma gerçekleşmesi beklenen, idareye ait mevcut borç ve sorumluluktur.
19 No.lu Standartta mali tabloların, kuruluşun gelecekteki olası mali durumuyla değil raporlama tarihindeki mali durumuyla ilgilendiği, bu nedenle, gelecekte faaliyete devam etmek için katlanılacak maliyetler için karşılık ayrılmayacağı, mali durum tablosunda yer alan yükümlülüğün sadece raporlama tarihi itibarıyla mevcut olan yükümlülük olduğu belirtilmiş, karşılık olarak mali tablolara yansıtılan tutarların, kurum ya da kuruluşun gelecek dönem faaliyetlerinden bağımsız, geçmiş dönemlerde oluşmuş olaylardan kaynaklanan yükümlülükler olduğu ifade edilmiştir.
Aynı Standartta şu koşulların varlığı halinde karşılıkların mali tablolara yansıtılacağı yer almakta olup bunlar;
Geçmiş bir olaydan kaynaklanan açık veya zımni bir yükümlülüğün bulunması,
Yükümlülüğün yerine getirilmesi için ekonomik fayda veya hizmet sunumu potansiyeli içeren kaynakların kurum ya da kuruluştan çıkmasının muhtemel olması,
Yükümlülük tutarının güvenli bir biçimde tahmin edilebiliyor olmasıdır.
Devlet Muhasebe Standardındaki açıklamalar uyarınca, kamulaştırmasız el atma davalarına konu olup sonucu kesinleşenlerle ilgili doğmuş ve ödenecek hale gelmiş borçlarının yanı sıra, aynı konuda devam eden davaları nedeniyle kaynaklarında azalma gerçekleşmesi beklenen, dolayısıyla karşılık ayırması gereken borç ve sorumlulukları bulunmaktadır.
19 No.lu Standarda göre karşılıklar; mevcut bir yükümlülük olduklarından ve yükümlülüğün ifası için ekonomik fayda veya hizmet sunumu potansiyeli içeren kaynakların kurum ya da kuruluştan çıkması gerekeceğinden, yükümlülük olarak muhasebeleştirilmelidir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nde 379 ve 479 Diğer Borç ve Gider Karşılıkları Hesaplarının niteliğine ilişkin hükümler ihtiva eden 293 ve 344’üncü maddelerinde kamu idarelerinin; geçmişteki bir olay sonucunda, kontrolünde olmayan gelecekteki belirsiz olayların gerçekleşmesi ya da gerçekleşmemesi ile teyit edilebilecek olan ve ekonomik bir fayda veya hizmet potansiyeli içeren kaynakların çıkışı güvenilir ve gerçekçi bir şekilde ölçülebilen yükümlülükleri için ayrılan karşılıklardan kısa-uzun vadeli olan ve Yönetmelikte diğer hesaplarla ilişkilendirilmeyenlerin bu hesaplara kaydedeceği ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından bulguda yer alan tespitlere katılınmış olup, konuya ilişkin çalışmaların başladığı bilgisi verilmiştir.
Sonuç olarak, Yönetmelik’in sözü edilen hükümleri uyarınca yukarıda açıklanan taşınmaz davalarından kaynaklı olup içeriği tazminat ödenmesi veya kamulaştırma bedeli olsun ya da olmasın, Üniversite aleyhine açılıp devam eden davalara ait yükümlülüklerin 379 ve 479 hesapları ile mali tablolarda gösteriminin sağlanması gerekmektedir.